ΗΠΑ – Ιραν: Η ευθραυστη εκεχειρια, τα ανοιχτα μετωπα και το δυσκολο μονοπατι προς ειρηνη

Η Μέση Ανατολή μοιάζει να βρίσκεται για ακόμη μια φορά σε ένα μεταίχμιο. Από μία πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εμφανίζονται διατεθειμένες να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο της επικοινωνίας, επιχειρώντας να μετατρέψουν την εύθραυστη εκεχειρία των τελευταίων μηνών σε μια πιο σταθερή πολιτική συμφωνία. Από την άλλη, οι βαθιές διαφωνίες, οι αμοιβαίες καχυποψίες και τα ανοιχτά στρατηγικά ζητήματα συνεχίζουν να σκιάζουν κάθε προσπάθεια συνεννόησης.

Οι τελευταίες εβδομάδες γέννησαν προσδοκίες ότι ίσως οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να κάνουν το βήμα που εδώ και δεκαετίες φάνταζε αδιανόητο, να προχωρήσουν σε μια ουσιαστική συμφωνία που θα έβαζε τέλος σε μια περίοδο έντασης, πολεμικών συγκρούσεων και περιφερειακής αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, οι εξελίξεις του Σαββατοκύριακου στην Ελβετία και οι αντιδράσεις που ακολούθησαν έδειξαν ότι η διαδρομή παραμένει μακρά και γεμάτη εμπόδια.

Όπως επισημαίνει ο διδάσκων Διεθνών Σχέσεων στο δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Γιώργος Τζογόπουλος, οι πλευρές εξακολουθούν να αναζητούν έναν τρόπο ώστε να διευθετήσουν τις συνέπειες των δύο πολέμων που προηγήθηκαν το προηγούμενο διάστημα, χωρίς όμως να έχουν ακόμη καταφέρει να γεφυρώσουν τις ουσιαστικές τους διαφορές.

Το θετικό στοιχείο: οι βόμβες έδωσαν τη θέση τους στον διάλογο

Παρά τα εμπόδια, υπάρχει ένα δεδομένο που λίγους μήνες πριν θα έμοιαζε σχεδόν αδύνατο. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη συζητούν απευθείας.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται από πολλούς ίσως η σημαντικότερη κατάκτηση της παρούσας περιόδου, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία που δεν είχε προηγούμενο εδώ και πολλές δεκαετίες. Οι τεχνικές επαφές μπορεί να υπήρχαν και στο παρελθόν, όμως η απευθείας πολιτική διαπραγμάτευση σε τόσο υψηλό επίπεδο συνιστά μια ποιοτική αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών.

Ο κ. Τζογόπουλος εκτιμά ότι το μεγαλύτερο κέρδος της παρούσας φάσης δεν είναι κάποια συμφωνία που έχει ήδη επιτευχθεί, αλλά το γεγονός ότι οι δύο πλευρές συνεχίζουν να συνομιλούν αντί να συγκρούονται στρατιωτικά. Σε μία περιοχή που τα τελευταία χρόνια έχει γνωρίσει συνεχείς βομβαρδισμούς, χιλιάδες θύματα και διαρκή ανασφάλεια, ακόμη και η διατήρηση ενός διαύλου επικοινωνίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Για μια συμφωνία παραμένει δύσκολη υπόθεση

Παρά την πάροδο που έχει καταγραφεί, ο δρόμος προς μια οριστική συμφωνία μόνο εύκολος δεν είναι.

Τα σημαντικότερα εμπόδια σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ένα ζήτημα που εδώ και χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης. Οι τεχνικές λεπτομέρειες είναι σύνθετες και απαιτούν εξειδικευμένες διαπραγμάτευσης, ενώ η έλλειψη εμπιστοσύνης δυσκολεύει ακόμη περισσότερο κάθε προσπάθεια συμβιβασμού.

Σύμφωνα με τον κ. Τζογόπουλο, το μνημόνιο συνεργασίας που έχει ήδη συμφωνηθεί θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελέσει τη βάση για μια ευρύτερη συμφωνία ειρήνης μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, ο ίδιος εμφανίζεται επιφυλακτικός, εκτιμώντας ότι το χρονοδιάγραμμα των οκτώ εβδομάδων που έχει τεθεί είναι ιδιαίτερα φιλόδοξο.

Η εμπειρία άλλωστε δείχνει ότι τέτοιου είδους συμφωνίες απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται ζητήματα στρατηγικής ασφάλειας και πυρηνικών εξοπλισμών.

Η διαπραγματευτική δύναμη του Ιράν

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν αδιαμφισβήτητα υπεροχή σε στρατιωτικό επίπεδο, η εικόνα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων δεν είναι τόσο απλή.

Ο κ. Τζογόπουλος υπογραμμίζει ότι το Ιράν, παρά τα σοβαρά πλήγματα που υπέστη κατά τη διάρκεια των πρόσφατων συγκρούσεων, κατάφερε να διατηρήσει σημαντικά διαπραγματευτικά ερείσματα. Αυτό σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον δεν βρίσκεται απέναντι σε έναν συνομιλητή που απλώς αναζητά διέξοδο, αλλά σε μια χώρα που εξακολουθεί να διαθέτει διαπραγματευτικά χαρτιά.

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η προοπτική άρσης των διεθνών κυρώσεων και η επανένταξη της χώρας στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Πρόκειται για έναν στόχο στρατηγικής σημασίας για την Τεχεράνη, ο οποίος εξηγεί γιατί η ιρανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να συνεχίσει τον διάλογο.

Ο παράγοντας Ισραήλ

Καμία συζήτηση για τη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να γίνει χωρίς αναφορά στο Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση εξακολουθεί να θεωρεί ότι το ζήτημα του Ιράν παραμένει ανοιχτό και ότι οι κίνδυνοι δεν έχουν εκλείψει. Παράλληλα συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο, διατηρώντας υψηλά επίπεδα έντασης στην περιοχή.

Αν και κατά καιρούς δημοσιεύματα κάνουν λόγο για διαφωνίες ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την κυβέρνηση Νετανιάχου, ο κ. Τζογόπουλος εκτιμά ότι οι σχέσεις των δύο συμμάχων παραμένουν ισχυρές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να παρέχουν σημαντικό βαθμό πολιτικής κάλυψης στο Ισραήλ, ενώ το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη καχυποψία κάθε προσέγγιση με το Ιράν.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και αν υπάρξει πρόοδος στις αμερικανοϊρανικές συνομιλίες, η παρουσία του Ισραήλ στην εξίσωση θα εξακολουθήσει να επηρεάζει τις εξελίξεις.

Ο σιωπηλός αλλά καθοριστικός ρόλος της Κίνας

Ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις, ο παράγοντας που φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο τις εξελίξεις είναι η Κίνα. Το Πεκίνο διατηρεί στενές σχέσεις με την Τεχεράνη, ενώ εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις ενεργειακές ροές της περιοχής. Η ομαλή λειτουργία των αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου αποτελεί βασική προτεραιότητα για την κινεζική οικονομία.

Γι’ αυτό και, σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Τζογόπουλου, η Κίνα λειτουργεί ως ένας έμμεσος αλλά ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας σταθεροποίησης. Η επιθυμία της να διατηρηθεί η ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής επηρεάζει συνολικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις.

Η Μέση Ανατολή και η δυσκολία της αισιοδοξίας

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει αν η παρούσα διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε μια πραγματικά σταθερή κατάσταση.

Ο κ. Τζογόπουλος εμφανίζεται συγκρατημένος. Η ιστορία της Μέσης Ανατολής, όπως σημειώνει, δεν επιτρέπει υπερβολική αισιοδοξία. Οι κύκλοι βίας και οι διαδοχικές κρίσεις αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό της περιοχής, ενώ σήμερα η κατάσταση είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς στα παραδοσιακά προβλήματα προστίθεται και η αντιπαράθεση με το Ιράν.

«Δεν μπορούμε να μιλάμε για οριστική λύση», είναι ουσιαστικά το μήνυμα που εκπέμπει. Εκείνο που μπορεί να θεωρηθεί επιτυχία, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, είναι η αποφυγή μιας νέας πολεμικής έκρηξης και η διατήρηση της εκεχειρίας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.