Απο τον Δενδροποταμο στα αμφιθεατρα του Δημοκριτειου: Η Γεωργια Καλπαζιδου ερευνα τη γλωσσα των Ρομα και σπαει στερεοτυπα

Μια γλώσσα που κουβαλά αιώνες ιστορίας, ταξίδια λαών, πολιτισμικές επιρροές και ταυτόχρονα τη σύγχρονη αγωνία για επιβίωση και αναγνώριση βρέθηκε στο επίκεντρο της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας εισήγησης της Γεωργίας Καλπαζίδου, υποψήφιας διδάκτορα του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, στο πλαίσιο του  6^ου Colloquium Προπτυχιακών & Μεταπτυχιακών φοιτητών, Υποψήφιων Διδακτόρων και Μεταδιδακτορικών Ερευνητών του Εργαστηρίου Γλωσσολογίας “ΣυνΜορΦωΣη”.

Το θέμα της εισήγησης της, «Οι ποικιλίες της ελληνορομανί σε περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης», δεν άγγιξε μόνο μια ομάδα που βρίσκεται δίπλα μας συχνά όμως παραμένει αθέατη.

Η ίδια, άλλωστε, δεν προσεγγίζει το αντικείμενο της μόνο ως ερευνήτρια. Είναι φυσική ομιλήτρια της Ρομανί, καθώς κατάγεται από την κοινότητα του Δενδροποτάμου Θεσσαλονίκης. Και ίσως γι’ αυτό η έρευνα της έχει ακόμη μεγαλύτερο βάθος.

«Η γλώσσα συνεχίζει να υπάρχει και να μιλιέται», εξηγεί, επισημαίνοντας ωστόσο πως οι νεότερες γενιές Ρομά χρησιμοποιούν πλέον κυρίως τα ελληνικά στην καθημερινότητά τους. «Τα παιδιά παραμένουν δίγλωσσα, όμως σε σχέση με τις μεγαλύτερες γενιές η βασική τους γλώσσα είναι η ελληνική».

Μια γλώσσα με ρίζες στην Ινδία και ισχυρό ελληνικό αποτύπωμα

Για πολλούς η Ρομανί παραμένει άγνωστη. Ωστόσο, όπως εξηγεί η κ. Καλπαζίδου, πρόκειται για μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα με βαθιές ρίζες στην Ινδία.

«Το βασικό λεξιλόγιο της γλώσσας έχει ινδική προέλευση. Παράλληλα όμως υπάρχουν πολλά γλωσσικά δάνεια που αποτυπώνουν το ταξίδι των πληθυσμών των Ρομά από την Ινδία προς τα Βαλκάνια και την Ευρώπη».

Ιδιαίτερα έντονη είναι η επιρροή της ελληνικής γλώσσας, καθώς οι πληθυσμοί των Ρομά παρέμειναν για αιώνες στη βυζαντινή επικράτεια.

«Η μεσαιωνική ελληνική επηρέασε σε πολύ μεγάλο βαθμό τη Ρομανί. Στη συνέχεια, καθώς οι πληθυσμοί διασπάστηκαν σε διαφορετικές περιοχές, δημιουργήθηκαν οι διαφορές διάλεκτοι που γνωρίζουμε σήμερα», σημειώνει.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της έρευνας της.

Οι ποικιλίες της ελληνορομανί στη Μακεδονία και τη Θράκη

Η διδακτορική της διατριβή επιχειρεί να καταγράψει και να συγκρίνει της διαλέκτους της Ρομανί που μιλιούνται στη Μακεδονία και τη Θράκη, εξετάζονται παράλληλα τις επιδράσεις που έχουν δεχθεί από την ελληνική αλλά και την τουρκική γλώσσα.

«Θέλουμε να δούμε σε ποιο βαθμό οι γλώσσες που συνυπάρχουν στις περιοχές αυτές επηρέασαν τις ποικιλίες της Ρομανί», εξηγεί.

Η ερευνητική ομάδα έχει ήδη επισκεφθεί κοινότητες όπως η Κουλούρα Ημαθίας αλλά και οικισμούς της Θράκης, όπως το Δροσερό και το Αλαν Κογιού, συλλέγοντας πολύτιμο γλωσσικό υλικό.

Η έρευνα βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της στάδια, καθώς η υποψήφια διδάκτορας διανύει μόλις το δεύτερο έτος της διδακτορικής της πορείας, ωστόσο τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ήδη το μεγάλο εύρος και τον πλούτο των γλωσσικών διαφοροποιήσεων.

Όταν η γλώσσα γίνεται ενδυνάμωση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η προσωπική αναφορά της ίδιας στη σχέση της με τη ρομανί.

Όπως εξομολογείται, πολλά παιδιά Ρομά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι πρέπει να κρύψουν τη γλώσσα τους για να αποφύγουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τα στερεότυπα.

Η δική της εμπειρία ήταν διαφορετική.

«Η γνώση της ρομανί για μένα λειτούργησε θετικά. Μου άνοιξε δρόμους και μου έδωσε τη δυνατότητα να ασχοληθώ ακαδημαϊκά με κάτι που αγαπώ», τονίζει.

Έτσι, αυτό που για άλλους αποτελεί λόγο απόκρυψης, για την ίδια μετατράπηκε σε επιστημονικό πεδίο έρευνας και δημιουργίας.

Η μάχη απέναντι στον στιγματισμό

Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει και το ζήτημα των κοινωνικών στερεοτύπων.

Η κ. Καλπαζίδου συμμετέχει ενεργά στην αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Ρεύμα», μέσα από την οποία επιχειρείται η ανάδειξη της σύγχρονης ταυτότητας των Ρομά και η ενίσχυση της ορατότητάς τους στον δημόσιο χώρο.

Όπως σημειώνει, σήμερα παρατηρούνται δύο διαφορετικές τάσεις στις κοινότητες.

Από τη μία υπάρχουν οικογένειες που επιλέγουν να περιορίσουν τη χρήση της ρομανί θεωρώντας πως έτσι προστατεύουν τα παιδιά τους από προκαταλήψεις.

Από την άλλη όμως αναπτύσσεται ένα ολοένα και ισχυρότερο ρεύμα νέων ανθρώπων που επιδιώκουν να επανασυνδεθούν με τη γλώσσα και τον πολιτισμό τους.

«Προσπαθούμε να φέρουμε τη ρομανί σε χώρους όπου δεν είχαμε συνηθίσει να τη βλέπουμε. Να αποδείξουμε ότι η γλώσσα αυτή δεν είναι κάτι που πρέπει να κρύβεται», εξηγεί.

«Η διαφορετικότητα είναι η κανονικότητα του κόσμου»

Αν υπήρχε μία φράση που να συνοψίζει όσα πρεσβεύει η έρευνά της, αυτή θα ήταν ίσως η τελευταία που μοιράστηκε με τους ακροατές.

«Η γλώσσα μας ενώνει και δεν μας χωρίζει», υπογράμμισε και συνέχισε «η διαφορετικότητα είναι η κανονικότητα του κόσμου».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.