Λογοθεραπεια: Μια νεα επιστημη με πολλες προκλησεις

Τι γνωρίζετε για την επιστήμη της λογοθεραπείας; Έχετε ακούσει για συνεχόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζει; Ξέρετε για την τηλεπρακτική και την πολυγλωσσία;

Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας, η Έλπη Μπλεκάτση φιλοξένησε στο στούντιο του Ράδιο Παρατηρητής την Λογοπαιδικό-Λογοθεραπεύτρια και Λογοθεραπεύτρια στο Κέντρο Διάγνωσης, Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης του Έβρου, Λαμπριάνα Τσιακπίνη, η οποία μίλησε για την επιστήμη και τις προκλήσεις της.

Ο λόγος στην ίδια…

Λογοθεραπεία και τεχνητή νοημοσύνη

ΠτΘ: κ. Τσιακπίνη, πείτε μας δυο λόγια για την Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας.

Λ.Τ.: Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Λογοθεραπείας γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Μαρτίου πανευρωπαϊκά. Υπάρχει ένα γραφείο στις Βρυξέλλες που  εκπροσωπεί 35 φορείς, συλλόγους -και όχι μόνο- της λογοθεραπείας, από όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το φετινό θέμα αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, που είναι ένα πολύ hot θέμα για την κοινωνία μας, ενώ δεν είναι κάτι καινούριο για τη λογοθεραπεία.

ΠτΘ: Πώς μπορεί να λειτουργήσει η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη λογοθεραπεία;

Λ.Τ.: Είναι πρόκληση, όπως λέει και η Ευρωπαϊκή Ένωση Λογοθεραπευτών – “ESLA”. Οι λογοθεραπευτές, ήδη από το ευρωπαϊκό επαγγελματικό μας προφίλ, χρησιμοποιούμε τεχνολογικές μεθόδους, όπως η χρήση πολυμέσων. Ήδη από τη δεκαετία του ‘60 ξεκίνησε η τηλεπρακτική για να αρθεί ο αποκλεισμός ανθρώπων από απομακρυσμένες περιοχές. Ο υπολογιστής -ας το πούμε έτσι- δεν είναι κάτι καινούργιο για την επιστήμη της λογοθεραπείας. Οι τεχνολογικές μέθοδοι χρησιμοποιούνται και για την αξιολόγηση των ατόμων όλων των ηλικιακών ομάδων.

ΠτΘ: Μπορεί η θεραπευτική παρέμβαση να προσαρμοστεί στις εξατομικευμένες ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του κάθε περιστατικού με την τεχνητή νοημοσύνη; Αν ναι, πώς;

Λ.Τ.: Αρχικά επιβάλλεται αξιολόγηση του ατόμου που εμφανίζει κάποια δυσκολία στην επικοινωνία ή στην κατάποση, – αυτό είναι το πεδίο μας- που είναι απαραίτητο να είναι εξατομικευμένη. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση τη δουλειά μας, όμως μπορεί να είναι ένας συμπαίκτης, όπως λέει η Ευρωπαϊκή Ένωση Λογοθεραπευτών. Και όπως ένας συμπαίκτης, να στηρίζει το έργο μας σε όποιο στάδιο κι αν βρισκόμαστε. Αυτό προϋποθέτει μία καλή εκπαίδευση των λογοθεραπευτών γύρω από τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και την ασφάλεια -όπως δια ζώσης, έτσι και ηλεκτρονικά- των προσωπικών δεδομένων του ατόμου που έχουμε απέναντί μας. Το απόρρητο και η ασφάλεια είναι σημαντικός πυλώνας της λογοθεραπείας και έτσι χρειάζεται να υπάρχει και όταν χρησιμοποιούμε κάποιες εφαρμογές και εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης.

ΠτΘ: Μπορούν να αναπτυχθούν καινούργιες θεραπευτικές προσεγγίσεις με την τεχνητή νοημοσύνη;

Λ.Τ.: Ασφαλώς.Πρόσφατα παρακολουθήσαμε μια online ημερίδα με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, όπου παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες εφαρμογές και εκπαιδευτικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται στα παιδιά με βαρηκοΐα. Πρόκειται για φορείς ακουστικών βαρηκοΐας και κοχλιακά εμφυτεύματα. Το Ai υπηρετεί εμάς και όχι το αντίστροφο. Η πρόκληση είναι μεγάλη λόγω της ταχύτητας και των δεδομένων. Ένα εργαλείο που χρησιμοποιούμε σήμερα πιθανόν να μην χρησιμοποιείται πια το επόμενο εξάμηνο, πολλοί λένε ούτε τον επόμενο μήνα. Πηγαίνουν όλα πολύ γρήγορα, αρκεί να γίνει η κατάλληλη εκπαίδευση του λογοθεραπευτή για να διασφαλιστεί στο έπακρο η ποιότητα της θεραπείας.

ΠτΘ: Υπάρχουν κίνδυνοι; Αν υπάρχουν, πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι θα αναχαιτιστούν;

Λ.Τ.: Όταν ο λογοθεραπευτής έχει ένα καλό επαγγελματικό προφίλ δεν υπάρχουν. Όταν δεν είναι ιδιαίτερα προσεκτικός είναι επικίνδυνο. Επίσης, σίγουρα δεν θα προχωρήσει την εξέλιξη του ατόμου στη συνεδρία, όταν αφεθεί στην τεχνητή νοημοσύνη, γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει ενσυναίσθηση. Τη θεραπευτική συμμαχία και σχέση που δημιουργεί ο θεραπευτής ή ο λογοθεραπευτής με το άτομο που έχει απέναντί του -ακόμα και αν αυτό είναι online- δεν θα την αντικαταστήσει με τίποτα.

«Μια καινούργια επιστήμη έχει συνεχώς προκλήσεις»

ΠτΘ: Ποια τα χαρακτηριστικά ενός καλού λογοθεραπευτή;

Λ.Τ.: Είναι πολλοί οι παράγοντες. Έχει σημασία ποιες είναι οι σπουδές του, εάν θέλει να ασκεί αυτό το επάγγελμα, η ανάγκη του να εκπαιδεύεται συνεχώς, να εξειδικεύεται και γενικώς να μαθαίνει δια βίου, γιατί με αφορμή και την τεχνητή νοημοσύνη βλέπουμε ότι η λογοθεραπεία -η οποία μάλιστα είναι και σχετικά καινούργια επιστήμη- εξελίσσεται πάρα πολύ γρήγορα. Κάποια στιγμή, μετά τη βιομηχανική επανάσταση, οι επιστήμονες -εκπαιδευτικοί και ψυχολόγοι- διαπίστωσαν ότι δεν φτάνουν, άρα χρειάζεται να δημιουργηθεί και μια άλλη επιστήμη που θα βοηθήσει και θα υποστηρίξει άτομα που έχουν δυσκολία στη φωνή, στην ομιλία, στον προφορικό και στον γραπτό λόγο, στη μη λεκτική επικοινωνία και ό,τι έχει σχέση με τη μάσηση και την κατάποση. Μια καινούργια επιστήμη έχει συνεχώς προκλήσεις.

ΠτΘ: Ποιοι είναι οι παράγοντες που βοηθούν μία πετυχημένη λογοθεραπεία;

Λ.Τ.: Οι παράγοντες είναι πάρα πολλοί. Οι συνάδελφοι ψυχολόγοι συμπεριφοριστικές, γνωσιακής και συμπεριφοριστικής θεραπείας αναλύουν τι είναι αυτή η θεραπευτική συμμαχία που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη. Το 30% λοιπόν της επιτυχίας είναι αυτή η σχέση ανάμεσα στον λογοθεραπευτή και το άτομο, το 15% είναι οι τεχνικές και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούμε. Προφανώς υπάρχουν εξειδικεύσεις, ειδικές μέθοδοι που είναι και εν μέρει ακριβές.

ΠτΘ: Αυτές οι ακριβές μέθοδοι καλύπτονται από το σύστημα υγείας ή όχι;

Λ.Τ.: Οι συγκεκριμένες μέθοδοι όχι, αλλά οι θεραπείες ως συνεδρίες προφανώς. Εκεί δεν έχουμε κάποια διάκριση. Το άτομο ή οι γονείς του παιδιού μπορούν να επιλέξουν κάποιον εξειδικευμένο, ο οποίος μπορεί να είναι και πολύ μακριά. Μπορεί να είναι και κοντά, αλλά να μην είναι σε θέση το άτομο να πραγματοποιήσει συνεδρίες λογοθεραπείας, γιατί κάνει κάποια θεραπεία και πρέπει να είναι στο σπίτι για παράδειγμα. Η επιλογή πάντως είναι πολύ σημαντική, οπότε εκεί χρειάζεται μάλλον μια καθοδήγηση για το πού πρέπει κάποιος να απευθυνθεί, πώς να ψάξει και με ποια κριτήρια.

ΠτΘ: Η εξ αποστάσεως λογοθεραπεία είναι μια λύση ανάγκης ή μια πιο αποτελεσματική θεραπεία;

Λ.Τ.: Η λεγόμενη τηλεπρακτική ή αλλιώς εξ αποστάσεως είναι πολύ παλιά μέθοδος. Ξεκίνησε από τη δεκαετία του ‘60, όταν οι πολίτες στην Αμερική μπορούσαν να έχουν τον δικό τους υπολογιστή. Ήταν λύση ανάγκης στο παρελθόν, γιατί σε απομακρυσμένες περιοχές τα άτομα δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε λογοθεραπεία και σε συνεδρίες που είχαν ανάγκη. Τώρα πια η τηλεπρακτική είναι κάτι πολύ πιο πρακτικό. Μπορείς να επιλέξεις τον εξειδικευμένο λογοθεραπευτή, ενώ πρόσβαση έχουν και τα πολύγλωσσα παιδιά. Μπορεί δηλαδή να βρίσκεσαι σε όποιο μέρος της Ελλάδας και του κόσμου και να έχεις πρόσβαση στην λογοθεραπευτική παρέμβαση. Υπάρχουν και άτομα που δεν μπορούν να βγουν από το σπίτι τους γιατί κάνουν κάποια θεραπεία, αλλά δεν πρέπει να διακόψουν τη λογοθεραπεία. Επιπλέον, βλέπουμε πώς είναι οι ρυθμοί μας ακόμα και σε μια μικρή πόλη. Η τηλεπρακτική είναι μια επιλογή. Όμως, ο θεραπευτής δεν μπορεί απλά να ανοίξει τον υπολογιστή και να πραγματοποιήσει μια συνεδρία online. Δεν είναι τόσο απλό.  Οι κατευθύνσεις των ακαδημαϊκών μας, αλλά και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι χρειάζεται εκπαίδευση. Η  τηλεπρακτική πρέπει να διασφαλίζει την ποιότητα της θεραπείας και χρειάζεται να προσέχουμε. Υπάρχουν ειδικά πρωτόκολλα και πρότυπα που ακολουθούμε για τα προσωπικά δεδομένα. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να γίνει μια λογοθεραπεία στα social media και γενικώς πρέπει να διασφαλιστεί η ποιότητα και τα προσωπικά δεδομένα των ατόμων.

ΠτΘ: Υπάρχουν αρκετά άτομα τα οποία προτιμούν την τηλεπρακτική;

Λ.Τ.: Η ζήτηση στην τηλεπρακτική αυξάνεται για όλους τους λόγους που προαναφέραμε. Η καινούργια πρόκληση, είναι η πολυγλωσσία.

Η πολυγλωσσία

ΠτΘ: Εμείς στην περιοχή μας είμαστε μια πολυπολιτισμική περιοχή κι έχουμε πολυγλωσσία. Τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση;

Λ.Τ.: Δεν διαφοροποιείται η περιοχή μας. Ισχύει ό,τι και για όλα τα πολύγλωσσα παιδιά, γονείς, και οικογένειες. Όλες οι κοινότητες που έχουν διαφορετικό πολιτισμικό και γλωσσικό υπόβαθρο, όπου και να βρίσκονται, μπορούν να έχουν πρόσβαση στη λογοθεραπεία. Αυτό είναι το επίσημο μήνυμα.

ΠτΘ: Η πολυγλωσσία είναι βάρος για τα παιδιά;

Λ.Τ.: Έτσι χαρακτηρίστηκε η πολυγλωσσία τη δεκαετία του ‘50 από τους Αμερικανούς. Στην Αμερική οι πρώτες μετακινήσεις πληθυσμών ήταν από ισπανόφωνους και τότε προέτρεπαν όλοι, -εκπαιδευτικοί και γιατροί- να αλλάξουν την πρώτη γλώσσα τους και να μιλάνε αγγλικά. Οι έρευνες έδειξαν ότι αυτό δεν πήγε πολύ καλά. Τα παιδιά είχαν δυσκολίες με την αυτοεικόνα τους και στο σχολείο η μαθησιακή τους πορεία δεν ήταν υψηλή. Είχαν γλωσσικές και μαθησιακές δυσκολίες. Είναι πολύ γνωστό ότι οι δυο και οι τρεις γλώσσες δεν μπερδεύουν τα παιδιά. Δεν δημιουργεί η πολυγλωσσία ή η διγλωσσία δυσκολίες και διαταραχές και δεν είναι εμπόδιο. Όμως, όπως και να ‘χει, υπάρχουν παιδιά που δυσκολεύονται στο σχολείο, στα ελληνικά, αλλά πιθανόν δυσκολεύονται και στην πρώτη τους γλώσσα.

ΠτΘ: Ως λογοθεραπευτές έχετε πρόσβαση στο σχολείο, ώστε να δώσετε στους δασκάλους και στους καθηγητές τις οδηγίες που πρέπει και αντίστοιχα να ακολουθηθούν από εκείνους;

Λ.Τ.: Αρχικά, ο λογοθεραπευτής χρειάζεται να έχει μια εξειδίκευση, να διαβάσει και να εκπαιδευτεί και όχι να βασίζεται στη λογική ότι, αφού το παιδί φοιτά και θα φοιτήσει στην Ελλάδα πρέπει οι γονείς να αρχίσουν να μιλάνε ελληνικά. Μπορεί να ακούγεται λογικό, δεν είναι όμως βοηθητικό.

ΠτΘ: Σε ποια γλώσσα επικοινωνεί ο λογοθεραπευτής με τους γονείς ή το παιδί; Πρέπει να ξέρει και τις δύο γλώσσες σε περίπτωση διγλωσσίας;

Λ.Τ.: Ο ειδικός όχι. Χρειάζονται μεταφραστές, κάτι που δεν έχουμε στην Ελλάδα. Όμως, δεν μπορώ να μιλήσω για τον ιδιωτικό τομέα. Εάν συνάδελφοι σε δημόσιες υπηρεσίες γνωρίζουν την πολυγλωσσία, προφανώς έχουν πρόσβαση και στους γονείς αλλά και στο σχολείο, είτε με γραπτές ή προφορικές οδηγίες είτε με επιμορφώσεις. Επίσης υπάρχουν Έλληνες ακαδημαϊκοί που ασχολούνται με την πολυγλωσσία. Είναι ίσως πιο πολύ δουλειά του γλωσσολόγου. Εμείς διαβάζουμε τους γλωσσολόγους και τους ακαδημαϊκούς που ασχολούνται με την πολυγλωσσία. Νομίζω ότι υπάρχει πια στην ελληνική γλώσσα αρκετό υλικό από το οποίο μπορούμε να επιμορφωθούμε και να εκπαιδευτούμε.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.