Αγνοούμενοι κυπριακής τραγωδίας: Αναφορά σε μια μεγάλη και ανοιχτή πληγή 46 χρόνων

21.07.2020 06:09

Του Νικόλαου Παπανικολόπουλου*

Κύπρος 1974

Δείτε περισσότερα στο: http://www.paratiritis-news.gr/

Η Κύπρος, η μεγαλόνησος της Μεσογείου, το «χρυσοπράσινο φύλλο» ριγμένο στο σταυροδρόμι των μεγάλων θαλάσσιων διαδρομών Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, ελληνική πάνω από τέσσερις χιλιετίες π.Χ. και από εδώ και δυο χιλιετίες ορθόδοξη χριστιανική, πριν από 46 χρόνια, με την ανοχή-συνενοχή των μεγάλων δυνάμεων, δέχτηκε μια βάρβαρη εισβολή από την Τουρκία που κατέλαβε το 37% του εδάφους της.

20 Ιουλίου 1974 ξεκίνησε η εισβολή (ΑΤΤΙΛΑΣ Ι) και 14 Αυγούστου 1974 (ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ)  ολοκληρώθηκε με τη de facto κατοχή και διχοτόμηση της Κύπρου, κατά παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών με την ανοχή της Αγγλίας, των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης. Αν και υπήρξε πληθώρα Αποφάσεων και Ψηφισμάτων του ΟΗΕ δεν υπήρξε κανένα θετικό αποτέλεσμα. Και πώς θα μπορούσε να υπάρξει θετικό αποτέλεσμα όταν τα όργανα του ΟΗΕ δίσταζαν ακόμη και να χαρακτηρίσουν την εισβολή της Τουρκίας ως επιθετική ενέργεια και αναφέρονταν «στην ξένη στρατιωτική παρουσία στο νησί»  και «στην κατοχή τμήματος του νησιού από ξένες δυνάμεις»;

Εδώ και μισό αιώνα η Κύπρος είναι θύμα βίας, άπατης, υποκρισίας, ψεύδους και πολιτικού κυνισμού. Μια πληγή 46 χρόνια ανοιχτή. Αγνοούμενοι και νεκροί ζητούν δικαίωση. Εκτελέσεις, αιχμαλωσίες, εποικισμός, αγνοούμενοι, εγκλωβισμένοι, καταστροφές ορθόδοξων εκκλησιών, καταστροφές μνημείων πολιτιστικής κληρονομίας, ανακήρυξη ψευδοκράτους, παραβίασης βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών, παράνομες στρατιωτικές δυνάμεις κατοχής, παράνομες έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ, είναι μερικά από τα θέματα που συνθέτουν αυτό που λέμε «Κυπριακό». Από τα πάμπολλα αυτά θέματα του «Κυπριακού», θα επιχειρήσουμε μια αναφορά στο θέμα «Αγνοούμενοι».

Αναφερόμενοι στους «αγνοούμενους της Κύπρου» εννοούμε Ελληνοκύπριους και Έλληνες, ένστολους και άμαχους, που ως αποτέλεσμα της τουρκικής εισβολής του 1974, εξαφανίστηκαν, χωρίς να είναι γνωστή έκτοτε η τύχη τους. Στην περίπτωση των αγνοουμένων δεν έχουμε να κάνουμε απλά με τον περιορισμό των προσωπικών δικαιωμάτων τους και μόνο, αλλά αυτά επεκτείνονται και στα δικαιώματα των οικείων, των συγγενών και των φίλων τους, με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται  και αυτών η δυστυχία.

Χρονολόγο  ενεργειών  για  τους  αγνοούμενους

Αμέσως μετά την τουρκική εισβολή, πολλοί αγνοούμενοι εντοπίστηκαν από συγγενείς τους μέσα από προσωπικές μαρτυρίες, φωτογραφίες εφημερίδων και περιοδικών ή εικόνες ξένων πρακτορείων και τηλεοπτικών σταθμών, αλλά άδικα καρτερούσαν την επιστροφή τους. Όμως, δεν ήσαν ανάμεσα στους αιχμαλώτους που απελευθερώθηκαν από τις φυλακές της κατεχόμενης Κύπρου και της Τουρκίας, την περίοδο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου του 1974.

Από τον Νοέμβριο του 1974 και μετά ακολούθησε σιωπή από την πλευρά της Τουρκίας. Οι απελευθερώσεις ήταν ελάχιστες και επιτεύχθηκαν μόνο χάρη σε ευτυχείς συγκυρίες και με τη βοήθεια του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και του ΟΗΕ. Πέντε (5) Ψηφίσματα του ΟΗΕ για το θέμα των Αγνοουμένων, που έγιναν την περίοδο 1975-1982,  ουδέποτε έγιναν σεβαστά από την Τουρκία. Τον Νοέμβριο του 1975 ιδρύθηκε στη Λευκωσία, και εξακολουθεί να λειτουργεί, η «Παγκύπρια Επιτροπή Γονέων και Συγγενών Αδηλώτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων». Από τα στοιχεία που συγκέντρωσε έδειξε ότι υπήρχαν 1619 αγνοούμενοι, η πλειονότητα των οποίων ήταν νεαροί ενήλικες, ενώ υπήρχαν και εκατοντάδες μεσήλικες ή ηλικιωμένοι και δεκάδες γυναίκες και παιδιά.

Μετά από επίμονες προσπάθειες της κυπριακής κυβέρνησης και των συγγενών των αγνοουμένων, με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ιδρύθηκε και λειτούργησε το 1981 η Διερευνητική  Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ). H ΔΕΑ είναι τριμελής, ένα μέλος για κάθε πλευρά (ελληνοκύπριοι-τουρκοκύπριοι) και το τρίτο διορίζεται από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ.  Κατά καιρούς, στα άγια χώματα της πολύπαθους Κύπρου, με τη μέθοδο DNA, ταυτοποιήθηκαν ανευρεθέντα οστά και εντοπίστηκαν ως νεκροί πια άνθρωποι που θεωρούντο αγνοούμενοι. Ακόμη και σήμερα, στόχος είναι να δοθεί τέλος στο επί δεκαετίες δράμα των οικείων προσώπων των αγνοουμένων και να επιστραφούν στις οικογένειές τους οι σωροί των Ελλήνων και των Κυπρίων που έχασαν τη ζωή τους. Το Υπουργικό Συμβούλιο της Κύπρου δημοσίευσε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, στις 10 Ιουλίου 2000, τον κατάλογο 1587 προσώπων, τα ονόματα των οποίων συμπεριλαμβάνονται στα αρχεία της Κυβερνητικής Υπηρεσίας Αγνοουμένων Προσώπων, ως προσώπων που η τύχη τους αγνοείται.

Το έργο της ΔΕΑ για τις εκταφές, την ταυτοποίηση και την επιστροφή των λειψάνων άρχισε ουσιαστικά από το 2004. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας, στις 22 Απριλίου 2010, ομόφωνα όρισε την 29η Οκτωβρίου κάθε έτους ως «Ημέρα Αγνοουμένων», ώστε να τονιστεί αυτή η συγκλονιστική πτυχή του κυπριακού δράματος.  Η ημερομηνία είναι συμβολική, καθώς στις 29 Οκτωβρίου του 1974 αφέθηκαν ελεύθεροι και οι τελευταίοι αιχμάλωτοι από τον τουρκικό στρατό. Στις 12 Φεβρουαρίου 2015, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε ψήφισμα που επιβεβαιώνει για ακόμα μια φορά την ανάγκη η Τουρκία να συνεργαστεί με τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, παρέχοντας πρόσβαση σε πληροφορίες για αγνοουμένους, αλλά και πληροφορίες για μετακίνηση οστών και για τον τόπο της επαναταφής των μετακινηθέντων οστών, που κατέχει η ίδια και ο στρατός της.      Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία (Απρίλιος 2017), η ΔΕΑ έχει προχωρήσει σε 1133 εκταφές και έχουν ταυτοποιηθεί και παραδοθεί στις οικογένειές τους τα οστά 779 αγνοουμένων (595 Ελληνοκυπρίων και 184 Τουρκοκύπριων).

Μαρτυρίες για τους αγνοούμενους  

Υπάρχει καταγεγραμμένη ομολογία της θηριωδίας του σφαγιαστή σουλτανίσκου και ανδρείκελου της Άγκυρας στην Κύπρο Ρ. Ντενκτάς (1924-2012), σε συνέντευξη που έγινε το 1975, στο πλαίσιο γυρίσματος του ντοκιμαντέρ «Αττίλας ’74», από τον διακεκριμένο σκηνοθέτη Μ. Κακογιάννη, ότι όλοι οι 1619 αγνοούμενοι σφαγιάστηκαν από Τουρκοκυπρίους για λόγους εκδίκησης. Την ομολογία του αυτή, δυστυχώς, την επανέλαβε σε συνέντευξή του (1-3-1996) στο κυπριακό κανάλι «Σίγμα».

Τον Οκτώβριο του 2006, η Αμερικανική Εταιρεία Στρατηγικών Αναλύσεων έθεσε υπόψη της Υπηρεσίας Πληροφοριών του Πενταγώνου, έκθεση με φοβερές και ανατριχιαστικές πληροφορίες για τους 1619 που αγνοούντο από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το ’74. Σύμφωνα με τον συντάκτη της έκθεσης, Gregory Copley, οι Τούρκοι δεν είχαν πρόθεση να επιστρέψουν αυτούς τους αιχμαλώτους ή να παραδεχτούν ότι τους έχουν, καθώς τους χρησιμοποίησαν ως πειραματόζωα για την κατασκευή χημικών και βιολογικών όπλων.

Τον Ιούλιο του 2016, ο Sener Levent, θαρραλέος Τουρκοκύπριος εκδότης της εφημερίδας “Afrika” και επανειλημμένα στόχος των τουρκικών κατοχικών αρχών, δημοσίευσε μαρτυρίες από την εποχή της τουρκικής εισβολής για εκτελέσεις αιχμαλώτων στην Τουρκία. Η Τουρκάλα δημοσιογράφος Uzay Bulut, σε άρθρο της που έγγραψε στην ιστοσελίδα “Israel Hayom” με αφορμή τα γεγονότα στη Γάζα το 2016 και τη στάση της Τουρκίας, στηλιτεύει και την τουρκική εισβολή που έκανε η Τουρκία στην Κύπρο το 1974: «προσχεδιασμένες εκτελέσεις, καταστροφή, εθνικό ξεκαθάρισμα, συνεχιζόμενο δημογραφικό και πολιτιστικό βιασμό […]. Η τουρκική κυβέρνηση γιορτάζει την εισβολή, όμως καταδικάζει τους Ισραηλινούς […]». 

Επίλογος

Ως Έλληνες δεν ξεχνάμε την τραγωδία της Κύπρου. Δεν λησμονούμε το σύγκρυο που προκαλεί στην ψυχή μας η ανάσα του βάρβαρου γείτονα με τις ανείπωτες και βάρβαρες πράξεις του, στην Αγιά Σοφιά, τον Έβρο και όχι μόνο. Αυτού που διεκδικεί με θράσος πέρα από κάθε στοιχειώδη νόμο τον τόπο σου, την ιστορία σου, τη θάλασσά σου, τον αέρα σου, τη ζωή σου, το βιός σου, την τιμή των παιδιών σου. Και ως Ορθόδοξοι Έλληνες, μαζί με την Εκκλησία μας, πάντα ευχόμαστε και προσευχόμαστε «υπέρ των ενδόξως και ευκλεώς αγωνισαμένων εν τοις ιεροίς του έθνους αγώσι πάλαι τε και επ’ εσχάτων».

*Ο Νικόλαος Παπανικολόπουλος είναι Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α.).

ΓΝΩΜΕΣ

DUTH CORNER

Magazine