«Κοινωνικη Εργασια και ΛΟΑΤΚΙ+ Ταυτοτητες»: Ενα βιβλιο για τη γλωσσα, την ορατοτητα και την ελπιδα της αλλαγης

Με επίκεντρο τη σχέση της κοινωνικής εργασίας με τις ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες, τη συμπερίληψη, τη γλώσσα, τα δικαιώματα και την ανάγκη διαρκούς αναστοχασμού των επαγγελματιών του πεδίου, και όχι μόνο, πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή η παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Πεντάρη με τίτλο «Κοινωνική Εργασία και ΛΟΑΤΚΙ+ Ταυτότητες».

Την εκδήλωση διοργάνωσαν οι εκδόσεις «Τόπος» και το βιβλιοπωλείο ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ, την Παρασκευή 8 Μαΐου, στο Κεντρικό Αμφιθέατρο του Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας, στην Παλιά Νομική Κομοτηνής.

Αντώνης Σαπουντζής: «Το βιβλίο αφορά ένα πολύ ευρύτερο κοινό»

Τους παρευρισκομένους καλωσόρισε εκ μέρους των διοργανωτών η δημοσιογράφος κ.Νατάσσα Βαφειάδου, η οποία είχε και τον συντονισμό της εκδήλωσης, για να ακολουθήσει η πρώτη τοποθέτηση της εκδήλωσης από τον κ.Αντώνη Σαπουντζή, καθηγητή και πρόεδρο του ΤΕΕΠΗ του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, ο οποίος σημείωσε ότι, παρότι δεν προέρχεται από τον χώρο της κοινωνικής εργασίας, το βιβλίο τον κέρδισε ήδη από τις πρώτες σελίδες.

Υπό την ίδια σκοπιά όπως εξήγησε ο ίδιος το βιβλίο του κ.Πεντάρη, δεν περιορίζεται στενά στην κοινωνική εργασία, αλλά αφορά συνολικά τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, καθώς συγκεντρώνει με εύληπτο και τεκμηριωμένο τρόπο πληροφορίες, θεωρητικές προσεγγίσεις και ερευνητικά δεδομένα για ζητήματα ορολογίας, νομοθεσίας, προκαταλήψεων και διακρίσεων.

Ο κ. Σαπουντζής στάθηκε ιδιαίτερα στην ισορροπία που όπως τόνισε πετυχαίνει ο συγγραφέας ανάμεσα στην πληροφορία και τη θεωρία, υπογραμμίζοντας ότι το βιβλίο είναι ευανάγνωστο χωρίς να γίνεται απλοϊκό. Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία της γλώσσας, η οποία, όπως τόνισε, δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά συμμετέχει ενεργά στην κατασκευή ταυτοτήτων και κοινωνικών νοημάτων.

Ο ίδιος έκανε ιδιαίτερη αναφορά και στη διάσταση των δικαιωμάτων. Ο σεβασμός προς τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, σημείωσε, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως φιλανθρωπία, αλλά ως ζήτημα κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων, ισονομίας, ισοπολιτείας, κοινωνικής δικαιοσύνης και «ίσως και πρωτίστως πολιτικό πρόταγμα».

Κλείνοντας, συνεχάρη τον συγγραφέα και το Σπουδαστήριο Κοινωνικής και Κοινοτικής Εργασίας για την υποστήριξη του εγχειρήματος, επισημαίνοντας ότι στο μέλλον θα είχε ιδιαίτερη αξία να αναδειχθούν ακόμη περισσότερο οι ίδιες οι φωνές των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, μέσα από ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις που ενισχύουν την αυτοσυνηγορία και την ορατότητά τους.

Γιάννης Ρεμπούτσιας: «Ένα βιβλίο-όπλο για μια καλύτερη κοινωνία»

Τον λόγο έλαβε ακολούθως ο κ.Γιάννης Ρεμπούτσιας, κοινωνικός λειτουργός και πρόεδρος του ΣΚΛΕ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης τονίζοντας ότι το έργο του Παναγιώτη Πεντάρη έχει ήδη στηρίξει ουσιαστικά τον δημόσιο λόγο και τις τεκμηριωμένες παρεμβάσεις του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος σε κρίσιμα ζητήματα.

Όπως ανέφερε, σε περιόδους κατά τις οποίες ο ΣΚΛΕ κλήθηκε να διατυπώσει δημόσιες θέσεις για θέματα όπως η ταυτότητα φύλου, το σύμφωνο συμβίωσης, ο γάμος μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών, η τεκνοθεσία και η γονεϊκότητα, η συμβολή του συγγραφέα υπήρξε πολύτιμη. «Ξέραμε τη θέση μας βάσει των αρχών της επιστήμης μας», σημείωσε χαρακτηριστικά, «αλλά χρειαζόμασταν τη σωστή γλώσσα, τη σωστή ορολογία και τα ερευνητικά δεδομένα που θα την τεκμηρίωναν».

Αναφερόμενος στο βιβλίο,  ο κ.Ρεμπούτσιας, θέλησε να τοποθετηθεί όπως υπογράμμισε με την ιδιότητα του αναγνώστη και χαρακτήρισε το βιβλίο «κομβικό σημείο αναφοράς για την κοινωνική εργασία», επισημαίνοντας ότι θα αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για φοιτητές, επαγγελματίες και ερευνητές. Παράλληλα, έθεσε το ερώτημα γιατί είναι απαραίτητο ένα τέτοιο βιβλίο σήμερα. Η απάντηση, όπως είπε, βρίσκεται στο ίδιο το κοινωνικό πλαίσιο: τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα δεν υστερούν σε τίποτα· το πρόβλημα βρίσκεται στην κοινωνία που δημιουργεί εμπόδια, συνθήκες ευαλωτότητας και άνισης μεταχείρισης.

«Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο συγγραφέας στο βιβλίο του, θα μπορούσε το συγκεκριμένο βιβλίο να έχει άλλο τίτλο και λίγο διαφορετική οργάνωση. Να

ασχολείται με την ταυτότητα φύλου και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Ωστόσο – πολύ σωστά κατά την γνώμη μου- επιλέγει να βάλει το ΛΟΑΤΚΙ+ στον τίτλο και να είναι και το κομβικό ζήτημα με το οποίο πραγματεύεται. Έτσι αυξάνει την ορατότητα» ανέφερε για να τονίσει πως «το βιβλίο για μένα λέει πως πουθενά δεν υστερεί κανένα μέλος της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, είτε σωματικά είτε ψυχικά, είτε με κάποιο άλλο τρόπο από τον οποιοδήποτε συνάνθρωπό μας».

Ο κ. Ρεμπούτσιας υπογράμμισε ότι οι κοινωνικοί λειτουργοί οφείλουν να εργάζονται διαρκώς απέναντι στις προσωπικές τους προκαταλήψεις και στα στερεότυπα που ενδέχεται να φέρουν. «Η κοινωνική ευαισθησία δεν μας δόθηκε με ένεση στο αμφιθέατρο», ανέφερε, τονίζοντας πως απαιτεί συνεχή δουλειά και αυτοκριτική.

«Αυτό το βιβλίο, κατά τη γνώμη μου, είναι μια δουλειά που οφείλουμε όλοι μας να κάνουμε και με τον εαυτό μας» συνέχισε για να καταλήξει λέγοντας πως «δυστυχώς ζούμε σε μια κοινωνία που αναγκάζει να υπάρχει αυτό το βιβλίο. Αυτό το βιβλίο όμως για κάποιους από εμάς που θα αγωνιστούμε για μια καλύτερη κοινωνία, είναι ένα όπλο για να μπορέσουμε να το πετύχουμε».

Αγάπη Κανδυλάκη: «Μια σημαντική συμβολή στην επιστήμη της κοινωνικής εργασίας»

Με αναφορά στη διεπιστημονική φύση της κοινωνικής εργασίας, επισημαίνοντας ότι αντλεί από την κοινωνιολογία, την ψυχολογία και άλλες κοινωνικές επιστήμες, διατηρώντας όμως τον δικό της ιδιαίτερο προσανατολισμό στην πράξη, την κοινωνική αλλαγή και τη συνεργασία, ξεκίνησε την δική της τοποθέτηση η κ.Αγάπη Κανδυλάκη, καθηγήτρια του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου.

Παρουσιάζοντας το βιβλίο μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της εκδοτικής σειράς των εκδόσεων «Τόπος» για την κοινωνική εργασία, σημείωσε ότι πρόκειται για το δέκατο όγδοο βιβλίο της σειράς, η οποία ξεκίνησε πριν από περίπου 15 χρόνια από την ίδια και την κ.Θεανώ Καλλινικάκη, Ομότιμη Καθηγήτρια Κοινωνικής Εργασίας του ΔΠΘ, με στόχο την ενίσχυση της ελληνικής βιβλιογραφίας στο πεδίο.

Εξειδικεύοντας στο βιβλίο του κ.Πεντάρη, η ίδια μίλησε για ένα βιβλίο «όπλο, εργαλείο και οδηγό, με μεγάλη συμβολή στην επιστήμη της κοινωνικής εργασίας» που αποτελεί «εξαιρετικό παράδειγμα σύνδεσης θεωρίας και πρακτικής».

Επισήμανε ακόμη ότι αποτελεί ένα από τα πρώτα ελληνικά βιβλία που συνδέουν ρητά τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα με την κοινωνική εργασία και γνωστοποίησε ότι το έργο πρόκειται να μεταφραστεί στα αγγλικά, αλλά και στα αλβανικά, γεγονός που αναδεικνύει τη διεθνή δυναμική του.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη κριτικού αναστοχασμού. Όπως είπε, οι κοινωνικοί λειτουργοί δεν είναι απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις επειδή υπηρετούν ένα επάγγελμα με ανθρωπιστικό προσανατολισμό. Αντίθετα, οφείλουν να αναγνωρίζουν τις γενικεύσεις και τις στερεοτυπικές σκέψεις τους, να τις επανεξετάζουν και να εργάζονται συνειδητά για την υπέρβασή τους.

«Γεννιόμαστε και μεγαλώνουμε σε μια κοινωνία που δόξα τω Θεώ έχει πλούτο, προϊδεαζμών και προκαταλήψεων. Ο μόνος τρόπος, το μόνο όπλο που έχουμε απέναντι σε αυτό είναι ο κριτικός αναστοχασμός. Να ξανασκεφτόμαστε όταν μπαίνουμε σε γενικεύσεις και να αναρωτιόμαστε πάνω στις πρώτες σκέψεις που μας έρχονται» ανέφερε χαρακτηριστικά, για να σταθεί ακολούθως στη διάκριση ανάμεσα στη διαφορετικότητα και την ετερότητα, στην ανάγκη συνύπαρξης και στον ρόλο της κοινωνικής εργασίας ως επιστήμης που προτάσσει την κοινωνική δικαιοσύνη, τη φροντίδα, τη διαμεσολάβηση, τη συνηγορία και την ενδυνάμωση.

«Το βιβλίο του Παναγιώτη Πεντάρη έχει γραφτεί πρωτίστως για να ενισχύσει την ελπίδα» ανέφερε όπως αυτή προκύπτει μέσα από τα «βήματα» που έχουν γίνει προς την σωστή κατεύθυνση μέσα στα χρόνια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε ως κοινωνία. Μίλησε για ένα ευανάγνωστο, πλούσιο σε υλικό, εύπεπτο και κατανοητό βιβλίο, που διευκολύνει και τους ακαδημαϊκούς και τους φοιτητές και τους επαγγελματίες «να βαδίσουν με συνέπεια τον δρόμο του αναστοχασμού» περιγράφοντας αναλυτικά τα περιεχόμενά του, για να καταλήξει παρουσιάζοντας το μοντέλο αποδοχής και σεβασμού που αναπτύσσεται στο βιβλίο, αναφερόμενη στις αρχές της επιβεβαίωσης, της πολιτισμικής ικανότητας και ταπεινότητας, της αναγνώρισης της ατομικότητας και της διαθεματικότητας, καθώς και της ενδυνάμωσης.

Όλγα Κατσιάνη: «Η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την ταυτότητα, τη συνδιαμορφώνει»

Σε επίπεδο ομιλητών τον λόγο έλαβε τελευταία η έχουσα και την πρωτοβουλία της όλης διοργάνωσης κ.Όλγα Κατσιάνη, επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας του ΔΠΘ, η οποία εστίασε στη σχέση ταυτότητας, γλώσσας και πολιτισμού, συνδέοντας το βιβλίο με τη διαπολιτισμική κοινωνική εργασία.

Όπως ανέφερε, το βιβλίο καλεί τον αναγνώστη να επανεξετάσει την έννοια της ταυτότητας όχι ως κάτι σταθερό και αυτονόητο, αλλά ως δυναμική διαδικασία που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση και διαμορφώνεται μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα.

«Η κατανόηση αυτή είναι σημαντική για την κοινωνική εργασία, καθώς αυτό που κάνει είναι να μετατοπίσει την έμφαση από το άτομο ως φορέα προβλήματος προς το κοινωνικό πλαίσιο που παράγει εμπειρίες, κανονικότητες και ανισότητες» ανέφερε για να σταθεί στην συνέχεια ιδιαίτερα στον ρόλο της γλώσσας, υπογραμμίζοντας ότι δεν είναι ουδέτερη. Οι όροι που χρησιμοποιούνται, οι κατηγορίες που υιοθετούνται και οι έννοιες που θεωρούνται αυτονόητες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτό το φύλο, η σεξουαλικότητα και η ταυτότητα.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τα καλιαρντά, τη γλωσσική μορφή που αναπτύχθηκε ιστορικά στην ελληνική ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Όπως σημείωσε, τα καλιαρντά δεν λειτούργησαν μόνο ως κώδικας επικοινωνίας και προστασίας σε περιόδους έντονου κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά και ως μορφή πολιτισμικής δημιουργίας και συλλογικής ταυτότητας.

Συνδέοντας το παράδειγμα αυτό με τη διαπολιτισμική κοινωνική εργασία, υπογράμμισε ότι η γλώσσα μπορεί να λειτουργήσει είτε ως εργαλείο ένταξης είτε ως μηχανισμός αποκλεισμού. Για τον κοινωνικό λειτουργό, επομένως, η επιλογή των λέξεων δεν είναι ουδέτερη πράξη, αλλά μπορεί να ενδυναμώσει ή να αναπαράγει στίγμα.

Κλείνοντας, τόνισε ότι το βιβλίο αναδεικνύει την ανάγκη οι επαγγελματίες να χρησιμοποιούν τη γλώσσα όχι για να κατηγοριοποιούν, αλλά για να αναγνωρίζουν και να συμπεριλαμβάνουν.

Παναγιώτης Πεντάρης: «Το βιβλίο είναι μια συλλογική φωνή ανθρώπων που με καθοδήγησαν»

Εμφανώς συγκινημένος ο συγγραφέας κ.Παναγιώτης Πεντάρης ξεκίνησε την τοποθέτησή του με ευχαριστίες, προς το κοινό, τους ομιλητές και τις ομιλήτριες αλλά και όσους συνέβαλαν για την έκδοση του βιβλίου, τονίζοντας ακριβώς πως τα όσα καλά λόγια ακούστηκαν δεν ανήκουν μόνο στον ίδιο, αλλά κυρίως στους ανθρώπους και στις εμπειρίες που τον καθοδήγησαν όλα αυτά τα χρόνια.

Όπως είπε, το βιβλίο αποτελεί για εκείνον «μια συλλογική φωνή» ανθρώπων που του έμαθαν τι σημαίνει διάκριση, αποκλεισμός, αγωνία και έλλειψη αναγνώρισης στην καθημερινή ζωή.

Ο συγγραφέας εξήγησε ότι η ανάγκη να γραφτεί το βιβλίο προέκυψε μέσα από τις πρώτες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα για την εμπειρική και ποιοτική καταγραφή των εμπειριών ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων σε διαφορετικούς τομείς της ζωής. Πολλοί από τους ανθρώπους που συνάντησε, όπως εξήγησε, εξέφραζαν βαθιά στεναχώρια και την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει ελπίδα αλλαγής. Αυτή ακριβώς η αγωνία τον ώθησε να συμβάλει, μέσα από το δικό του επιστημονικό και επαγγελματικό πεδίο, στη δημιουργία ενός εργαλείου που μπορεί να στηρίξει μελλοντικές αλλαγές στην εκπαίδευση και στην πρακτική της κοινωνικής εργασίας.

Ο κ. Πεντάρης χαρακτήρισε το βιβλίο «μια μικρή συνέχεια ενός διαλόγου που δεν υπήρχε στα συγγράμματα» και εξέφρασε την ελπίδα ότι ο διάλογος αυτός θα συνεχιστεί και θα εμπλουτιστεί. Στάθηκε ιδιαίτερα στην έννοια της ελπίδας, υπογραμμίζοντας ότι η κοινωνική εργασία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την πίστη στην αλλαγή.

Ο ίδιος περιέγραψε το έργο ως πρόσκληση για αυτοκριτική τόσο για τον ίδιο, όσο και για το επάγγελμα, για τους επαγγελματίες, για τους φορείς πρακτικής, αλλά και για όσους εκπαιδεύονται σήμερα για να γίνουν κοινωνικοί λειτουργοί, για να κλείσει με μια αναφορά στο εξώφυλλο του βιβλίου, το οποίο, όπως εξήγησε, σχεδιάστηκε ειδικά για την ελληνική έκδοση και συνδέεται συμβολικά με την ιστορική και πολιτισμική διάσταση των καλιαρντών και της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.