Περιβαλλοντικη κριση, η μεγαλη προκληση για τη δημοσιογραφια
Η περιβαλλοντική κρίση δεν είναι πλέον μια είδηση που περιμένουμε να συμβεί. Είναι η πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούμε και μέσα στην οποία ασκείται η δημοσιογραφία.
Οι υψηλές θερμοκρασίες, οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, η λειψυδρία, η απώλεια της βιοποικιλότητας, η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων δεν είναι πια μακρινά ή αφηρημένα φαινόμενα. Επηρεάζουν την οικονομία, την υγεία, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την καθημερινότητα των πολιτών και, τελικά, τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το μέλλον. Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η μεγάλη πρόκληση για τη δημοσιογραφία.
Δεν αρκεί πλέον να καλύπτεται η περιβαλλοντική κρίση ως ένα ακόμη θέμα της επικαιρότητας. Πρέπει να μάθουν οι δημοσιογράφοι να την εξηγούν. Να εξηγούν τι συνέβη, αλλά και γιατί συνέβη. Να συνδέουν ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο με τα επιστημονικά δεδομένα, χωρίς υπερβολές και χωρίς εύκολες γενικεύσεις. Να αναζητούν ευθύνες, χωρίς να μετατρέπουν τη δημοσιογραφία σε δικαστήριο. Να ελέγχουν τις πολιτικές αποφάσεις, τις δημόσιες δαπάνες, τις περιβαλλοντικές μελέτες και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες, χωρίς να εγκαταλείπουν την απαίτηση για τεκμηρίωση και, κυρίως, να δίνουν στον πολίτη τη δυνατότητα να καταλάβει.
Γιατί η περιβαλλοντική δημοσιογραφία έχει ένα ιδιαίτερο πρόβλημα: Συχνά μιλά για φαινόμενα που εξελίσσονται αργά, ενώ η δημοσιογραφία λειτουργεί με τον ρυθμό της ημέρας. Μια πυρκαγιά έχει εικόνες. Μια πλημμύρα έχει δραματικές στιγμές. Ένας καύσωνας έχει άμεσο αντίκτυπο. Η σταδιακή υποβάθμιση ενός υγροτόπου, η απώλεια ενός δάσους, η μείωση των υδατικών αποθεμάτων ή η αλλαγή ενός οικοσυστήματος δεν έχουν πάντα μια εντυπωσιακή εικόνα. Κι όμως, μπορεί να είναι εξίσου σημαντικά. Άρα, χρειαζόμαστε μια δημοσιογραφία που δεν θα εμφανίζεται μόνο όταν συμβαίνει η καταστροφή. Χρειαζόμαστε δημοσιογραφία πριν από την καταστροφή. Χρειαζόμαστε ρεπορτάζ πρόληψης – έρευνα – δεδομένα – επιστημονική τεκμηρίωση, καθώς και παρακολούθηση των πολιτικών και των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται.
Και υπάρχει ακόμη μία μεγάλη πρόκληση: η παραπληροφόρηση. Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, μια ανακριβής ή παραπλανητική περιβαλλοντική πληροφορία μπορεί να διαδοθεί πολύ πιο γρήγορα από ένα τεκμηριωμένο ρεπορτάζ. Γι’ αυτό η δημοσιογραφία χρειάζεται ακόμη περισσότερο την επιστήμη. Χρειάζεται να συνομιλεί με επιστήμονες, ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, τοπικές κοινωνίες και ανθρώπους που γνωρίζουν τα οικοσυστήματα στην πράξη. Αλλά χρειάζεται και κάτι ακόμη, να ακούει τους ανθρώπους του τόπου.
Και ίσως εδώ η Σαμοθράκη, όπου διεξήχθη το 19ο Δημοσιογραφικό Συνέδριο, να έχει κάτι ιδιαίτερο να σας θυμίσει. Το περιβάλλον δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι ένας τόπος. Είναι το νερό, το δάσος, η θάλασσα, η γεωργία, η αλιεία, η οικονομία, η πολιτιστική κληρονομιά, η ίδια η ταυτότητα μιας κοινωνίας. Όταν λοιπόν μιλάτε για περιβαλλοντική κρίση, δεν μιλάτε μόνο για την προστασία της φύσης. Πρέπει να μιλάτε για το πώς θα ζήσουμε. Και αυτή ακριβώς είναι η ευθύνη της δημοσιογραφίας: να μετατρέψει ένα σύνθετο παγκόσμιο πρόβλημα σε κατανοητή, τεκμηριωμένη και χρήσιμη γνώση για την κοινωνία. Να μην τρομοκρατεί, αλλά ούτε και να καθησυχάζει χωρίς λόγο. Να μην υπηρετεί τη μόδα της ημέρας, αλλά τη δημόσια ανάγκη για αλήθεια. Να μην περιορίζεται στην εικόνα της καταστροφής, αλλά να αναζητά τις αιτίες, τις ευθύνες, τις λύσεις και, κυρίως, τις συνέπειες για τους ανθρώπους.
Η περιβαλλοντική κρίση είναι ίσως μία από τις μεγαλύτερες δημοσιογραφικές προκλήσεις της εποχής μας, ακριβώς επειδή απαιτεί από τους δημοσιογράφους να αλλάξουν και οι ίδιοι. Να γίνουν πιο εξειδικευμένοι χωρίς να γίνουν δυσνόητοι. Πιο γρήγοροι χωρίς να γίνουν επιπόλαιοι. Πιο επίμονοι χωρίς να γίνουν μονομερείς. Και πάνω απ’ όλα, πιο χρήσιμοι στην κοινωνία. Γιατί στο τέλος, η δημοσιογραφία δεν έχει μόνο την υποχρέωση να πει στον αναγνώστη τι συνέβη. Έχει την υποχρέωση να βοηθήσει τον αναγνώστη να καταλάβει τι σημαίνει αυτό που συνέβη. Και μπροστά στην περιβαλλοντική κρίση, αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη αποστολή του δημοσιογράφου.
*Ο Θεόδωρος Κ. Ορδουμποζάνης είναι νομικός και συγγραφέας, με πιο πρόσφατο βιβλίο του το μυθιστόρημα «Οι καστανιές της μνήμης» (εκδ. Επικοινωνία ΑΕ, Κομοτηνή 2026).
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
