Ασημινα Ζουγκα: «Καθε ανθρωπος που “φευγει” παιρνει μαζι του και μια ολοκληρη βιβλιοθηκη»

Με αφορμή την επικείμενη παρουσίαση του βιβλίου στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής

Μια προσωπική υπόσχεση, η αγάπη για τον τόπο καταγωγής της και η ανάγκη διάσωσης των ιστοριών που κινδυνεύουν να χαθούν με το πέρασμα του χρόνου βρίσκονται πίσω από τη δημιουργία του βιβλίου «Γρατινή: Λαογραφικές και ιστορικές καταγραφές – Με βάση τις σημειώσεις του Γαρύφαλλου Ζούγκα», της φιλολόγου και συγγραφέα κ.Ασημίνας Ζούγκα.

Με αφορμή την επικείμενη παρουσίαση του βιβλίου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, η συγγραφέας μίλησε στο «Ράδιο Παρατηρητής 94fm» για τη μακρόχρονη προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας και της λαογραφικής παράδοσης της Γρατινής, αλλά και για τον ιδιαίτερο συναισθηματικό δεσμό που τη συνδέει με το έργο.

Πρόκειται για μια έκδοση που στηρίζεται στις σημειώσεις, στις προσωπικές μαρτυρίες και στο υλικό που συγκέντρωνε επί χρόνια ο θείος της, Γαρύφαλλος Ζούγκας, με τον οποίο συνεργάστηκε στενά για τη δημιουργία του βιβλίου. Ο θάνατός του, πριν από την ολοκλήρωση της προσπάθειας, μετέτρεψε τη συγγραφή σε ένα προσωπικό «χρέος μνήμης» για την ίδια.

«Το πιο δύσκολο ήταν ότι κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας χάσαμε τον θείο μου»

Ξεκινώντας από την αρχή του εγχειρήματος η κ.Ζούγκα εξιστόρησε πως η συνεργασίας της με τον θείο της ξεκίνησε όταν εκείνη ήταν ακόμη φοιτήτρια Φιλολογίας στη Θεσσαλονίκη. Ο Γαρύφαλλος Ζούγκας, έχοντας συγκεντρώσει σημαντικό υλικό για την ιστορία και τις παραδόσεις του χωριού, της ζήτησε να τον βοηθήσει στην οργάνωση και στη συγγραφική του επεξεργασία.

«Θυμάμαι την πρώτη στιγμή που μου το ανακοίνωσε και μου ζήτησε στην ουσία να τον βοηθήσω στην οργάνωση και την καταγραφή όλων των σημειώσεων που είχε, γιατί θεωρούσε ότι θα το γράψω με καλύτερο λόγο. Τότε σπούδαζα ακόμα Φιλολογία», ανέφερε εξηγώντας πως η απάντησή της ήταν άμεση και φυσικά θετική, χωρίς εκείνη τη στιγμή να γνωρίζει πόσο απαιτητική θα αποδεικνυόταν η διαδικασία.

Για περίπου τρία χρόνια οι δυο τους συνεργάζονταν συστηματικά, ανταλλάσσοντας πληροφορίες, διορθώσεις και νέες αφηγήσεις. Η συνεργασία αυτή εξελίχθηκε σε μια καθημερινή επικοινωνία που τους έφερε ακόμη πιο κοντά.

«Καθημερινά μπορώ να πω μιλούσαμε στο τηλέφωνο και κάθε σελίδα που έγραφα, που την έστελνα, πάντα είχε κάτι να προσθέσει, να διορθώσει, κάτι που θυμήθηκε. Οπότε ήταν μια διαδικασία πολύ όμορφη και μας έφερε και πολύ κοντά με τον θείο μου», περιέγραψε, υπογραμμίζοντας πως η απώλειά του αποτέλεσε την πιο δύσκολη στιγμή της δημιουργικής διαδρομής.

«Το πιο δύσκολο κομμάτι πραγματικά ήταν το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια αυτής της επεξεργασίας, δυστυχώς, τον χάσαμε και έπρεπε να ολοκληρώσω αυτό το έργο, γιατί το χρωστούσα», εξομολογήθηκε, για να τονίσει πως όταν πλέον συνέχισε μόνη της, αισθανόταν διαρκώς την απουσία του, καθώς είχε συνηθίσει να αναζητά τη γνώμη του για κάθε σελίδα.

«Πάντα τον θυμόμουν και σκεφτόμουν τι θα ήθελε εδώ. Μήπως θα μου έλεγε αυτό; Μήπως μου έλεγε γράψ’ το λίγο έτσι;», σημείωσε, αποτυπώνοντας τη βαθιά προσωπική διάσταση της προσπάθειας.

Η δυσκολία να χωρέσουν αιώνες ιστορίας στις σελίδες ενός βιβλίου

Πέρα από το συναισθηματικό βάρος, η συγγραφέας κλήθηκε να διαχειριστεί έναν ιδιαίτερα μεγάλο όγκο πληροφοριών, που κάλυπτε διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της Γρατινής και πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής των κατοίκων της.

Το υλικό περιλάμβανε ιστορικές αναφορές, τοπικά έθιμα, παραδόσεις, αφηγήσεις, στοιχεία για την αρχιτεκτονική, τα εξωκλήσια, τις παροιμίες και τον λαϊκό πολιτισμό.

Μία από τις βασικότερες προκλήσεις ήταν η επιλογή και η οργάνωση του υλικού, ώστε να δημιουργηθεί μια συνεκτική έκδοση, χωρίς να χαθεί ο πλούτος των πληροφοριών.

«Το υλικό ήταν πάρα πολύ και η ιστορία […] πολλοί μεγάλοι αιώνες. Υπάρχει το χωριό, τα έθιμα, οπότε έπρεπε όλο αυτό κάπως να διαχωριστεί, να οργανωθεί και να γίνει μια επιλογή για να μη βγει και το βιβλίο τεράστιο», εξήγησε, για να σημειώσει πως ακόμα πιο σύνθετο ήταν το εγχείρημα της διαχείρισης των προφορικών μαρτυριών, καθώς διαφορετικοί άνθρωποι θυμούνταν με διαφορετικό τρόπο τα ίδια γεγονότα.

«Η άλλη δυσκολία είναι ότι βασίζεται στις μνήμες, στις αφηγήσεις των ανθρώπων. Κι αυτές δεν συμφωνούν πάντα. Οπότε έπρεπε λίγο να γίνει και μια έρευνα πάνω σε αυτά που ο κάθε άνθρωπος θυμάται και λέει», ανέφερε, εξηγώντας πως και ο θείος της επανερχόταν συχνά στους κατοίκους αναζητώντας πρόσθετες πληροφορίες και διευκρινίσεις. Ωστόσο, βασική επιδίωξη του βιβλίου δεν ήταν μόνο η καταγραφή των γεγονότων, αλλά και η διάσωση του τρόπου με τον οποίο οι ίδιοι οι άνθρωποι τα είχαν βιώσει.

«Οι προσωπικές μαρτυρίες μεταφέρουν και το συναίσθημα»

Εμμένοντας στην σημασία της προφορικής ιστορίας και στη δυνατότητά της να φωτίζει πλευρές του παρελθόντος που δεν αποτυπώνονται πάντοτε στα επίσημα ιστορικά τεκμήρια, η ίδια υπογράμμισε πως «οι προσωπικές μαρτυρίες, ιστορίες, αφηγήσεις όπως τις έζησαν οι άνθρωποι, έχουν τεράστια σημασία. Εκτός από τα γεγονότα, που τα βλέπουν από τη δική τους οπτική, όπως τα βίωσαν, μεταφέρουν και το συναίσθημα».

Η αξία άλλωστε των αφηγήσεων αυτών, κατά την ίδια, βρίσκεται και στον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται: στη φωνή, στις παύσεις και στη συγκίνηση των ανθρώπων που ανακαλούν περιστατικά της ζωής τους.

«Καταλαβαίνεις ακόμα και για τον πόλεμο, για οτιδήποτε, από τον τρόπο που σου μιλάνε και από τη φωνή τους. Νιώθεις τα συναισθήματά τους και όλα αυτά δεν μπορούν να περάσουν από τα χαρτιά, από τα έγγραφα», σημείωσε για να υπογραμμίσει πως οι άνθρωποι θα πρέπει να μοιράζονται την ιστορία και τα βιώματά τους, καθώς όπως επεσήμανε «κάθε άνθρωπος που φεύγει δυστυχώς παίρνει μαζί του και μια ολόκληρη βιβλιοθήκη».

Η ίδια θεωρεί ότι η διάσωση της τοπικής ιστορίας δεν αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη των ερευνητών ή των μεγαλύτερων ηλικιών, αλλά είναι μια διαδικασία στην οποία μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά και οι νεότερες γενιές, τους οποίους και προέτρεψε να το πράξουν, ακόμα και την χρήση του κινητού τους, βιντεοσκοπώντας τα μεγαλύτερα μέλη των οικογενειών τους, έτσι ώστε όπως τόνισε « αφενός να έχουν και οι ίδιοι κάτι να θυμούνται από τους δικούς τους, αλλά και να διασώσουν την ιστορία, τις λέξεις ιδιωματικές που μπορεί να λέει».

Μια διαφορετική ματιά στις παλιές δοξασίες και συνήθειες

Η ενασχόληση με το λαογραφικό υλικό δεν εμπλούτισε μόνο τις γνώσεις της για τη Γρατινή, αλλά επηρέασε και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται ορισμένες παραδόσεις του παρελθόντος.

Ερωτηθείσα σχετικά όπως εξήγησε, πρακτικές και αντιλήψεις που αρχικά αντιμετώπιζε κυρίως ως εκφράσεις δεισιδαιμονίας, τις «γητιές», απέκτησαν διαφορετικό νόημα όταν τις εξέτασε μέσα στις κοινωνικές συνθήκες της εποχής τους.

Πίσω από αυτές αναγνώρισε την αγωνία, την αγάπη και την ανάγκη των ανθρώπων να αναζητήσουν παρηγοριά και ελπίδα σε εποχές κατά τις οποίες δεν διέθεταν τα μέσα που υπάρχουν σήμερα.

Η διαπίστωση αυτή, όπως ανέφερε, την έκανε να προσεγγίσει πλέον τέτοιες πλευρές της λαϊκής παράδοσης με μεγαλύτερη κατανόηση.

«Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνο το βράδυ στη Γρατινή»

Η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου πραγματοποιήθηκε στη Γρατινή, σε μια εκδήλωση που, σύμφωνα με τη συγγραφέα, είχε ιδιαίτερα έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα.

Κληθείσα να περιγράψει τα συναισθήματα που βίωσε αλλά και την ανταπόκριση των συγχωριανών της, έκανε λόγο για μια έμμεση δικαίωση της επιθυμίας του θείου της να διασώσει τις μνήμες και την ιστορία του τόπου.

«Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνο το βράδυ. Πραγματικά όλοι οι συγχωριανοί ήταν τόσο συγκινημένοι. Τους κοιτούσα απέναντί μου και ήταν όλοι δακρυσμένοι», περιέγραψε, τονίζοντας ότι η ανταπόκρισή τους, ξεπέρασε την απλή παρουσία τους σε μια βιβλιοπαρουσίαση.

Όπως έκανε δε γνωστό δεν ήταν λίγοι εκείνοι που την πλησίασαν για να μοιραστούν πρόσθετες ιστορίες, αναμνήσεις και πληροφορίες που θα μπορούσαν να εμπλουτίσουν ακόμη περισσότερο την καταγραφή.

Ανοιχτό το ενδεχόμενο δεύτερης έκδοσης ή νέας ερευνητικής προσπάθειας

Ερωτηθείσα σχετικά με την πιθανή «συνέχεια», η ίδια εξήγησε πως η ανταπόκριση των κατοίκων έχει ήδη δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη συνέχιση της καταγραφής της ιστορίας και της λαογραφικής παράδοσης της Γρατινής.

Μάλιστα η κ.Ζούγκα αποκάλυψε ότι έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές συζητήσεις και εξετάζονται διαφορετικές δυνατότητες αξιοποίησης του υλικού, ενδεχομένως και με μια περισσότερο διαδραστική παρουσίαση ή ακόμα και αξιποιώντας το υλικό σε ακαδημαϊκό επίπεδο.

Εκείνο ωστόσο που θεωρεί δεδομένο είναι η επιθυμία της να συνεχιστεί η προσπάθεια, ώστε οι μαρτυρίες και οι παραδόσεις να μη χαθούν.

«Να βρίσκουμε τις λύσεις και όχι τα εμπόδια»

Κλείνοντας ερωτηθείσα ως προς το μήνυμα που επιθυμεί να μεταφέρει το βιβλίο στους αναγνώστες του, η ίδια στάθηκε στην αξία της επιμονής και της αγάπης για όσα επιλέγει κανείς να κάνει.

«Θα ήθελα να σκεφτεί ότι εμένα τι με σταματάει για να κάνω αυτό που πραγματικά θέλω; Υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πρακτικές, καθημερινές δυσκολίες και συνεχίζουν και τα καταφέρνουν», ανέφερε διευκρινίζοντας πως δεν απευθύνεται αποκλειστικά στα άτομα με αναπηρία, αλλά σε κάθε άνθρωπο που έρχεται αντιμέτωπος με δυσκολίες στην προσπάθειά του να πραγματοποιήσει τους στόχους του.

«Θεωρώ ότι αν υπάρχει πάθος και θέληση, η αγάπη για αυτό που κάνουμε, δεν πρέπει να αφήνουμε τίποτα να μας εμποδίζει, να βρίσκουμε τις λύσεις και όχι τα εμπόδια. Και αν τα βρούμε τα εμπόδια να τα προσπερνάμε με κάποιο τρόπο», κατέληξε.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.