Η οθωμανικη αρχιτεκτονικη που επιβιωνει στις συγχρονες πολεις

Η μελέτη του πολιτισμού που κληρονομήθηκε και διαμορφώθηκε στη σύγχρονη Ελλάδα είναι καίριας σημασίας για τις εξελίξεις στο τοπικό, βαλκανικό, ανατολικό-μεσογειακό, ευρωπαϊκό και ευρασιατικό πλαίσιο, και ένα σημαντικό κομμάτι της είναι η οθωμανική αρχιτεκτονική, πολλά δείγματα της οποίας υπάρχουν ακόμα στις πόλεις, πέρα και των εμφανών θρησκευτικών μνημείων.

Η παρουσίαση της εξέλιξη της μελέτης, προστασίας και αποκατάστασης της οθωμανικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα για περισσότερο από μισό αιώνα μετά το πρώτο άρθρο του Μάχιελ Κίιλ για την οθωμανική Θεσσαλονίκη, το οποίο εκδόθηκε στο περιοδικό Balkan Studies το 1970 περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Τα οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα σε επανεξέταση. Ένα αφιέρωμα στη μνήμη του Μάχιελ Κίιλ», το οποίο παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής το απόγευμα της Παρασκευής 30 Οκτωβρίου.

Ο Ολλανδός ιστορικός των πόλεων και της αρχιτεκτονικής στα οθωμανικά Βαλκάνια διένυσε πενήντα πέντε χρόνια εκτεταμένης και πρωτοποριακής έρευνας έως το έτος αυτής της έκδοσης, κατά την προετοιμασία της οποίας έφυγε’ από τη ζωή, που έχει σκοπό μέσα από τις μελέτες που συμπεριέλαβε να αποτελέσει μία πανοραμική απόδοση του θέματος, ακριβώς όπως πανοραμική ήταν και η έρευνα του τιμώμενου προσώπου.

Το βιβλίο αποτελείται από πενήντα μία συμβολές στην αρχιτεκτονική, την αρχαιολογία, την ιστορία, την ιστορία τής τέχνης και την κοινωνική και ιστορική ανθρωπολογία, από εξήντα δύο συγγραφείς, εκτείνεται σε 791 σελίδες με 559 ασπρόμαυρες και έγχρωμες εικόνες και σχέδια.

Μετά την εισαγωγή έπεται η εργογραφία του Μάχιελ Κίιλ και ακολουθούν τα άρθρα συγκεντρωμένα σε θεματικές ενότητες που αναφέρονται στο ιστορικό υπόβαθρο, την ιστορία της αρχιτεκτονικής – κτίσματα και αστική διαμόρφωση, την αστική τοπογραφία και τα σχέδια, τις πόλεις και το μνημειακό τους απόθεμα, τα έργα ανακαίνισης και αποκατάστασης, την τέχνη και τον υλικό πολιτισμός τέλος την κοινωνική και ιστορική ανθρωπολογία, τη θρησκεία και τις κοινωνικές προτεραιότητες.

Η σημαντική συμβολή του Κίιλ

Το βιβλίο είχε την επιστημονική επιμέλεια των κ.κ.Πασχάλη Ανδρούδη, Αικατερίνης Μάρκου και Δημήτρη Λούπη, με δύο εξ αυτών να βρίσκονται στο Μέγαρο την Παρασκευή, για να παρουσιάσουν, μαζί με την κ. Σοφία Ακριβοπούλου, που συνέβαλε στην έκδοση με μελέτη της, το παρόν και το μέλλον της μελέτης των οθωμανικών μνημείο, η οποία στα πενήντα χρόνια που προηγήθηκαν, πέρασε από διαφορετικές φάσεις.

Το βιβλίο, τόνισε ο κ. Λούπης, ήταν αποτέλεσμα αρχικά ενός διεθνούς συνεδρίου για τον κ. Κίιλ, ο οποίος ήταν ένας ιστορικός της οθωμανικής περιόδου με έμφαση στα Βαλκάνια, και στη διάρκεια της καριέρας του ταξίδεψε πάρα πολύ σε όλες τις βαλκανικές χώρες και κατέγραψε τα οθωμανικά μνημεία τους.

Θέλησε με αυτό τον τρόπο να μιλήσει για τις οθωμανικές πόλεις των Βαλκανίων μέσα από τα μνημεία τους χρησιμοποιώντας παράλληλα τα οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα.

Προσπάθησε μέσα από αυτές τις πηγές να μιλήσει για την διαμόρφωση των οθωμανικών πόλεων, με τα ταξίδια του να ξεκινούν από τα τέλη της δεκαετίας του 60, με το πρώτο του άρθρο να περιλαμβάνεται στο περιοδικό Balkan Studies, που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη ακόμα από το Ινστιτούτο Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, και αφορούσε στα οθωμανικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, μέχρι και το 2022 που βγήκε το τελευταίο του άρθρο για την Ελλάδα που αφορούσε τα μνημεία στο Μαργαρίτι Θεσπρωτίας.

Μια αλλαγή προσέγγισης στα μνημεία τα τελευταία 50 χρόνια

Ο τόμος που εκδόθηκε αποτελεί μια προσπάθεια να καταγραφεί ποια είναι η κατάσταση των οθωμανικών μνημείων στην Ελλάδα και αν αυτά αποκαθίστανται από τους κρατικούς φορείς, όπως η Αρχαιολογική υπηρεσία αλλά και άλλοι που μπορεί να τα χρησιμοποιούν, αλλά και πόσο έχει προχωρήσει η μελέτη της οθωμανικής περιόδου.

Την δεκαετία του 1970, τα μνημεία αυτά είναι κατά βάση εγκαταλελειμμένα, κάτι που μέχρι ένα βαθμό βλέπουμε και στα βυζαντινά μνημεία, μιας και η αρχαιότητα θεωρούνταν περισσότερο σημαντική περίοδος για να παρουσιαστεί.

Σήμερα όμως βλέπουμε ότι πολλά μνημεία αποκαθίστανται σε διάφορες πόλεις και η θέση και η ελληνική κοινωνία είναι πιο αποδέχεται περισσότερο το οθωμανικό παρελθόν της.

«Είναι μια κληρονομιά που ανήκει στις πόλεις που ζούμε, που δεν είναι και πάρα πολύ όμορφες, και τα ιστορικά μνημεία είναι τα στολίδια των πόλεων αυτών από όποια περίοδο και αν προέρχονται» ανέφερε.

Στις πόλεις της Θράκης που υπάρχει μουσουλμανικός πληθυσμός, τα θρησκευτικά μνημεία παραμένουν σε χρήση από τις ίδιες τις κοινότητές τους, όμως υπάρχουν πολλά κοσμικά μνημεία (τα παλιά δικαστήρια, η Ταξιαρχία στην Κομοτηνή) που πέρασαν σε χρήση του ελληνικού κράτους και των θεσμών του όταν υπήρχε ανάγκη.

Άλλωστε και νεωτερικά κοσμικά κτίρια ανήκουν μέσα σε αυτά τα κτίρια, όπως οι γέφυρες, οι κρήνες αλλά και τα λουτρά σε κάποιες πόλεις, αλλά και διάφορα κτίρια, συνήθως δημόσιας χρήσης, που προέρχονται από την οθωμανική περίοδο.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.