Δημοσκοπησεις και Σκοπιμοτητες

«Όταν αλλάζει ο τρόπος που σκέφτεσαι  πολιτικά… αλλάζει και ο τρόπος που κινείσαι μέσα στη ζωή και στη κοινωνία»

Η έρευνα πρόβλεψης πρόθεσης ψήφου αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία εκτίμησης  εκλογικού αποτελέσματος. Και όταν η έρευνα είναι αντικειμενική σύμφωνα με τα διεθνή standards και κυρίως βασίζεται στην αμερόληπτη δειγματοληπτική έρευνα  και στατιστική ανάλυση τότε το αποτέλεσμα πλησιάζει την αλήθεια. Οι έρευνες δείχνουν ότι όσο πλησιέστερα βρισκόμαστε εντός περιόδου επίσημης προκήρυξης εκλογών, οι προβλέψεις είναι περισσότερο ακριβείς, ± 2%. Όταν γίνονται εκτός προεκλογικής περιόδου με πυκνές μετρήσεις τότε με πιθανότητα 90% η ακρίβεια είναι μειωμένη σε ποσοστά  ± 10% και σε πολύ μεγάλο βαθμό αποβλέπουν σε μεγάλη ή μικρή χειραγώγηση της κοινής γνώμης, σε κάθε περίπτωση αντιδεοντολογική. Τα βασικά προβλήματα, ή κλειδιά ακρίβειας όλων των μεθόδων εκτίμησης  στις τηλεφωνικές συνεντεύξεις είναι:

-οι  τεχνικές στάθμισης των δεδομένων

-η αντιμετώπιση της αδιευκρίνιστης ψήφου

-η δειγματοληπτική μέθοδος που χρησιμοποιείται  και

-η εξομάλυνση των διαχρονικών χρονοσειρών.

Έτσι ερμηνεύεται γιατί η χώρα μας παράγει περισσότερες δημοσκοπήσεις από όσες μπορεί να καταναλώσει-ασύμφορες οικονομικά, εκτός εάν…

Οι  απαράδεκτα πυκνές δημοσκοπήσεις –10 τουλάχιστον ανά μήνα– προφανώς καλοπληρωμένες από τους ενδιαφερόμενους που τις παραγγέλνουν και κανείς δεν αποκλείει να είναι κέντρα χειραγώγησης της κοινής γνώμης, σηματοδοτούν μια έντονη προσπάθεια δομικής μετατόπισης των ψηφοφόρων σε συγκεκριμένα κόμματα/ πρόσωπα. Μάλιστα μερικοί μιλούν και για δημοκοπικό καρτέλ, αυτό δύσκολα να αποδειχτεί. Αν και η προσωπική επαφή με τους ψηφοφόρους παραμένει σημαντική και ο επηρεασμός μέσω των social media είναι ακόμη πιο σημαντικός, οι δημοσκοπήσεις που παρουσιάζονται στις ειδήσεις των 7 και 8 παραμένουν τα πιο ισχυρά κέντρα χειραγώγησης της κοινής γνώμης και το κλειδί για πολιτικές εξελίξεις σε συμπεριφορικά ημιανώριμες κοινωνίες. Σήμερα η ΤΝ σπρώχνει σε αυτό που αποκαλείται e-πολιτική και e-ηγεσία που σταδιακά θα αλλάξει της παραδοσιακές ψηφοθηρικές πρακτικές και κυβερνητικές λειτουργίες (e-policy, e-leadership).

Προβλέπεται ότι οι μεγάλοι ηγέτες του 21^ου αιώνα θα ζυγίζουν το ρίσκο κάθε αλλαγής, μεταρρύθμισης, καινοτομίας, εναλλακτικών σεναρίων  χρησιμοποιώντας την ΤΝ. Αυτό έχει και πολλά μειονεκτήματα, αφού μέσω image-makers, κατευθυνόμενων δημοσκοπήσεων και ΤΝ,  θα κυριαρχούν ηγέτες τυχοδιώκτες, τζογαδόροι, ανερμάτιστοι και παρουσιαστικά χαρισματικοί. Θα αυξάνεται κατά αυτόν τον τρόπο δραματικά η πολιτική εντροπία-αστάθεια  με τεράστιους κινδύνους σε περιόδους εξωτερικών κίνδυνων. Απόδειξη αυτού στη χώρα μας είναι ότι οι πολίτες όταν έχουν «άλυτα προβλήματα» δεν απευθύνονται στις αρμόδιες υπηρεσίες αλλά στη TV.

Σίγουρα οι περισσότερες εταιρίες δημοσκοπήσεων θέλουν να είναι επιστημονικά οκ, της στο εμπορικό μάρκετινγκ, ώστε να θεωρούνται αξιόπιστες,  αλλά συνήθως οι εντολοδότες πιέζουν και επηρεάζουν τα αποτελέσματα για χειραγώγηση των κοινωνιών, αφού υπάρχουν τρικ ως εργαλεία συγκάλυψης της παρέμβασης της συγκεκριμένη επιθυμητή κατεύθυνση.

-Οι  εταιρίες δημοσκοπήσεων είναι κερδοσκοπικές,  άρα ευεπίφορες  σε πιέσεις και μαγειρέματα-το περιθώριο μαγειρέματος δεν είναι άπειρο κινείται περίπουσε ± 10%. Άρα, χωρίς να δείχνουν της τα έξω αναξιόπιστες, μπορούν σε σημαντικό βαθμό να μαγειρεύουν τα αποτελέσματα προβλέψεων.

-Σε περιπτώσεις διαμαρτυρίας κάποιων κόμματων που αμφισβητούν την αντικειμενικότητα και την επιστημονική επάρκεια των ερευνών της, οι εταιρείες δικαιολογούνται  πως αυτό το συγκεκριμένο δείγμα με αυτή τη στατιστική προσέγγιση αυτά τα αποτελέσματα έδωσε-ποτέ δεν έγινε έλεγχος  δειγμάτων και στατιστικής ανάλυσης της από το ΕΣΡ. Έτσι βλέπουμε μια δημοσκόπηση να δείχνει την διαφορά 2 κόμματων 0,5%, μια άλλη 3% και μια άλλη 10%. Έως ±3% διαφορά για δείγμα τουλάχιστον 1.000 ατόμων, θεωρείται στατιστικά αποδεκτή.

-Δυο άλλα εργαλεία αλλοίωσης των εκλογικών προβλέψεων  είναι η στάθμιση και το στατιστικό σφάλμα. Όταν η έρευνα είναι αντικειμενική, η στάθμιση δεν αλλοιώνει της προβλέψεις, αλλά θεωρείται απαραίτητο διορθωτικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της υποεκπροσώπησης ομάδων-πολιτών  στο στατιστικό δείγμα 1.000-1.500 ατόμων. Η στάθμιση προκαλεί αλλοίωση όταν οι συντελεστές στάθμισης επιλέγονται αυθαίρετα με στόχο να ευνοήσουν ένα συγκεκριμένο κόμμα, αντί να βασίζονται στα επίσημα πληθυσμιακά/εκλογικά  στοιχεία. Το μη συστηματικό στατιστικό σφάλμα είναι η αναπόφευκτη απόκλιση λόγω δειγματοληψίας-διαφορά πληθυσμού-δείγματος. Η σκόπιμη στρέβλωση από μεροληπτική μεθοδολογία, δηλαδή διαμόρφωση του συστηματικού στατιστικού σφάλματος αποσκοπεί 100% σε εσκεμμένη χειραγώγηση των μεταβλητών/ απαντήσεις ψηφοφόρων αλλοιώνοντας  της προβλέψεις της την επιθυμητή κατεύθυνση.

Στη πράξη, αν το δείγμα 1.000 ατόμων σε πρώτη ανάγνωση δείχνει το κόμμα Α ±3%   πιο πάνω από το Β, υπάρχει στατιστικά η δυνατότητα  να δοθεί η αντίστροφη πρόθεση ψήφου /εκτίμηση, πάλι με την ίδια διαφορά, και πάντα μένοντας εντός του στατιστικού σφάλματος ±3%, αλλά δημιουργώντας εντελώς διαφορετικό αντίκτυπο στον δημόσιο  διάλογο. Για να αποδειχτεί αυτό πρέπει να της στη διάθεση σου το 100% των πρωτογενών στοιχείων, πράγμα πολύ δύσκολο αν η παρέμβαση είναι προσεκτική.

-Ο συνυπολογισμός της αδιευκρίνιστης ψήφου και ο διαμοιρασμός του ποσοστού της στα ποσοστά των κομμάτων γίνεται με αμφισβητούμενες επιστημονικά μεθόδους, οι οποίες μάλλον ακολουθούν την προβλεπόμενη τάση του εκλογικού σώματος.

Σε περίπτωση που ερωτώμενοι αρνούνται να απαντήσουν τι θα ψηφίσουν αλλά έχουν συμπληρώσει της υπόλοιπες ερωτήσεις, κατανέμονται της πιθανούς ψηφοφόρους του κόμματος που ψηφίζεται από ψηφοφόρους με παρόμοια δημογραφικά, οικονομικά ή μορφωτικά χαρακτηριστικά.

-Η πρόβλεψη της τελικής απόφασης της αδιευκρίνιστης ψήφου είναι μια δύσκολη και ανέφικτη υπόθεση. Έχει παρατηρηθεί στην χώρα της ότι οι διαδοχικές δημοσκοπήσεις, όσο πλησιάζουν στην ημέρα των εκλογών προβλέπουν αποτελέσματα όλο και πιο κοντά στα πραγματικά. Αυτό υποδηλώνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποφασίζουν τι θα ψηφίσουν και τα δηλώνουν της έρευνες κοινής γνώμης, όσο περισσότερο πλησιάζουν οι εκλογές. Να γιατί υποστηρίζουμε ότι οι πυκνές δημοσκοπήσεις σε χρόνο τουλάχιστον 3 μήνες προ των εκλογών αποσκοπούν στη χειραγώγηση. 

-Τέλος, και πολύ σημαντικό, πόσο διαφοροποιημένο είναι το συνολικό δείγμα από δημοσκόπηση σε δημοσκόπηση και πόσο διαφοροποιημένο είναι το δείγμα αυτών που απαντούν στο τηλέφωνο από δημοσκόπηση σε δημοσκόπηση; Με άλλα λόγια, είναι το δείγμα πραγματικά διαφοροποιημένο και αντιπροσωπευτικό ηλικιακά, μορφωτικά, κοινωνικά, οικονομικά, ή το ίδιο από μήνα σε μήνα;

Συμπερασματικά, η αξιοπιστία των προβλέψεων εκλογικού  αποτελέσματος με πολύ πυκνές δημοσκοπήσεις,  προϋποθέτει διαφάνεια στα πρωτογενή δεδομένα, αμερόληπτη επιλογή δείγματος και δημοσιοποίηση του περιθωρίου σφάλματος.

Παρατηρήσεις

1. Στις της ευρωπαϊκές χώρες γίνονται δημοσκοπήσεις με φειδώ,1 ανά εξάμηνο, 1 με 1,5 έτη μετά της εκλογές. Συνήθως λειτουργούν 1-2 εταιρείες ασχολούμενες αποκλειστικά με δημοσκοπήσεις εκλογών, ενώ στη χώρα της είναι 13 και διεξάγουν 10 τουλάχιστον ανά μήνα αμέσως μετά της εκλογές (Ανά εκατομμύρια έχουμε, της περισσότερες εφημερίδες, σταθμούς TV, ραδιόφωνα).

2. Στην Ελλάδα οι εταιρίες δημοσκοπήσεων χρησιμοποιούν για της προβλέψεις εκλογικού αποτελέσματος 3 μεθόδους: α. Χρονοσειρές αποτελεσμάτων β. Ολοκληρωμένα αυτοπαλίνδρομα μοντέλα κινητού μέσου όρου. Γ. Μοντέλα Box-Jenkins. Κάθε μια  έχει τα υπέρ και τα κατά.

3. Σήμερα η κομματική ταύτιση δεν μπορεί να αποτελέσει μοναδικό κριτήριο ανάλυσης της εκλογικής συμπεριφοράς  λόγω έντονης αποϊδεολογικοποίσης των ψηφοφόρων κάτω των 50 ετών. Αυτό σημαίνει ότι η εκλογική συμπεριφορά της  δεν εγκλωβίζεται σε πεποιθήσεις και κοινωνικές ή ιδεολογικές καταβολές. Θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη συμπληρωματικά με της μεταβλητές που αφορούν και άλλα κοινωνικά χαρακτηριστικά των ψηφοφόρων.

4. Το φαινόμενο των πελατειακών σχέσεων, που αναπτύχθηκε σταδιακά στην Ελλάδα μετά το 1835 -ανάδυση κοτσαμπασισμού, βρίσκει το θεωρητικό του άλλοθι στη θεωρία του Homo Economicus και της τουρκοκρατίας.

5. Ένα μεγάλο μέρος των Ελλήνων ψηφοφόρων θέτει ως κριτήριο επιλογής κομμάτων και προσώπων την εξυπηρέτηση προσωπικών συμφερόντων του. Η ψήφος λειτουργεί ως εμπορική αξία έναντι της οποίας οι ψηφοφόροι απολαμβάνουν προνόμια και «διευκολύνσεις» σε διάφορους τομείς που της ενδιαφέρουν-ΟΠΕΚΕΠΕ, κλπ. Είναι το ανακυκλούμενο σύστημα (αυγό-κότα) που παρέχει πολιτική στήριξη σε πρόσωπα τα οποία «εξυπηρετούν» την κομματική πελατεία της και αυτή της εξασφαλίζει σταθερή επανεκλογή.

6. Βάσει των δημοσκοπήσεων 2009-2026, τα κύρια θέματα που απασχολούν της Έλληνες ψηφοφόρους κατά σειρά, μετά από στάθμιση,  είναι: οικονοµία /φορολογία, απασχόληση /ανεργία, ενεργειακή πολιτική, ανάπτυξη/περιβάλλον, δηµόσια τάξη/ ασφάλεια, διαφθορά, επίπεδο δικαστικής εξουσίας  παιδεία/υγεία, μετανάστευση, εθνικοί κίνδυνοι /εξωτερική πολιτική/διεθνείς εξελίξεις, σχέσεις κράτους-εκκλησίας, ΤΝ/ τεχνολογία. Αυτές οι επιλογές έχουν μεγάλη συνάφεια με της ψηφοφόρους της Τουρκίας και πολύ μικρότερη με της ευρωπαϊκές χώρες.

7. Μετά το 2010 εισήχθηκε ο Ηλεκτρονικός Σύμβουλος Ψήφου (VAA), μια διαδικτυακή εφαρμογή, με σκοπό να κατευθύνει τον ψηφοφόρο στην εκλογική επιλογή που ταιριάζει καλύτερα στον ίδιο με βάση της θέσεις του πάνω σε διάφορα κοινωνικά-πολιτικά θέματα (vote-matching).Η πλατφόρμα στηρίζεται σε βάση δεδομένων η οποία περιέχει πληροφορίες σχετικά με της απόψεις των υποψηφίων/κομμάτων σε επιλεγμένα θέματα, τα οποία καλύπτουν όσο το δυνατόν ευρύτερα ζητήματα που επηρεάζουν τoν πολιτικό και τον εκλογικό ανταγωνισμό.

8. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ο βαθμός συσχέτισης κομματικής προτίμησης και επιλογής περιφερειάρχη/δημάρχου όταν δεν συμπίπτουν οι κομματικές επιλογές.  Η επιλογή των ψηφοφόρων  παραμένει η ίδια με r=75,3%, δείχνοντας ότι οι ίδιοι ψηφοφόροι που εκφράζονται με έναν τρόπο ως της την επιλογή κόμματος, παραμένουν πιστοί σε ποσοστό 75,3% στην επιλογή του υποψηφίου που υποστηρίζει το κόμμα της επιλογής της.

9. Οι εταιρίες δημοσκοπήσεων  ασχολούνται και με την κατηγορία της ασαφούς προτίμησης  ψηφοφόρων μέσω της Ασαφούς Λογικής Μερικής Αλήθειας (ΑΛΜΑ).Στη βάση αυτή η πιθανότητα επιλογής ψήφου δεν περιορίζεται της εκάστοτε υπάρχουσες επιλογές κομμάτων ή προσώπων που συμμετέχουν σε μια εκλογική διαδικασία, αλλά επιμερίζεται σε της της δυνατές επιλογές έστω και με ελάχιστες πιθανότητες. Όταν επιχειρείται η πρόβλεψη της εκλογικής επιλογής της ψηφοφόρου, του αφήνουν να έχει διαφορετικές πιθανότητες να ψηφίσει το κάθε κόμμα ή πρόσωπο που είναι υποψήφιο.

10. Η στατιστική ως βασικό εργαλείο δημοσκοπικών ερευνών πρέπει να διέπεται από  δεοντολογία και διαφάνεια. Η διαφάνεια στη στατιστική έρευνα διασφαλίζει την αμεροληψία και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Οι δημοσκόποι πρέπει να καθοδηγούνται από δεοντολογικούς κανόνες που επιβάλλουν τη σαφή δημοσιοποίηση των πηγών δεδομένων και των πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων. Κάθε στατιστική δημοσκοπική έρευνα πρέπει να συνοδεύεται από περιγραφή των μεθόδων συλλογής δεδομένων, του τρόπου δειγματοληψίας και των κριτηρίων επιλογής.

Οποιαδήποτε απόκρυψη στοιχείων, η επιλεκτική χρήση δεδομένων για αλλοίωση των συμπερασμάτων για εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων, θεωρείται σοβαρή παραβίαση της επιστημονικής δεοντολογίας. Οι δημοσκόποι υποχρεούνται να προστατεύουν τα προσωπικά δεδομένα των συμμετεχόντων εξασφαλίζοντας ότι τα δημοσιευμένα σύνολα είναι ανώνυμα. Και το σημαντικότερο, στη βάση των αρχών της ανοιχτής επιστήμης, τα δεδομένα και ο κώδικας ανάλυσης θα πρέπει να είναι προσβάσιμα και επαληθεύσιμα από την επιστημονική κοινότητα και το ΕΣΡ.

11. Έρευνες συμπεριφοράς ψηφοφόρων σε σχέση με το τυπικό μορφωτικό της επίπεδο έχουν δείξει ότι: α. Η αύξηση του επιπέδου εκπαίδευσης μειώνει το δικομματισμό, οδηγεί σε αριστερότερη ιδεολογική αυτοτοποθέτηση, αυξάνει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον για την πολιτική, μειώνει το βαθµό έκθεσης σε κομματικά spots, αυξάνει την παρακολούθηση προεκλογικών events β. Ένα τηςµήµα, ονοµαζόμενο ομάδα διαρκούς ανασφάλειας αποτελείται από αγρότες, ανέργους, μερικής απασχόλησης άτομα, συνταξιούχους, Είναι συνήθως χαμηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, δεν μπορούν να παρακολουθήσουν της τεχνολογικές εξελίξεις, δύσκολα καλύπτουν της ανάγκες βιοποριςµού, δε θέλουν και δεν μπορούν να αναλάβουν το  κόστος ορθής ενημέρωσης και έτσι οδηγούνται επαναπαυόµενοι, στην υιοθέτηση της κοµµατικής ταύτισης γ. Είναι η ομάδα ονοµάζομενη υψηλών προσδοκιών που  αποτελείται από ψηφοφόρους µε υψηλό μορφωτικό επίπεδο, εµφορούμενοι από πολυτελείς αξίες, απασχολούνται στο τομέα  υπηρεσιών, έχουν υψηλό εισόδηµα και δεν ενδιαφέρονται συνήθως για τη διάκριση αριστερά – δεξιά, αυτοτοποθετούµενοι ως κεντρώων θέσεων, είναι λιγότερο ταυτισμένοι µε κάποιο κόµµα, είναι περισσότερο αναποφάσιστοι, επιλέγοντας κόμμα συνήθως της τελευταίες 10  ηµέρες προ των εκλογών και  αναλαµβάνουν το κόστος ενημέρωσης και έτσι οδηγούνται στην υιοθέτηση της ορθολογικής επιλογής.

12. Αν και τα περισσότερα μοντέλα θεωρίας επιλογής  ψήφου στηρίζονται στην πρόθεση επιβράβευσης/ ή τιμωρίας στο κυβερνών κόμμα, νεώτερες έρευνες  δείχνουν ότι η εκλογική συμπεριφορά διαμορφώνεται και από κοινωνικοοικονομικά, ψυχολογικά και θεσμικά κριτήρια.

Προσδιοριστικοί παράγοντες της εκλογικής συμπεριφοράς	Δείκτης βαρύτητας
Κοινωνική  τάξη, επάγγελμα, μορφωτικό επίπεδο, θρησκευτικό συναίσθημα.	28,5
Ηλικία ,φύλο, μόρφωση, τόπος κατοικίας	23,9
Μακροχρόνια κομματική ταύτιση ως φίλτρο κομματικής αντίληψης-επιλογής.	17,7
Εκάστοτε συγκυρία,  εικόνα των πολιτικών αρχηγών, αξιολόγηση της κυβερνητικής απόδοσης, οικονομική κατάσταση, κρίσεις.	12,3
Ορθολογική επιλογή, ψηφοφόρος προσεγγίζει της εκλογές ως διαδικασία κόστους-οφέλους, ψηφίζοντας τον συνδυασμό που θεωρεί ότι θα μεγιστοποιήσει το ατομικό ή συλλογικό του όφελος	11,6
Θεσμικοί παράγοντες, εκλογικό σύστημα αναλογική/πλειοψηφικό, ύπαρξη υποχρεωτικής ψήφου, μέγεθος της εκλογικής περιφέρειας.	6,0

13. Οι 13 εταιρείες δημοσκοπήσεων στην Ελλάδα είναι: Kappa Research, RASS, Alco, MARC, MRB,GPO, Metron Analysis, Pulse,VPRC, Public Issue, DATARC, PRORATA, PALMOS analysis

*Ο Ευθύμιος Δ. Σταθάκης είναι Διπλωματούχος μηχανολόγος μηχανικός Π&Δ, MSc προηγμένα πληροφορικά συστήματα, ειδικός σε ανάλυση κινδύνων μέσω αλγοριθμικών συστημάτων

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.