Ασκηση: Η ασφαλεστερη και αποδοτικοτερη επενδυση για την υγεια των παιδιων μας

Στις μέρες μας όλο και πιο συχνά γινόμαστε μάρτυρες αλλά και συνένοχοι μιας θλιβερής πραγματικότητας: τα παιδιά μας έχουν σταματήσει να παίζουν. Παραδοσιακά παιχνίδια (π.χ. το σχοινάκι, το κρυφτό, τα μηλάκια και το κουτσό) έχουν εξαφανιστεί από τις γειτονιές όχι μόνο των αστικών κέντρων αλλά και πολλών μικρότερων πόλεων και χωριών.

Οι ειδικοί θεωρούν ότι η υποκινητικότητα αποτελεί την καινούργια ασθένεια, η οποία θα λάβει διαστάσεις επιδημίας τις προσεχείς δεκαετίες. Ήδη στις ΗΠΑ έχει βρεθεί ότι η έλλειψη άσκησης ευθύνεται για 250.000 θανάτους που συμβαίνουν ετησίως (12.5% του συνόλου) και είναι τουλάχιστον λυπηρό να παρατηρεί κανείς εφήβους με υπερβολική παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο και αρχόμενη αρτηριακή υπέρταση.

To αντίδοτο σε όλα τα παραπάνω είναι η σωματική άσκηση. Στη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή μελέτη όπου συμμετείχαν 1732 παιδιά ηλικίας 9-15 ετών βρέθηκε ότι όσα έκαναν καθιστική ζωή είχαν 3.3 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν τις παραμέτρους του μεταβολικού συνδρόμου (δηλ. παχυσαρκία, υπέρταση, διαταραχές λιπιδίων και αυξημένο σάκχαρο) συγκριτικά με τα παιδιά που είχαν άριστο επίπεδο φυσικής κατάστασης. Επίσης γνωρίζουμε ότι 30-50 % των παχύσαρκων εφήβων θα γίνουν παχύσαρκοι ενήλικες και για τον λόγο αυτό είναι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να κάνουμε τα παιδιά μας να αγαπήσουν την άσκηση αλλά και να καταλάβουν την αξία της σωστής διατροφής ήδη από την παιδική ηλικία.

Η άσκηση από την μικρή ηλικία μπορεί επίσης να προφυλάξει από την εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου και αυτό γιατί η διαδικασία της αθηρωμάτωσης ξεκινά από την παιδική ηλικία και εκδηλώνεται κλινικά ορισμένες δεκαετίες αργότερα. Οι αθηρωματικές αλλοιώσεις στα πρώτα τους στάδια (κατά τη δημιουργία των λιπώδων γραμμώσεων) είναι αναστρέψιμες και η συμβολή της συστηματικής άσκησης προς αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική.

Είναι επίσης γνωστό ότι η άσκηση κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη υψηλών τιμών της «κορυφαίας οστικής πυκνότητας». Έχει βρεθεί ότι όσο μεγαλύτερο είναι το απόθεμα αυτό τόσο μειώνεται η πιθανότητα εκδήλωσης οστεοπόρωσης στο μέλλον. Επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι τα κατάλληλα μηχανικά ερεθίσματα μέσω άσκησης κατά την κρίσιμη προεφηβική και εφηβική ηλικία σε συνδυασμό με την κατάλληλη διατροφή αυξάνουν σημαντικά την οστική πυκνότητα, γεγονός που έχει θετικό αντίκτυπο στις μελλοντικές επιπτώσεις της οστεοπόρωσης. Ενδεικτικά είναι τα στοιχεία μιας μελέτης στην οποία βρέθηκε ότι μόνο η άσκηση στο ηλικιακό εύρος των 12-18 ετών παρουσίασε θετική συσχέτιση με τα επίπεδα της οστικής μάζας των γυναικών αυτών στην τρίτη ηλικία. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά: γυμνάζομαι στην εφηβεία μου και μειώνω την πιθανότητα και τις επιπτώσεις της οστεοπόρωσης στο μέλλον.  

Η άσκηση στην κρίσιμη εφηβική ηλικία συμβάλλει επίσης και στην αποφυγή των κακών έξεων (κάπνισμα, αλκοόλ, εξαρτησιογόνες ουσίες) με την ανάπτυξη ενός ακέραιου χαρακτήρα, στην ομαλότερη κοινωνικοποίηση, ενώ επηρεάζει θετικά και τη γνωστική λειτουργία. Πρόσφατα έχει αποδειχτεί ότι κατά τη διάρκεια της άσκησης αυξάνουν τα επίπεδα μιας πρωτεΐνης (BDNF) στον ιππόκαμπο του εγκεφάλου, η οποία είναι υπεύθυνη για τις διεργασίες μνήμης/μάθησης βελτιώνοντας τη συναπτική πλαστικότητα των νευρικών κυττάρων. Εξυπνότερο και σοφότερο γίνεται λοιπόν ένα παιδί όχι αποκλειστικά με ατελείωτες ώρες μελέτης αλλά και μέσω της σωματικής εξάσκησης, η οποία θα πρέπει να παρεμβάλλεται μεταξύ περιόδων έντονου πνευματικού στρες (π.χ. εξετάσεις).

Τα παραπάνω θαυμαστά επιστημονικά επιτεύγματα τα «εκμεταλλεύονται» οι τεχνοκράτες υγείας στις προηγμένες χώρες (δυστυχώς όχι και στη χώρα μας) επενδύοντας τεράστια ποσά σε προγράμματα αγωγής υγείας με πυρήνα την άσκηση που στοχεύουν στη μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας από την εκδήλωση των χρονίων παθήσεων. Ο δραστήριος τρόπος ζωής που θα υιοθετήσει ένας συνειδητοποιημένος πολίτης, ο οποίος θα εκπαιδευτεί κατάλληλα από τη μικρή του ηλικία, συμβάλλει στη μελλοντική εξοικονόμηση πόρων για το σύστημα υγείας που προκύπτουν από τη μείωση των νοσηλίων, των φαρμάκων, των εγχειρήσεων, των ημερών παραμονής στα νοσοκομεία κ.α..

Βεβαίως τίθεται εύλογα ένα ερώτημα: πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει την άσκηση; Η απάντηση δεν είναι και τόσο εύκολη και απαιτεί μεγάλη προσπάθεια. Θα πρέπει οι γονείς να λειτουργούν ως πρότυπα συμπεριφοράς και ιδιαίτερα κατά την κρίσιμη ηλικία των 2-6 ετών όπου κυριαρχεί η μίμηση ως μέσο μάθησης. Θα πρέπει με κάθε ευκαιρία να εντάσσουμε τις φυσικές δραστηριότητες στην οικογενειακή καθημερινότητα και να στοχεύουμε στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων (εμπέδωση της δια βίου άσκησης μέσω γνωριμίας πολλών αθλημάτων) και όχι στην πρόσκαιρη βελτίωση των φυσικών ικανοτήτων μέσω προσήλωσης σε ένα άθλημα με στόχο τον πρωταθλητισμό (μια πρακτική που ακολουθούν δυστυχώς πολλοί γονείς στη χώρα μας). Τέλος, θα πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα τα κορίτσια κατά την εφηβεία γιατί έχουν περισσότερη ανάγκη την άσκηση και γιατί εγκαταλείπουν 2.5 φορές συχνότερα τον αθλητισμό σε σχέση με τα αγόρια καθώς ενηλικιώνονται.

Με βάση τις τελευταίες οδηγίες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας τα παιδιά θα πρέπει να συμμετέχουν κατ`ελάχιστο για 60 min ημερησίως (κάποιοι ερευνητές προτείνουν τα 90 min) σε άσκηση μέτριας έντασης προκειμένου να αποκτήσουν καρδιαγγειακή προστασία και γενικώς ένα καλό επίπεδο υγείας. Ως γονείς θα πρέπει να φροντίζουμε, παράλληλα με την πνευματική, και για τη σωματική κατάσταση των παιδιών μας παρέχοντας τους το χρόνο και τις συνθήκες για άφθονο παιχνίδι και κίνηση. Δε θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η άσκηση για τα παιδιά αποτελεί μια βιολογική ανάγκη, η οποία εγγυάται την ολοκληρωμένη ψυχοσωματική τους ανάπτυξη. 

*Ο Κωνσταντίνος Αθ. Βόλακλης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο ΤΕΦΑΑ του ΔΠΘ με γνωστικό αντικείμενο την άσκηση ασθενών με καρδιομεταβολικές παθήσεις και μέλος του Εργαστηρίου Κλινικής Εργοφυσιολογίας και Φυσιολογίας της Άσκησης.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.