«Το Τερας σε κοιτα απο το θρανιο»: Ο Αλεξανδρος Καλαφατης μετατρεπει μια συγκλονιστικη δημοσιογραφικη ερευνα σε μυθιστορημα για το bullying

Αφορμή για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση αποτέλεσε η κυκλοφορία του νέου βιβλίου του δημοσιογράφου και αστυνομικού συντάκτη Αλέξανδρου Καλαφάτη, με «Το τέρας σε κοιτά από το θρανίο», που κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική. Πρόκειται για το πρώτο λογοτεχνικό εγχείρημα του γνωστού δημοσιογράφου, το οποίο, όπως ο ίδιος εξηγεί, γεννήθηκε μέσα από μία υπόθεση που το σημάδεψε τόσο επαγγελματικά όσο και ανθρώπινα, αυτή του Βαγγέλη Γιακουμάκη.

Όπως εξήγησε ο κ. Καλαφάτης, το βιβλίο δεν αποτελεί καταγραφή πραγματικών γεγονότων αλλά ένα αστυνομικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από την ιστορία του Βαγγέλη Γιακουμάκη που συγκλόνισε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.

Η υπόθεση του Βαγγέλη Γιακουμάκη έγινε η αφετηρία

Ο ίδιος εκμυστηρεύθηκε ότι η συγκεκριμένη υπόθεση ήταν εκείνη που τον επηρέασε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στα δεκαεπτά χρόνια της δημοσιογραφικής του πορείας. Για περίπου δύο χρόνια ασχολήθηκε αποκλειστικά με τη δημοσιογραφική έρευνα γύρω από την υπόθεση, παρακολουθώντας κάθε εξέλιξη και προσπαθώντας να φωτίσει όλες τις πτυχές της.

Παράλληλα, διαπίστωσε ότι ήταν ίσως η πρώτη φορά που ο όρος bullying μπήκε τόσο έντονα στο δημόσιο λεξιλόγιο της ελληνικής κοινωνίας. Όπως χαρακτηριστικά είπε, κάθε φορά που ακούει σήμερα τη λέξη bullying, το μυαλό του πηγαίνει αυθόρμητα στον Βαγγέλη Γιακουμάκη.

Η ανάγκη να επιστρέψει σε εκείνη την ιστορία δεν ήταν δημοσιογραφική αλλά βαθιά προσωπική. Ήθελε να αφηγηθεί όσα τον απασχολούσαν μέσα από έναν διαφορετικό δρόμο, όχι με στοιχεία και ντοκουμέντα αλλά μέσω της λογοτεχνίας.

Γιατί επέλεξε το μυθιστόρημα

Όπως εξήγησε η επιλογή της μυθοπλασίας προσφέρει μια αναγκαία απόσταση από τα πραγματικά γεγονότα, επιτρέποντας του να φωτίσει βαθύτερες ανθρώπινες διαστάσεις καθώς μέσα από φανταστικούς χαρακτήρες μπορεί κανείς να δημιουργήσει νέους κόσμους και να μεταφέρει τα δικά του ερωτήματα χωρίς να περιορίζεται από τα όρια της ειδησεογραφίας.

Πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ο Σταυρής, ένας νέος που φεύγει από το σπίτι του για να σπουδάσει και βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σκληρή πραγματικότητα, καθώς πέφτει στα χέρια ανθρώπων που τον εκφοβίζουν συστηματικά.

Ο συγγραφέας αποφεύγει να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες για την πλοκή, τονίζοντας ότι ο στόχος δεν είναι να αναπαραστήσει μια συγκεκριμένη ιστορία αλλά να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τη βία, τη σιωπή και τις συνέπειες τους.

Το μεγάλο ερώτημα: πώς γεννιέται ένας θύτης;

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συζήτησης ήταν ότι το βιβλίο δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στο θύμα. Ο Αλέξανδρος Καλαφάτης εξήγησε πως ένα από τα βασικά ερωτήματα που επιχειρεί να εξερευνήσει είναι το πώς δημιουργείται ένας θύτης. Όπως είπε, η κοινωνία οφείλει να αναρωτηθεί πώς κατασκευάζει η ίδια ανθρώπους που καταλήγουν να ασκούν βία στους πιο αδύναμους.

Αναφέρθηκε ακόμη και στον συμβολισμό του τίτλου. Το «τέρας» είναι το ίδιο το bullying, το οποίο βρίσκεται απέναντι μας ήδη από τα μαθητικά χρόνια. Από τα σχολικά θρανία μπορεί να μας ακολουθήσει στις σπουδές, στην επαγγελματική ζωή και στις ανθρώπινες σχέσεις.

Για να εξηγήσει ακόμη περισσότερο αυτή τη διαχρονική παρουσία της βίας, επικαλέστηκε μια σκέψη του Μάνου Χατζιδάκι, την οποία χαρακτήρισε εξαιρετικά εύστοχη. Ο μεγάλος δημιουργός είχε πει ότι εκείνος που σε εκφοβίζει όταν είσαι παιδί δεν εξαφανίζεται μεγαλώνοντας. Θα τον ξανασυναντήσεις αργότερα σε κάποια δημόσια υπηρεσία, σε έναν χώρο εργασίας ή σε οποιαδήποτε άλλη θέση εξουσίας. Κατά τον Αλέξανδρο Καλαφάτη, το bullying και ο φασισμός αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας σκοτεινής νοοτροπίας.

Η μετάβαση από τη δημοσιογραφία στη λογοτεχνία

Ο συγγραφέας αποκάλυψε ότι το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου γράφτηκε την περίοδο της πανδημίας του κορονοϊού, όταν ο εγκλεισμός του προσέφερε τον απαραίτητο χρόνο και την ηρεμία για να αφοσιωθεί στη συγγραφή.

Παραδέχθηκε ότι σήμερα, με τους απαιτητικούς ρυθμούς της καθημερινής δημοσιογραφικής εργασίας, δύσκολα θα μπορούσε να ολοκληρώσει ένα τόσο απαιτητικό έργο.

Η μεγαλύτερη δυσκολία, όπως είπε, δεν ήταν η ίδια η ιστορία αλλά η αλλαγή του τρόπου γραφής.

Έπειτα από δεκαεπτά χρόνια δημοσιογραφίας έπρεπε να «ξεμάθει» τη σύντομη, αυστηρή και τεκμηριωμένη δημοσιογραφική γλώσσα και να επιτρέψει στον εαυτό του να κινηθεί με μεγαλύτερη αφηγηματική ελευθερία.

Παρ’ όλα αυτά, η συγγραφή κύλησε φυσικά και αβίαστα, καθώς αποτελούσε μια ανάγκη που υπήρχε μέσα του εδώ και πολλά χρόνια.

Το bullying σήμερα είναι πιο σκληρό από ποτέ

Η συζήτηση στράφηκε στη σημερινή πραγματικότητα, με τον δημοσιογράφο να παρατηρεί ότι τα περιστατικά bullying φαίνεται να αυξάνονται συνεχώς και να καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο χώρο στην επικαιρότητα.

Ο Αλέξανδρος Καλαφάτης εκτίμησε ότι το φαινόμενο δεν είναι απαραίτητα νέο καθώς πιστεύει πως υπήρχε πάντοτε, απλώς σήμερα καταγράφεται περισσότερο και γίνεται γνωστό στην κοινωνία. Υπογράμμισε όμως ότι υπάρχει ένας παράγοντας που διαφοροποιεί δραματικά τη σημερινή εποχή από τις προηγούμενες, το κινητό τηλέφωνο.

Όπως εξήγησε, το κινητό έχει μετατραπεί σε ένα νέο όπλο στα χέρια των θυτών. Η δυνατότητα βιντεοσκόπησης, φωτογράφισης και άμεσης δημοσιοποίησης περιστατικών πολλαπλασιάζει την ταπείνωση του θύματος.

Εκεί όπου παλαιότερα ένας εξευτελισμός είχε λίγους μάρτυρες, σήμερα μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να τον παρακολουθήσουν χιλιάδες άνθρωποι μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Αυτό, όπως είπε, επιβαρύνει δραματικά την ψυχολογία του παιδιού που υφίσταται τη βία και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε εκβιασμούς.

Οι αλλαγές στη νομοθεσία και η ευθύνη των ενηλίκων

Ο συγγραφέας αναφέρθηκε και στις πρόσφατες νομοθετικές εξελίξεις γύρω από το bullying.

Υπενθύμισε ότι κατά την περίοδο της υπόθεσης Γιακουμάκη δεν υπήρχε ειδική νομοθεσία για τον σχολικό εκφοβισμό, με αποτέλεσμα οι κατηγορίες να αφορούν κυρίως σωματικές βλάβες και όχι το ίδιο το bullying.

Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει. Όπως εξήγησε, το πιο πρόσφατο θεσμικό πλαίσιο αναγνωρίζει ότι τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού δεν αφορούν μόνο μαθητές αλλά και εκπαιδευτικούς. Με αυτόν τον τρόπο η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι το φαινόμενο μπορεί να εκδηλωθεί και ανάμεσα σε ενήλικες μέσα στο ίδιο περιβάλλον.

Υπενθύμισε μάλιστα περιπτώσεις εκπαιδευτικών που κατήγγειλαν πως έγιναν οι ίδιοι στόχοι συστηματικού εκφοβισμού. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο των γονέων καθώς ενίοτε οι γονείς αρνούνται να αποδεχθούν ότι το παιδί τους μπορεί να είναι θύτης.

Αντί να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, θεωρούν πως το σχολείο κάνει λάθος εκτίμηση. Όμως, όπως υποστήριξε, ένα παιδί που ασκεί συστηματικό bullying πιθανόν να κουβαλά δικά του προβλήματα, να αναζητά προσοχή ή να έχει βιώσει ελλείψεις στο οικογενειακό του περιβάλλον. Γι’ αυτό και η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συνεργασία οικογένειας, σχολείου και κοινωνίας.

Ένα βιβλίο που θέλει να ταρακουνήσει τον αναγνώστη

Ολοκληρώνοντας τη συζήτηση, ο Αλέξανδρος Καλαφάτης τόνισε ότι δεν φιλοδοξεί να δώσει εύκολες απαντήσεις. Στόχος του βιβλίου είναι να ταρακουνήσει τον αναγνώστη, να αναδείξει τις οδυνηρές συνέπειες του bullying και να υπενθυμίσει ότι η σιωπή γεννά νέα θύματα.

Παράλληλα, απηύθυνε έκκληση στους γονείς αλλά και σε όλους τους ενήλικες να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα προβλήματα, να παραδέχονται τα λάθη τους και να μην κλείνουν τα μάτια μπροστά σε συμπεριφορές που μπορούν να καταστρέψουν ζωές.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.