Οταν το τοπικο γινεται ενας τροπος να ξαναδιαβασουμε τη συλλογικη μας ιστορια, απο τα κατω

Τι μένει από την Ιστορία όταν οι άνθρωποι σωπαίνουν; Και τι διασώζεται όταν κάποιος αποφασίζει να τους ακούσει;

Στο «Ορμένιο 1925-2025. Στα χώματα της μνήμης: Μαρτυρίες προσφυγιάς, Κατοχής, Εμφυλίου και ξενιτιάς» (Βιβλιοθήκη Ορμενίου, 2026) η Χρυσούλα Ιωαννίδου στρέφεται στους ανθρώπους του τόπου της, ανασυνθέτοντας μια διαδρομή ξεριζωμού, εγκατάστασης, βίας και επιβίωσης.

Η αφετηρία της έρευνας βρίσκεται σε μια συνάντηση στο καφενείο, το 2018. Μια ερώτηση για τους νεκρούς, τους εξόριστους και όσους έφυγαν στον Εμφύλιο γίνεται αφορμή να αρχίσουν οι καταγραφές. Οι λέξεις έρχονται σαν χείμαρρος. Μαζί τους αναδύεται το βάρος όσων δεν είχαν ειπωθεί.

Η αφήγηση οργανώνεται σε τέσσερα μέρη: από τις παλιές πατρίδες και την προσφυγική εγκατάσταση στο Ορμένιο, στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, από το οικογενειακό αυτοβιογράφημα του Βασίλη Βλασακίδη, ως τη μετανάστευση στο Βέλγιο και τη Γερμανία και στις αναμνήσεις τής μεταπολεμικής παιδικής ηλικίας. Προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφίες, έγγραφα και κτηματολογικοί κατάλογοι συνδέουν τις οικογενειακές διαδρομές με την ιστορία του οικισμού.

Για μια λαογραφική ανάγνωση, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η καθημερινότητα. Το σχολείο, οι γιορτές, τα επαγγέλματα, οι συγγενικοί δεσμοί, αλλά και τα παρατσούκλια και το τοπικό ιδίωμα. Η διατήρησή τους στις μαρτυρίες δεν λειτουργεί ως διακοσμητική «ντοπιολαλιά», αλλά κρατά ορατό τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ονομάζουν και αφηγούνται τον κόσμο τους.

Ο πυρήνας, ωστόσο, είναι δύσκολος. Η οικογενειακή σιωπή, ο φόβος, ο στιγματισμός των «ηττημένων», η ορφάνια και η αναγκαστική φυγή. Η συγγραφέας δεν κρύβει την προσωπική της εμπλοκή. Επιλέγει όμως, όπως σημειώνει, να προτάξει τις λέξεις των άλλων, γιατί «ο προσωπικός καημός δεν φτιάχνει ιστορία». Εδώ βρίσκεται και η αξία του εγχειρήματος, όχι σε μια εξιδανικευμένη εικόνα του χωριού, αλλά στη διάσωση μιας μνήμης που περιλαμβάνει και τις ρωγμές της κοινότητας. Οι μαρτυρίες δεν εξαντλούν την Ιστορία, αλλά της επιστρέφουν, όμως, πρόσωπα και φωνές. Το τοπικό γίνεται έτσι ένας τρόπος να ξαναδιαβάσουμε τη συλλογική μας ιστορία, από τα κάτω.

*Η Κατερίνα Σχοινά είναι υποψήφια διδάκτωρ Λαογραφίας στο Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, καθώς και δημιουργός της ινσταγκραμικής κοινότητας “Folklore Libris” (@folklore_libris).

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.