Mariko Silver: Η προεδρος του Lincoln Center μιλα για την αξια του δημοσιου χωρου
Ζούµε σε µια εποχή αντιφάσεων. Από τη µία η τεχνολογία υπόσχεται απόλυτη διασύνδεση, µεταφέροντας το µεγαλύτερο µέρος της δηµόσιας ζωής και του κοινωνικού διαλόγου στον ψηφιακό κόσµο. Από την άλλη, η αίσθηση της αποξένωσης, της πόλωσης και της δυσπιστίας απέναντι στην πληροφορία που καταναλώνεται µε ρυθµό αµνησίας µπροστά στις οθόνες, ολοένα και γιγαντώνεται.
Σε αυτόν τον κατακερµατισµένο κόσµο, ποιος είναι τελικά ο ρόλος της φυσικής, δηµόσιας πλατείας; Πώς µπορούν οι αστικοί δηµόσιοι χώροι να λειτουργήσουν ως αντίδοτο στην αποµόνωση, επαναφέροντας στο προσκήνιο την κοινή ανθρώπινη εµπειρία;
Αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο του φετινού επετειακού φεστιβάλ SNF Nostos – πραγματοποιείται από το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) –, το οποίο εστιάζει στη δημιουργία και τον επαναπροσδιορισμό των δημόσιων χώρων σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε διαρκή επαναπροσδιορισμό.
Με αυτή την αφορμή, η Mariko Silver, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Lincoln Center for the Performing Arts της Νέας Υόρκης, επισκέπτεται την Αθήνα, φέρνοντας μια σαφή οπτική για την αξία της τέχνης και της συνύπαρξης στον αστικό ιστό, την οποία θα παρουσιάσει στο πλαίσιο της συζήτησης «Η νέα δημόσια πλατεία: δημιουργώντας δημόσιους χώρους σε έναν κατακερματισμένο κόσμο» (24/6, στον Θόλο του ΚΠΙΣΝ).
Εχοντας διαγράψει μια επαγγελματική πορεία που συνδέει τον ακαδημαϊκό χώρο με τη διοίκηση σημαντικών οργανισμών, η Silver προσεγγίζει τη δυναμική των ανοιχτών θεσμών με γνώμονα τη δύναμη της κοινής εμπειρίας.
Η ανάλυσή της ρίχνει φως στο πώς οι πολιτισμικές δράσεις μπορούν να δημιουργήσουν αναπάντεχους δεσμούς μεταξύ αγνώστων, ενώ παράλληλα θέτει στο τραπέζι τη σημασία της ελεύθερης πρόσβασης στον πολιτισμό και τη διαρκή ανάγκη των πολιτών για συμμετοχή, διαφάνεια και φυσική συνύπαρξη έξω από τα στενά όρια της πολύ προσωπικής ψηφιακής μας φούσκας.
Ερχεστε στην Αθήνα για μια συζήτηση σχετικά με τη «νέα δημόσια πλατεία». Σκέφτομαι όμως ότι ζούμε σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής έχει μεταφερθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αλήθεια, χρειαζόμαστε πλέον τους φυσικούς δημόσιους χώρους;
«Πιστεύω πως ναι. Καθώς ολοένα και περισσότερο αναξιόπιστο περιεχόμενο κατακλύζει το Διαδίκτυο – από τα εντελώς επιφανειακά μέχρι τα πολύ σοβαρά ζητήματα – πλέον δεν ξέρεις καν αν κάτι που βλέπεις είναι αληθινό ή σκηνοθετημένο. Δεν μπορείς να εμπιστευθείς κάτι αν δεν είσαι φυσικά παρών ή αν δε γνωρίζεις κάποιον που να βρισκόταν εκεί για να στο επιβεβαιώσει. Αυτό καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη να μαζευόμαστε και να βρισκόμαστε μαζί σε φυσικούς χώρους.
Η φυσική δημόσια πλατεία είναι απολύτως κρίσιμη για τη διατήρηση της δημοκρατίας με έναν ουσιαστικό, πραγματικό τρόπο. Φυσικά, θα ήθελα να δω να αναπτύσσονται και εικονικές δημόσιες πλατείες, διαδικτυακοί χώροι με ένα κοινό ήθος και διασταυρωμένη ταυτότητα συμμετεχόντων, αλλά αυτό απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό και πολλή δουλειά».
Αρα οι άνθρωποι εξακολουθούν να θέλουν να είναι μαζί, παρά την ψηφιακή αποξένωση;
«Ναι, το πιστεύω βαθύτατα. Υπάρχει το ερώτημα εάν οι άνθρωποι θέλουν να είναι μαζί, και έπειτα το τι είδους ευκαιρίες δημιουργούμε συλλογικά για να το πετύχουμε. Δε σημαίνει ότι θέλουν να είναι μαζί κάθε λεπτό, αλλά αναζητούν την ευκαιρία. Στο Lincoln Center for the Performing Arts στη Νέα Υόρκη, όταν οι Knicks είχαν περάσει στην επόμενη φάση, ανοίξαμε τον εσωτερικό δημόσιο χώρο μας με τρεις γιγαντοοθόνες.
Χωρίς να το διαφημίσουμε, ο χώρος γέμισε ασφυκτικά. Είναι τελικά πολύ πιο ικανοποιητικό και διασκεδαστικό να βιώνεις κάτι τέτοιο μαζί με άλλους. Είναι κάτι σχεδόν πρωτόγονο που μας παρακινεί να μοιραζόμαστε τον ανοιχτό χώρο».
«Έχουμε χάσει την αίσθηση του ρυθμού, εν μέρει επειδή τα όρια εργασίας και προσωπικού χρόνου έχουν θολώσει πλήρως»
Σε χώρες όπως η Ελλάδα, η κουλτούρα του αστικού δημόσιου χώρου δεν είναι ιστορικά εδραιωμένη με τον ίδιο τρόπο. Τι μπορεί να διδαχθεί ένα μοντέλο όπως το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος από το παράδειγμα του Lincoln Center;
«Με το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος βρισκόμαστε σε συνεχή συζήτηση για τα είδη των επενδύσεων που επιλέγουν. Αυτό που μοιραζόμαστε είναι ο ρόλος της συμμετοχής στο να φέρνει τον κόσμο κοντά. Στο Lincoln Center διοργανώνουμε κάθε φθινόπωρο το “Open House”, μια μέρα όπου χιλιάδες άνθρωποι με τις οικογένειές τους έρχονται για να κάνουν διαφορετικές δραστηριότητες, ελεύθερα, αλλά όλοι μαζί στον ίδιο χώρο.
Ζούμε σε μια ενδιαφέρουσα εποχή αναφορικά με τον προγραμματισμό και την αίσθηση του καθήκοντος του κοινού. Πριν από 20 χρόνια, οι άνθρωποι αγόραζαν μια συνδρομή για μια ολόκληρη σεζόν. Ηθελαν να ξέρουν ακριβώς τη θέση τους, ποιος κάθεται δίπλα τους, τρεις μήνες νωρίτερα. Σήμερα το κοινό δυσκολεύεται να κάνει σχέδια τέτοιου βάθους, με εξαίρεση τα τεράστια, εμβληματικά γεγονότα.
Εχουμε χάσει την αίσθηση του ρυθμού, εν μέρει επειδή τα όρια εργασίας και προσωπικού χρόνου έχουν θολώσει πλήρως. Το κοινό αποζητά κάποιες σταθερές, αλλά δεν μπορεί να δεσμευτεί. Πρέπει να βρίσκουμε τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στον σφιχτό προγραμματισμό και σε έναν ανοιχτό, “εξερευνητικό” προγραμματισμό που επιτρέπει αυθόρμητη συμμετοχή».
«Πλέον δεν ξέρεις καν αν κάτι που βλέπεις είναι αληθινό ή σκηνοθετημένο. Δεν μπορείς να εμπιστευθείς κάτι αν δεν είσαι φυσικά παρών ή αν δε γνωρίζεις κάποιον που να βρισκόταν εκεί για να στο επιβεβαιώσει»
Το θέμα του πάνελ στο SNF Nostos στο ΚΠΙΣΝ είναι ακριβώς η δημιουργία δημόσιων χώρων σε έναν «κατακερματισμένο κόσμο». Σας ανησυχεί αυτός ο κατακερματισμός;
«Νομίζω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι ανησυχούν. Οι κοινόχρηστοι χώροι δεν είναι η απόλυτη λύση, αλλά είναι ζωτικής σημασίας. Είτε πρόκειται για μια όπερα είτε για ένα απλό γεύμα, τέτοιες συγκεντρώσεις μάς υπενθυμίζουν την ανθρωπιά μας. Ακόμα κι αν δε συμφωνείς με τις απόψεις κάποιου, αν καθίσετε να φάτε μαζί ή βρεθείτε σε έναν κοινό χώρο, ενδέχεται να ανακαλύψετε κάτι κοινό.
Εχω ένα αγαπημένο παράδειγμα: Παρακολουθούσα μια θεατρική παραγωγή τού “Ρωμαίος και Ιουλιέτα”. Καθόμουν δίπλα σε μια εντελώς άγνωστη γυναίκα. Σε μια πολύ δραματική σκηνή, όπου ο Ρωμαίος κάνει ένα άλμα για να πιαστεί από το μπαλκόνι, η γυναίκα δίπλα μου άρπαξε σφιχτά το χέρι μου από την αγωνία της.
Κανονικά δεν πιάνεις τα χέρια αγνώστων στο θέατρο. Δεν έχουμε τίποτα κοινό και δε θα ξανασυναντηθούμε ποτέ, αλλά αυτή η στιγμή συντροφικότητας που μοιραστήκαμε θα μείνει χαραγμένη στο μυαλό μου. Είμαστε όντα που αφηγούνται ιστορίες, και οι αναμνήσεις που χτίζονται μέσα από τέτοιες σωματικές εμπειρίες είναι που συγκροτούν την ίδια μας την ανθρωπιά – σε αντίθεση με την ιδιότητα πρόκλησης αμνησίας που έχει το γρήγορο σκρολάρισμα στις οθόνες».
Ορισμένες από τις δραστηριότητες στο Lincoln Center είναι εντελώς δωρεάν, όπως αντίστοιχα και στο ΚΠΙΣΝ. Πώς αντιλαμβάνεται το κοινό την «αξία» τού δωρεάν;
«Το Lincoln Center αποτελείται από 11 οργανισμούς. Το “Lincoln Center for the Performing Arts”, που λειτουργεί ως οργανισμός-ομπρέλα και τον οποίο διευθύνω, προσφέρει τα πάντα είτε εντελώς δωρεάν είτε με το μοντέλο τού “πλήρωσε ό,τι αποφασίσεις” (choose what you pay) – κάτι που υλοποιούμε σε μεγάλο βαθμό με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
Αν κάτι λανσάρεται απλώς ως δωρεάν, δεν αποκτά αυτόματα αξία. Αν όμως μια οικογένεια με μικρά παιδιά μπορεί να έρθει χωρίς το τεράστιο οικονομικό εμπόδιο ενός ακριβού εισιτηρίου – που θα πήγαινε χαμένο αν το παιδί άρχιζε να κάνει θόρυβο – και τελικά το παιδί βιώσει μια εκπληκτική εμπειρία και αγαπήσει, για παράδειγμα, το βιολί, τότε το κοινό αποδίδει τεράστια αξία σε αυτό που έζησε.
Ταυτόχρονα, είναι κρίσιμο να επικοινωνούμε ότι οι επαγγελματίες καλλιτέχνες και οι εργαζόμενοι πίσω από αυτό πληρώνονται, και ότι κάποιος το χρηματοδοτεί. Υπάρχουν τρόποι διασύνδεσης του “δωρεάν” με την “αξία”, αλλά αυτό δεν γίνεται αυτόματα».
«Οι πολίτες βιώνουν μια απογοήτευση, ένα αίσθημα αποσύνδεσης. Νιώθουν ότι έχουν χάσει το “πηδάλιο” της επιρροής από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, την ατέρμονη γραφειοκρατία, τους κυβερνητικούς μηχανισμούς»
Μέσα σε μια μητρόπολη όπως η Νέα Υόρκη, πού βρίσκετε εσείς την προσωπική σας χαρά στον δημόσιο χώρο;
«Προφανώς βρίσκω μεγάλη χαρά παρακολουθώντας παραστάσεις, αλλά συχνά αντλώ ενθουσιασμό απλώς περπατώντας στους δρόμους, ειδικά όταν έχει καλό καιρό. Από τις ανέλπιστες, τυχαίες συναντήσεις.
Ακόμα και στο μετρό μπορείς να ζήσεις απίστευτα ενθαρρυντικές στιγμές, όπου βλέπεις αναπάντεχες συμπτώσεις ή ανθρώπους να κινητοποιούνται μαζικά για να βοηθήσουν κάποιον άγνωστο που το έχει ανάγκη. Είναι συγκλονιστικά χαρούμενες και ελπιδοφόρες στιγμές».
Ποια θα λέγατε ότι είναι η πιο περήφανη στιγμή στα δύο χρόνια της θητείας σας στον Οργανισμό;
«Μόλις πρόσφατα, στις 11 Μαΐου, βάλαμε τα θεμέλια για τους νεοσύστατους “Κήπους Σταύρος Νιάρχος” στο Lincoln Center (σ.σ.: αναφέρεται στην πρωτοβουλία Stavros Niarchos Foundation Lincoln Center West Initiative).
Η έναρξη της ανέγερσης αυτού του νέου πάρκου, που θα είναι ένα ζωντανό καταφύγιο αστικής ομορφιάς με σκιά, νερό και πολιτιστικές δράσεις – κάτι που στερείται τόσο πολύ η πόλη –, είναι μια ασύλληπτα περήφανη στιγμή. Περάσαμε από τον άθλο της εξασφάλισης των κεφαλαίων στο να κάνουμε το όραμα πραγματικότητα».
«Είμαστε όντα που αφηγούνται ιστορίες, και οι αναμνήσεις που χτίζονται μέσα από τέτοιες σωματικές εμπειρίες είναι που συγκροτούν την ίδια μας την ανθρωπιά»
Κοιτάζοντας την πορεία σας, έχετε ένα εξαιρετικά πολυσυλλεκτικό βιογραφικό. Πώς προέκυψε αυτή η ποικιλομορφία στις επιλογές σας;
«Ανέκαθεν με συνάρπαζε να δοκιμάζω καινούργια μονοπάτια. Το κοινό νήμα που συνδέει τους διαφορετικούς ρόλους μου είναι το διαχρονικό ενδιαφέρον μου για το πώς οι θεσμικές οντότητες μπορούν να αναμορφώνουν τους εαυτούς τους ώστε να υποστηρίζουν την ευημερία των ανθρώπων.
Είτε πρόκειται για την ακαδημαϊκή εκπαίδευση, είτε για κυβερνητικές δομές, είτε για τις παραστατικές τέχνες και τα ιδρύματα, το κεντρικό ερώτημα παραμένει: Πώς βοηθάμε το κοινό να κατευθυνθεί προς την ιδανικότερη εξέλιξή του;
Σήμερα, οι πολίτες βιώνουν μια απογοήτευση, ένα αίσθημα αποσύνδεσης. Νιώθουν ότι έχουν χάσει το “πηδάλιο” της επιρροής από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, την ατέρμονη γραφειοκρατία, τους κυβερνητικούς μηχανισμούς.
Είναι αδύνατον να μιλάμε για μια λειτουργική κοινωνία βγάζοντας από την εξίσωση τους θεσμούς. Χρέος μας είναι να αναζητούμε νέους τρόπους για τη σφυρηλάτηση οργανισμών με αντανακλαστικά, προσηλωμένων στην ανταποδοτικότητα, που θα καλλιεργούν τον διάλογο και τη συμπερίληψη, σπρώχνοντας τους συνανθρώπους μας να ανακαλύψουν τι σημαίνει για τους ίδιους το “να ανθίσουν”».
Με αφορμή την παρουσία σας στο SNF Nostos, έχετε προγραμματίσει πώς θα κινηθείτε στην Αθήνα; Υπάρχουν μέρη που θέλετε να επισκεφθείτε για να παρατηρήσετε την καθημερινότητα της πόλης εδώ;
«Ναι, οπωσδήποτε. Πέρα από τον χρόνο που θα περάσω στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος για το φεστιβάλ, λατρεύω υπερβολικά το φαγητό. Τρώω απολύτως τα πάντα, οπότε ο στόχος μου είναι να βγω έξω και να γευματίσω σε διάφορα και διαφορετικά εστιατόρια. Αν έχετε οδηγίες και προτάσεις, μη διστάσετε (γελάει)».
INFO
«Η νέα δηµόσια πλατεία: δηµιουργώντας δηµόσιους χώρους σε έναν κατακερµατισµένο κόσµο»: Kέντρο Πολιτισµού Ιδρυµα Σταύρος Νιάρχος (Θόλος), στις 24 Ιουνίου.
Πηγή: tovima.gr
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
