Γυναικες η/και Πυξιδες

Μια πόλη που τη διέσχιζε ποτάμι, σπίτια που έκαναν τη μετάβαση από το Οθωμανικό στις Νέες Χώρες, κάτοικοι που είδαν τον ήλιο σε άλλον τόπο, γλώσσες που αναμείχθηκαν ξανά, διαβατήρια που έγιναν δημοκρατικά, εγκαταλείποντας το «αυτοκρατορικό» δεδομένο. Ένα σπαθί που δεσπόζει σε ένα μνημείο δηλώνοντας μια σιωπή που ποτέ δεν θα ήταν «Ζωή εν Τάφω». Η πόλη η ίδια δεν είναι μόνη της και δεν αποτελεί τη Θράκη. Πώς λοιπόν ανα-στοχάζεσαι για την απελευθέρωση; Ένας τρόπος/τόπος είναι η τέχνη. Είτε πλατωνικά είτε καλλιτεχνικά. Βέβαια, η Θράκη δεν είναι μια ιδέα αλλά και είναι. Το αντίγραφό της πού θα βρισκόταν στο «οπλοστάσιο» του φιλοσόφου; Η Νiki de Saint Phalle είναι μια οργισμένη γλύπτρια, που ορατοποιεί γυναίκες μεγάλων διαστάσεων που δύσκολα υπάρχουν: είναι χαρούμενες και τα σώματά τους είναι χαρούμενα και γεμάτα χρώματα.

Πάμε λοιπόν στις γυναίκες. Όχι εκείνες της φιλανθρωπίας και της προσφοράς. Όχι εκείνες που, θέλοντας παρουσία και δυνατότητα, συνέχισαν την παράδοση της φροντίδας. Αλλά εκείνες τις άλλες, που η περιγραφή τους δεν βόλευε. Εκείνες τις άλλες. «Η Παλλάδα Αθηνά ή Το άρμα» είναι ένα έργο της de Saint Phalle, που ήρθε στην Αθήνα με τη φιλοξενία του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Σίδερο, ατσάλι, λαστιχένιος ιμάντας, ηλεκτρικός κινητήρας και αγαλματίδιο από ζωγραφισμένο πολυεστέρα: προσδιορίζει η περιγραφή του. Μια άλλη Αθηνά εκτός/εντός μυθολογίας αλλά όχι αξιακού συστήματος. Μια Αθηνά που ανήκει σε μια ουράνια ανθρωπότητα και σε μια διεκδικητική γη. Θα μπορούσε λοιπόν να δανείσει το άρμα της στις γυναίκες της πόλης της Κομοτηνής; Θα το θέλανε; Τι θα κέρδιζαν, τι θα έχαναν; Θα είχαν σώματα χαρούμενα τότε;

Η τέχνη κάνει ορατό ό,τι δεν φαίνεται για να υπάρξει. Σε αυτό συμφωνούμε, φαντάζομαι. Μπορώ να δημιουργήσω το ελεύθερο στον ανελεύθερο. Μπορώ να συγκεντρώσω δημιουργούς και χάρτες xrs, 1269. Μια κατεύθυνση προς τον βορρά είναι η καταγωγή της και η αιτία της πυξίδας. Για την Αθήνα, όπου βρίσκομαι, η Κομοτηνή και η Θράκη είναι βορράς. [Πάντα μετράει στα κείμενα πού βρίσκεσαι όταν τα γράφεις, η θέση]. Για τη γη που βρισκόμαστε η γραφή των γυναικών της Θράκης χρειάζεται, διασπά τα όρια, εγγράφει επιτελεστικά σύνορα, ονοματίζει και το ακατανόμαστο και το δίχως όνομα. Τέτοια γραφή στο σύνολο των γυναικών είναι πνοή, εμπειρία και αγώνας

Η απελευθέρωση της Θράκης δεν είναι η απελευθέρωση των γυναικών. Πρόσφατα, κυκλοφόρησε ένα βιβλίο, «Το Βιβλίο της Πολιτείας των Κυριών» της Κριστίν ντε Πιζάν (εκδόσεις Εστία, 2026). Γράφτηκε τον δέκατο πέμπτο αιώνα από μια γυναίκα που ήταν η πρώτη που έκανε τη συγγραφή επάγγελμα στη μέση της Ευρώπης. Οπωσδήποτε κρατάμε την έννοια και της πράξη της Πολιτείας.

Σε/με αυτό το βιβλίο λοιπόν, μεταφρασμένο από τον Ν. Καραπιδάκη, γνωστό στην Κομοτηνή από τα ΓΑΚ (Γενικά Αρχεία του Κράτους), φτάνει στη χώρα αυτή, που εμπεριέχει τις Νέες Χώρες, έξι αιώνες αργότερα το δικαίωμα των γυναικών στη γραφή. Όχι ότι δεν υπάρχουν ήδη γυναίκες συγγραφείς, υπάρχουν. Δεν υπάρχουν προγονικά πρότυπα – μάνες δηλαδή που έγραφαν/έγραψαν. Βεβαίως και δεν είναι αλήθεια αυτό. Υπάρχουν και στις χαμένες πατρίδες και στις νέες. Δεν έχουμε παρά να τις ανακαλέσουμε στις βιβλιοθήκες και στις λέσχες ανάγνωσης.

Πώς όμως μεγαλώσαμε ως γυναίκες και ως πολίτισσες; Η γραφή είναι δικαίωμα όχι προσφορά. Η γραφή δεν είναι φιλανθρωπία. Βέβαια, αν το σκεφτούμε αυτό καλύτερα, είναι. Η γραφή είναι φίλη του ανθρώπου. Πόσες γυναίκες συγγραφείς βρίσκονται στη Θράκη; Πόσες από αυτές θα ανέβαιναν στο «Άρμα» της de Saint Phalle; Δηλαδή θα έφτιαχναν το δικό τους με υλικά ιδεατά ή ακριβώς ίδια; Σε μια πόλη όπως η Κομοτηνή, η μνήμη και η πράξη της εμπεριέχει και εργατικά χέρια και εργατικά δικαιώματα. Επίσης αστικά. Ποιο θα ήταν ένα δικαίωμα αστικό; Θα το ανακαλύπταμε εντός του βιβλίου «“Διαβάζοντας” την πόλη: Κουμουτζηνά, Γκιουμουλτζίνα, Κομοτηνή – Πρόσωπα και Κείμενα» (Κομοτηνή 2021) της Τζένης Κατσαρή-Βαφειάδη; Θα το αντικρύζαμε στον τρόπο που η πόλη συγκροτείται, σταθερά, βιωματικά, μνημονικά; Εκεί, η πράξη γίνεται ιδέα και ανασχηματίζεται από την αρχή. Εκεί υπάρχει περηφάνεια και ορατότητα.

Η τέχνη κάνει ορατό ό,τι δεν φαίνεται για να υπάρξει. Σε αυτό συμφωνούμε, φαντάζομαι. Μπορώ να δημιουργήσω το ελεύθερο στον ανελεύθερο. Μπορώ να συγκεντρώσω δημιουργούς και χάρτες xrs, 1269. Μια κατεύθυνση προς τον βορρά είναι η καταγωγή της και η αιτία της πυξίδας. Για την Αθήνα, όπου βρίσκομαι, η Κομοτηνή και η Θράκη είναι βορράς. [Πάντα μετράει στα κείμενα πού βρίσκεσαι όταν τα γράφεις, η θέση]. Για τη γη που βρισκόμαστε η γραφή των γυναικών της Θράκης χρειάζεται, διασπά τα όρια, εγγράφει επιτελεστικά σύνορα, ονοματίζει και το ακατανόμαστο και το δίχως όνομα. Τέτοια γραφή στο σύνολο των γυναικών είναι πνοή, εμπειρία και αγώνας.

*Η Χριστιάνα Λαμπρινίδη είναι συγγραφέας, σκηνοθέτης και ακτιβίστρια.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.