Μαργαριτης Πετριτζικης: «Η προσφυγικη προστασια δεν ειναι γενναιοδωρια ενος κρατους, ειναι υποχρεωση»

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων της 20ής Ιουνίου, αλλά και τις συνεχείς γεωπολιτικές εξελίξεις που διαμορφώνουν νέα δεδομένα σε ολόκληρο τον κόσμο, ο επικεφαλής του Γραφείου Έβρου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Μαργαρίτης Πετριτζίκης, φιλοξενήθηκε στο Ράδιο Παρατηρητής και μίλησε για τις προκλήσεις του προσφυγικού ζητήματος, την κατάσταση στον Έβρο, το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, αλλά και για την ανθρώπινη διάσταση ενός ζητήματος που εξακολουθεί να καθορίζει τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η συζήτηση κινήθηκε πέρα από τους αριθμούς και τις στατιστικές. Άγγιξε τις αιτίες που αναγκάζουν εκατομμύρια ανθρώπους  να εγκαταλείπουν τις εστίες τους, τις ευθύνες της διεθνούς κοινότητας, αλλά και τις δυνατότητες που υπάρχουν ώστε οι κοινωνίες να αντιμετωπίσουν το προσφυγικό όχι μόνο ως πρόκληση, αλλά και ως ευκαιρία συνύπαρξης και αλληλεγγύης.

Δεκαέξι χρόνια παρουσίας στον Έβρο και περισσότερα από εβδομήντα στην Ελλάδα

Αναφερόμενος στην παρουσία της Ύπατης Αρμοστείας στην περιοχή του Έβρου, ο κ. Πετριτζίκης εξήγησε ότι ο οργανισμός βρίσκεται διαρκώς στο πεδίο τα τελευταία περίπου δεκαπέντε με δεκαέξι χρόνια.

Όπως τόνισε, η φυσική παρουσία σε περιοχές όπου καταγράφονται μετακινήσεις πληθυσμών είναι καθοριστικής σημασίας, τόσο για την υποστήριξη των προσφύγων όσο και για τη συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες και τις αρμόδιες αρχές.

«Θεωρούμε ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό να βρισκόμαστε σε περιοχές στις οποίες υπάρχουν μετακινήσεις πληθυσμών, προκειμένου και να είμαστε δίπλα στους πρόσφυγες αλλά και να δουλεύουμε με τις τοπικές κοινωνίες που τους φιλοξενούν», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η Ύπατη Αρμοστεία διαθέτει μία από τις παλαιότερες παρουσίες της στην Ελλάδα, καθώς το γραφείο της λειτουργεί εδώ και περισσότερα από εβδομήντα χρόνια, με κεντρική έδρα την Αθήνα και παραρτήματα σε διάφορες περιοχές της χώρας όπου διαμένουν ή φιλοξενούνται πρόσφυγες.

Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας και ο ρόλος της ως χώρα πρώτης γραμμής

Ο κ. Πετριτζίκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αποτελεί διαχρονικά χώρα πρώτης γραμμής λόγω της γεωγραφικής της θέσης.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στην Ασία, στην Αφρική αλλά και στην ευρύτερη γειτονιά της Ευρώπης έχουν ως αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι να αναζητούν ασφάλεια σε ευρωπαϊκό έδαφος, με την Ελλάδα να βρίσκεται συχνά στην πρώτη γραμμή αυτής της μετακίνησης.

Η Σύμβαση της Γενεύης παραμένει το θεμέλιο της προστασίας

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Σύμβαση της Γενεύης, η οποία το 2026 συμπληρώνει 75 χρόνια ζωής.

Ο επικεφαλής του Γραφείου Έβρου τη χαρακτήρισε ως τον «ακρογωνιαίο λίθο» της προσφυγικής προστασίας, υπογραμμίζοντας ότι σε μια εποχή διεθνών ανακατατάξεων η ύπαρξή της παραμένει απολύτως αναγκαία.

«Η Σύμβαση της Γενεύης είναι κάτι σαν την έξοδο κινδύνου που χρειαζόμαστε όλοι. Μακάρι να μη χρειαστεί ποτέ να αξιοποιηθεί, αλλά είναι πάρα πολύ σημαντικό να υπάρχει», είπε.

Μάλιστα, χρησιμοποίησε αυτή τη χαρακτηριστική μεταφορά για να εξηγήσει ότι η προσφυγική προστασία δεν αφορά μόνο όσους βρίσκονται σήμερα σε ανάγκη, αλλά αποτελεί μια δικλείδα ασφαλείας που θα μπορούσε να χρειαστεί οποιοσδήποτε άνθρωπος σε οποιαδήποτε στιγμή της ζωής του.

Οι παραβιάσεις και οι προκλήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας

Στο ερώτημα κατά πόσο οι προβλέψεις της Σύμβασης εφαρμόζονται στην πράξη, ο κ. Πετριτζίκης αναγνώρισε ότι οι μετακινήσεις πληθυσμών αποτελούν μια εξαιρετικά σύνθετη πρόκληση. Παρά τις δυσκολίες, εκτίμησε ότι στην Ελλάδα έχουν γίνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια ως προς τη διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος. «Υπάρχει πλέον μεγαλύτερη ικανότητα υποδοχής, υπάρχουν οι απαραίτητες εγκαταστάσεις και ανθρώπινο δυναμικό», τόνισε, χωρίς ωστόσο να παραλείψει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

Σε ό,τι αφορά τις καταγγελίες για παραβιάσεις διαδικασιών ή δικαιωμάτων, υπογράμμισε ότι υπάρχουν ανεξάρτητοι ελεγκτικοί μηχανισμοί, οι οποίοι οφείλουν να διερευνούν κάθε σχετικό περιστατικό.

Ο Έβρος και το προσφυγικό προφίλ των αφίξεων

Ο κ. Πετριτζίκης στάθηκε ιδιαίτερα στα χαρακτηριστικά των αφίξεων που καταγράφονται στον Έβρο. Όπως εξήγησε, οι περισσότεροι άνθρωποι που φτάνουν μέσω των χερσαίων συνόρων προέρχονται από χώρες που αντιμετωπίζουν πολέμους, εμφύλιες συγκρούσεις ή σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Οι χερσαίες αφίξεις στον Έβρο παρουσιάζουν χαρακτηριστικά προσφυγικού προφίλ», σημείωσε.

Παράλληλα, ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια οι αφίξεις έχουν σταθεροποιηθεί σε επίπεδα που χαρακτηρίζονται διαχειρίσιμα, χωρίς να παρατηρούνται οι μεγάλες διακυμάνσεις προηγούμενων περιόδων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, στις ομάδες που φτάνουν στον Έβρο συναντώνται συχνά οικογένειες, γυναίκες και μικρά παιδιά, γεγονός που αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για αποτελεσματική προστασία και υποστήριξη.

«Η γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας αποτελεί σημείο στο οποίο πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να βρουν προστασία και ασφάλεια», σημείωσε. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων και συνεπώς έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις απέναντι στους ανθρώπους που ζητούν διεθνή προστασία.

Η στάση της τοπικής κοινωνίας

Αναφερόμενος στην κοινωνία της Θράκης και του Έβρου, ο κ. Πετριτζίκης μίλησε με ιδιαίτερα θετικά λόγια. Όπως είπε, πρόκειται για περιοχές που γνωρίζουν καλά τι σημαίνει προσφυγιά και ξεριζωμός, γεγονός που επηρεάζει και τη στάση των κατοίκων απέναντι στο ζήτημα. «Στη μεγάλη πλειοψηφία τους οι άνθρωποι δείχνουν σεβασμό και αλληλεγγύη», τόνισε. Παραδέχθηκε βέβαια ότι υπάρχουν και αντιδράσεις ή επιφυλάξεις, τις οποίες όμως απέδωσε κυρίως στην έλλειψη ενημέρωσης και στη συχνή πολιτικοποίηση του ζητήματος. Και σε αυτό το σημείο διατύπωσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις της συνέντευξης: «Η προσφυγική προστασία δεν είναι γενναιοδωρία ενός κράτους. Είναι υποχρέωση».

Τι συμβαίνει όταν ένας πρόσφυγας φτάνει στην Ελλάδα

Ο επικεφαλής του Γραφείου Έβρου εξήγησε αναλυτικά τις διαδικασίες που ακολουθούνται όταν ένας άνθρωπος εισέρχεται στη χώρα και ζητά προστασία. Αρχικά πραγματοποιείται η καταγραφή των στοιχείων του, ώστε οι αρχές να γνωρίζουν ποιος είναι. Στη συνέχεια ακολουθεί ιατρικός και ψυχοκοινωνικός έλεγχος, προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν ευαλωτότητες ή ιδιαίτερες ανάγκες. Παράλληλα, οι άνθρωποι αυτοί ενημερώνονται για τα δικαιώματα αλλά και τις υποχρεώσεις τους. «Η μεγάλη πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων αιτούνται άσυλο. Ζητούν προστασία», εξήγησε.

Στη συνέχεια εξετάζεται αν πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτει η Σύμβαση της Γενεύης για να αναγνωριστούν ως πρόσφυγες. Όσοι πληρούν τα κριτήρια αποκτούν καθεστώς διεθνούς προστασίας και νόμιμα έγγραφα παραμονής, ενώ όσοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις οδηγούνται στις προβλεπόμενες διαδικασίες επιστροφής.

Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στο νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούνιο. Ο κ. Πετριτζίκης εξήγησε ότι πρόκειται για αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων που διήρκεσαν περισσότερο από μία δεκαετία μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βασικός στόχος του νέου πλαισίου είναι η δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού και συντονισμένου συστήματος ασύλου. «Στόχος του Συμφώνου είναι να γίνουν πιο γρήγορες οι διαδικασίες, να μειωθούν οι εκκρεμότητες και να υπάρξει μεγαλύτερη αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών», ανέφερε. Παράλληλα όμως επισήμανε ότι η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής του και από τον σεβασμό του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου.

118 εκατομμύρια εκτοπισμένοι άνθρωποι στον κόσμο

Ένα από τα πιο συγκλονιστικά σημεία της συζήτησης αφορούσε τα παγκόσμια στοιχεία για τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, στα τέλη του 2025 οι εκτοπισμένοι άνθρωποι παγκοσμίως ανέρχονταν σε περίπου 118 εκατομμύρια.

Από αυτούς, περίπου 42 εκατομμύρια είναι πρόσφυγες, ενώ σχεδόν 70 εκατομμύρια είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι, άνθρωποι δηλαδή που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους χωρίς να περάσουν διεθνή σύνορα. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο γεγονός ότι περίπου το 40% των προσφύγων παγκοσμίως είναι παιδιά. «Φανταστείτε πόσο ευάλωτα είναι αυτά τα παιδιά», είπε χαρακτηριστικά.

Τα πρώτα θετικά σημάδια

Παρά τη δραματική εικόνα, ο κ. Πετριτζίκης στάθηκε και σε ορισμένα ενθαρρυντικά στοιχεία. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, ο συνολικός αριθμός των προσφύγων παγκοσμίως παρουσίασε μικρή μείωση. Παράλληλα, περίπου 4,5 εκατομμύρια πρόσφυγες επέστρεψαν στις χώρες καταγωγής τους, ενώ σχεδόν 10 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι κατάφεραν να επιστρέψουν στις εστίες τους.

«Κανείς δεν γίνεται πρόσφυγας με τη θέληση του. Απώτερος σκοπός όλων είναι να επιστρέψουν πίσω στην πατρίδα τους», υπογράμμισε. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι οι επιστροφές αυτές πρέπει να είναι ασφαλείς, εθελοντικές και αξιοπρεπείς. «Αν μια επιστροφή δεν είναι ασφαλής και εθελοντική, τότε δεν μπορεί να αποτελεί λύση. Μπορεί να γίνει η αρχή ενός νέου κύκλου εκτοπισμού», προειδοποίησε.

Η ένταξη ως η μόνη πραγματική λύση

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο κ. Πετριτζίκης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ένταξης των προσφύγων στις κοινωνίες που τους φιλοξενούν. Όπως εξήγησε, η ανθρωπιστική βοήθεια δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη απάντηση. Οι άνθρωποι χρειάζονται πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην κοινωνική ζωή. «Οι πρόσφυγες δεν θέλουν να μένουν εγκλωβισμένοι σε έναν καταυλισμό. Είναι άνθρωποι με αξιοπρέπεια, με δεξιότητες, με κίνητρα και με δυνατότητα να συνεισφέρουν», ανέφερε. Κατά την άποψη του, οι τοπικές κοινωνίες και οι πρόσφυγες μπορούν να ωφεληθούν αμοιβαία μέσα από αυτή τη διαδικασία. «Όσο υπάρχουν άνθρωποι που χάνουν τη ζωή τους αναζητώντας προστασία, η διεθνής κοινότητα έχει αποτύχει».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.