Ανακαλυπτοντας λεπτομερειες για την δογματικη και θρησκευτικη παραδοση των Ελληνων της Μικρας Ασιας
Ομιλία του Στέλιου Ηρακλέους στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΔΠΘ
Φως στις εκκλησιαστικές πρακτικές και τελετουργίες, καθώς και τη γλώσσα της θρησκείας στη Μικρά Ασία μπορεί να ρίξει το Καραμανλίδικο χειρόγραφο από την συλλογή R. M. Dawkins της βιβλιοθήκης Bodleian της Οξφόρδης, για το οποίο μίλησε ο Στέλιος Ηρακλέους, Λέκτορας Τουρκικής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου στους φοιτητές του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών στο πλαίσιο του μαθήματος «Οθωμανική Γλώσσα ΙΙ».
Ο κ. Ηρακλέους βρέθηκε στο ΔΠΘ μέσα από το πρόγραμμα Erasmus+ για διδασκαλία, παρουσιάζοντας το θρησκευτικό χειρόγραφο αυτό, το οποίο ασχολείται με λειτουργικά κείμενα, δογματικά κατήχηση και είναι ιδιαίτερης σημασίας, γιατί χρονολογείται στα μέσα του 18ου αιώνα, που είναι η αρχή της εκτύπωσης Καραμανλίδικων (γραμμένα στην τουρκική γλώσσα με ελληνικούς χαρακτήρες) βιβλίων, και έτσι το χειρόγραφο στέκεται στο μεταίχμιο μεταξύ χειρόγραφης και έντυπης παράδοσης.
Στοιχεία για τη θρησκευτική παράδοση
Όπως τόνισε, δεν έχουν βρεθεί πολλά τέτοια χειρόγραφα βιβλία, που μπορεί να υπάρχουν σε συλλογές και βιβλιοθήκες, αλλά δεν έχουν εμφανιστεί, σε αντίθεση με τα τυπωμένα βιβλία που υπάρχουν σε μεγάλους αριθμούς, και πλέον πολλά από αυτά και σε ψηφιακή μορφή.
Η ένδεια αυτή χειρόγραφων έχει και σαν αποτέλεσμα να μην γνωρίζουμε και πολλά για αυτά τα βιβλία, και έτσι το εν λόγω χειρόγραφο έχει τη δυνατότητα να δώσει πολλά στοιχεία για το ποια ήταν η παράδοση την εποχή του χειρόγραφου βιβλίου, καθώς και πληροφορίες για τα δογματικά και θρησκευτικά στοιχεία, την κατήχηση, την λειτουργία, που ίσως να διαφέρουν από όσα γνωρίζουμε σήμερα για την κατάσταση της θρησκείας στη Μικρά Ασία.
Παράλληλα μπορεί να δώσει πληροφορίες για την ιστορία της τουρκικής γλώσσας και των διαλέκτων της Μικράς Ασίας. Ο κ. Ηρακλέους έχει κάνει προς το παρόν μόνο μια προκαταρκτική ανάλυση του χειρογράφου, που εκτείνεται σε 350 σελίδες, ήδη όμως έχει εντοπίσει σημαντικά στοιχεία όσο αφορά στη γλώσσα που χρησιμοποιείται, στη θρησκευτική ορολογία, στα κεφάλαια που καλύπτει.
Φαίνεται δε πως δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που προοριζόταν για τον απλό κλήρο, κάτι το οποίο είναι επίσης σημαντικό, μιας και μέχρι τώρα δεν γνωρίζει ανάλογη περίπτωση βιβλίου στα Καραμανλίδικα.
Η ανάγκη επικοινωνίας δημιούργησε τα Καραμανλίδικα βιβλία
Ερωτηθείς για την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα τέτοιο βιβλίο για τους ιερείς, ο ομιλητής σημείωσε πως σημαντικό ποσοστό του χριστιανικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας, ιδίως στα ενδότερα, ήταν κατά βάση τουρκόφωνος. Υπάρχουν δε πολλές μαρτυρίες ιερέων να τελούν τη λειτουργία στα Ελληνικά, χωρίς όμως να γνωρίζουν ουσιαστικά τη γλώσσα, διαβάζοντας μηχανικά το κείμενο, με μαρτυρίες περιηγητών να αναφέρονται σε τέτοιες περιπτώσεις από τον 16ο αιώνα και αργότερα.
Έτσι η Εκκλησία, ως θεσμός, για να επικοινωνήσει με αυτούς τους ανθρώπους και να τους κρατήσει στους κύκλους τους έπρεπε να επικοινωνήσει μαζί τους σε μια γλώσσα που καταλάβαιναν, και έτσι δημιουργήθηκαν τα Καραμανλίδικα θρησκευτικά βιβλία, με την χρήση να επεκτείνεται αργότερα και στα κοσμικά βιβλία, τις εφημερίδες και τα περιοδικά,
Όπως εξήγησε ο κ. Ηρακλέους, τα Καραμανλίδικα, παρόλο που υπάρχει η λανθασμένη άποψη πως ήταν ξεχωριστή γλώσσα, ήταν καθαρά ένα γραφικό πολιτισμικό φαινόμενο, ένας τρόπος να αποδοθεί η Τουρκική γλώσσα με το Ελληνικό Αλφάβητο, όπως γίνεται σήμερα με τα λεγόμενα greeklish. Μάλιστα υπήρχαν κάποιοι που έγραφαν την λεγόμενη «υψηλή Τουρκική», με το Ελληνικό Αλφάβητο, και ο αγρότης στο χωριό, που αν ήξερε γραφή έγραφε τη διάλεκτό του σε ελληνικό αλφάβητο.
Αυτά τα δύο κείμενα μεταξύ τους ήταν εντελώς διαφορετικά, όμως κατατάσσονται στα Καραμανλίδικα.
Η εξαφάνιση των Καραμανλίδικων μετά την Μικρασιατική καταστροφή
Με τη μικρασιατική καταστροφή, και την ανταλλαγή των πληθυσμών, υπάρχει μια εκδοτική δραστηριότητα τα πρώτα χρόνια, με την εφημερίδα «Προσφυγική Φωνή» στην Αθήνα να επιβιώνει μέχρι το 1930 περίπου, ενώ η τελευταία έκδοση Καραμανλίδικου βιβλίου είναι καταγεγραμμένη το 1935.
Ως γραπτή παράδοση επιβιώνει μόνο στην προσωπική αλληλογραφία των παλιότερων τουρκόφωνων που επικοινωνούν με φίλους, συγγενείς και παιδιά, με καταγραφές μέχρι και τη δεκαετία του ’90.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
