Γιαννης Μενεσιδης, ενας κεκρυμμενος κοσμος

Ο Γιάννης Μενεσίδης, ο Δραμινός γιατρός και ζωγράφος, που από το 1980 έχει συνδέσει τη ζωή και την παρουσία του με την Ξάνθη, έχει διανύσει μια ξεχωριστή καλλιτεχνική διαδρομή, αθόρυβη αλλά βαθιά, με πνευματικές αναφορές στον μέντορά του Νίκο-Γαβριήλ Πεντζίκη και στη «Διαγώνιο» του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Παρά το τεράστιο μέγεθος και την επιδραστικότητα του δασκάλου όμως, ο Μενεσίδης δεν επιχείρησε ποτέ να μιμηθεί τον Πεντζίκη. Βέβαια, κράτησε τον ιδιαίτερο τρόπο να κοιτάζει, να παρατηρεί τα πράγματα πέρα από την επιφάνειά τους και να αναζητά μέσα τους εκείνη την αθέατη, εσωτερική αλήθεια, που περιμένει υπομονετικά να αποκαλυφθεί, όμως γρήγορα αυτονομήθηκε και δημιούργησε τη δική του ποιητική γραμματική ‒ για να δανειστώ έναν όρο από τη δική μου επιστήμη της γλωσσολογίας, μοναδική στην Ελλάδα και στον κόσμο.

Η ζωγραφική του είναι ένας κόσμος μικρών διαστάσεων και μεγάλων αποστάσεων. Στα μικρά του έργα χωρά μια φύση ολόκληρη, ένας κόσμος πυκνός από μνήμη, συναίσθημα και σιωπή. Με τη σινική μελάνη, την τέμπερα και το λαδοπαστέλ, ο Μενεσίδης δημιουργεί εικόνες μαγικές, υποβλητικές, βαθύτατα εσωτερικές, έστω κι αν περιγράφουν τοπίο. Πουλιά, ψάρια, φύλλα, δέντρα και μορφές επανέρχονται, σαν ένας αδιάκοπος ρυθμός ζωής, ενώ η επανάληψή τους ανοίγει μπροστά μας έναν χώρο άπειρο.

Η φύση, ο άνθρωπος, τα θρησκευτικά βιώματα, τα τοπία και, κυρίως, ο βυθός αποτελούν βασικούς σταθμούς της ζωγραφικής του. Ο βυθός δεν είναι μόνο ένας τόπος, αλλά ένας τρόπος να μιλήσει για όσα υπάρχουν κάτω από την επιφάνεια. Για εκείνα που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά, που χρειάζονται χρόνο, προσέγγιση και εσωτερική διάθεση για να φανερωθούν. Έτσι λειτουργεί και ολόκληρο το έργο του, χωρίς κραυγές, χωρίς απαιτήσεις. Όπως είναι και ο ίδιος άλλωστε. Ποτέ δεν κραυγάζει, ποτέ δεν απαιτεί, αν και κάποιες φορές νιώθω πως θα έπρεπε… Αντίθετα, με ευγένεια και ταπεινότητα μάς καλεί να πλησιάσουμε. Να εγκύψουμε στο έργο του, να κοιτάξουμε λίγο περισσότερο…

«Η Ξάνθη δεν μπορεί να αφήσει αυτό το έργο να παραμείνει διάσπαρτο, σιωπηλό ή κλεισμένο σε ιδιωτικές συλλογές και μνήμες. Ο Γιάννης Μενεσίδης αποτελεί πλέον μέρος της πολιτιστικής μνήμης της πόλης και η πόλη έχει χρέος να του ανταποδώσει αυτήν την παρουσία. Η Ξάνθη έχει απόλυτη υποχρέωση, αλλά και ανάγκη να δημιουργήσει έναν μόνιμο χώρο για τα έργα του Γιάννη Μενεσίδη. Έναν χώρο ζωντανό, ανοιχτό στους ανθρώπους, όπου η ζωγραφική του, τα αρχεία του, τα φυσικά αντικείμενα που συνέλεξε και ο πνευματικός του διάλογος με τον Πεντζίκη θα μπορούν να συνομιλούν με τις επόμενες γενιές»

Η βαθιά σχέση του με τη φύση φαίνεται ακόμη και στην αγάπη του για τα φυσικά αντικείμενα. Η συλλογή του από κοχύλια, πετρώματα και μικρά ίχνη του κόσμου που συλλέγει και διατηρεί είναι καταπληκτική. Πρόκειται για αποτυπώματα χρόνου, μικρές μαρτυρίες ζωής και μνήμης. Όπως ακριβώς η ζωγραφική του, που μοιάζει συχνά με μια προσπάθεια διάσωσης, μια ανάγκη να κρατήσει ζωντανό κάτι που περνά, κάτι που χάνεται, κάτι που ο καθημερινός μας τρόπος ζωής μάς κάνει να προσπερνούμε. Θεωρώ ότι και μόνο αυτή η συλλογή του θα άξιζε έναν ειδικό χώρο.

Μέσα από αυτήν τη σεμνή και βαθιά προσωπική πορεία, ο Μενεσίδης μάς μαθαίνει έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπουμε. Να ανακαλύπτουμε το μεγάλο μέσα στο μικρό, το άπειρο μέσα στο πεπερασμένο, το φανερό μέσα στο υπόρρητο. Θέλει να μας βάλει να ακούσουμε τη σιωπή των πραγμάτων και να αναγνωρίσουμε, όπως θα έλεγε ίσως και ο ίδιος, την κεκρυμμένη χαρά που φωλιάζει στη φύση, στον άνθρωπο και στον κόσμο γύρω μας. Πόσο αριστοτελική αυτή η άποψη της χαράς…

Όμως, εδώ γεννιέται μια ευθύνη που δεν αφορά μόνο την τέχνη, αλλά και τον ίδιο τον τόπο. Η Ξάνθη δεν μπορεί να αφήσει αυτό το έργο να παραμείνει διάσπαρτο, σιωπηλό ή κλεισμένο σε ιδιωτικές συλλογές και μνήμες. Ο Γιάννης Μενεσίδης αποτελεί πλέον μέρος της πολιτιστικής μνήμης της πόλης και η πόλη έχει χρέος να του ανταποδώσει αυτήν την παρουσία. Η Ξάνθη έχει απόλυτη υποχρέωση, αλλά και ανάγκη να δημιουργήσει έναν μόνιμο χώρο για τα έργα του Γιάννη Μενεσίδη. Έναν χώρο ζωντανό, ανοιχτό στους ανθρώπους, όπου η ζωγραφική του, τα αρχεία του, τα φυσικά αντικείμενα που συνέλεξε και ο πνευματικός του διάλογος με τον Πεντζίκη θα μπορούν να συνομιλούν με τις επόμενες γενιές.

Γιατί ένα τέτοιο Κέντρο δεν θα ήταν απλώς ένας χώρος για έναν ζωγράφο. Θα ήταν ένας χώρος για τη μνήμη, τη φύση, την ποίηση και την ίδια την ψυχή της Ξάνθης. Πιστεύω ακράδαντα ότι μέσα από τα μικρά, μόνο στο φυσικό μέγεθος, έργα του Μενεσίδη, η πόλη θα μπορούσε να ξαναβρεί κάτι που κινδυνεύουμε όλοι να χάσουμε: την ικανότητα να κοιτάζουμε βαθιά και να αναγνωρίζουμε την ομορφιά που είναι μπροστά στα μάτια μας, αλλά δεν μάθαμε, ή μάλλον ξεχάσαμε, να την αναγνωρίζουμε.

*Η Πηνελόπη Καμπάκη-Βουγιουκλή είναι Ομότιμη Καθηγήτρια Γλωσσολογίας του ΔΠΘ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.