Ιδρυμα Θρακικης Τεχνης και Παραδοσης: 27 χρονια αδιαλειπτης προσφορας, με οραμα και προοπτικη, στον πολιτισμο της Θρακης

Την Ξάνθη επισκεπτόμαστε ξανά σήμερα, για να  μιλήσουμε για τη μακρά πορεία στον χρόνο – 27 χρόνια  δράσης πλέον–  του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, με τη συνεργασία του οποίου στα μέσα του Φεβρουαρίου, πραγματοποιήσαμε σε Ξάνθη και Κομοτηνή, δυο  ξεχωριστές εκδηλώσεις παρουσίασης του φωτογραφικού λευκώματος του ∆ρ. Μανώλη Μαραγκούλη, «Ο κόσμος σαν πανηγύρι» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025). Δυο  εκδηλώσεις που μάς ταξίδεψαν στην Αίγυπτο, ανοίγοντας παράθυρα σε άλλους τόπους και πολιτισμούς, και που ταυτόχρονα επιβεβαίωσαν, μέσα από τα θετικά σχόλια που λάβαμε, τη σημασία της «απόβασης» του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης στην Κομοτηνή, ως εκ των βασικών διοργανωτών.

Η παρουσία αυτή υπήρξε έμπρακτη υπενθύμιση του αρχικού οράματος της αείμνηστης Βιργινίας Τσουδερού (1924-2018), ιδρύτριας και πρώτης Προέδρου του Ιδρύματος. Βασική της επιδίωξη υπήρξε να δημιουργήσει έναν φορέα που δεν θα περιοριζόταν σε μια πόλη, αλλά θα αγκάλιαζε ολόκληρη τη Θράκη και ακόμη παραπέρα. Έναν οργανισμό με ρίζες βαθιές στον τόπο, αλλά με βλέμμα στραμμένο στο διεθνές πεδίο, έναν ζωντανό πυρήνα ανάδειξης του πολιτισμικού κεφαλαίου της περιοχής, με παράλληλη μέριμνα για την ανάπτυξη υποδομών και ανθρώπινου δυναμικού.

Σήμερα, 27 χρόνια μετά την ίδρυσή του, το όραμα αυτό παραμένει όχι μόνο ζωντανό, αλλά και επιτακτικά επίκαιρο. Σε μια εποχή όπου οι τοπικές διενέξεις και οι μικρότητες συχνά συσκοτίζουν τα της πολιτιστικής διαχείρισης, το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα προς μίμηση, ένας φορέας που αξίζει να ενισχύουμε, όπως και κάθε αντίστοιχη προσπάθεια που υπηρετεί με συνέπεια και ήθος τον πολιτισμό του τόπου μας.

Για το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης χρονιά ορόσημο υπήρξε το 2024, όταν και γιόρτασε τα 25 χρόνια από την ίδρυσή του. Με αφορμή εκείνη την επέτειο, εξέδωσε μάλιστα ένα ευσύνοπτο, αλλά ιδιαίτερα διαφωτιστικό έντυπο, το οποίο σε 28 σελίδες καταφέρνει να συμπυκνώσει, μέσω μαρτυριών, σταθμούς μιας μακράς και γόνιμης διαδρομής: το αρχικό όραμα της Βιργινίας Τσουδερού, τα εμπόδια των πρώτων χρόνων, τους ανθρώπους που πίστεψαν και συνέδραμαν, τη σταδιακή καθιέρωση ενός θεσμού που, παρά την περιφερειακή του θέση, λειτουργεί ως διαρκής αρωγός στα πολιτιστικά δρώμενα της Ξάνθης, της Θράκης και ευρύτερα των Βαλκανίων.

Πάνω απ’ όλα, όμως, το έντυπο αυτό λειτουργεί ως υπενθύμιση των δυνατοτήτων που μπορούν να αποκτήσουν οι πολιτιστικοί φορείς της περιφέρειας όταν υπερβαίνουν τον στενό τοπικό τους χαρακτήρα και συνομιλούν ισότιμα με τα εγχώρια και διεθνή πολιτιστικά ρεύματα. Όταν δεν επαναπαύονται στη διαχείριση της μνήμης, αλλά επενδύουν στη δημιουργία του μέλλοντος.

Αξίζει, λοιπόν, μια προσεκτική περιδιάβαση στις σελίδες του εντύπου, τον σχεδιασμό του οποίου υπογράφει ο κ. Νίκος Κοσμίδης, Υποψήφιος Διδάκτορας Αρχιτεκτονικής ΔΠΘ και Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων ΙΘΤΠ.

Κωνσταντίνος Φίλης, τ. Πρόεδρος ΔΣ ΙΘΤΠ, «Το Ίδρυμα μεταλαμπαδεύει διαχρονικές αξίες και αρχές ταυτόσημες με την Ελλάδα, με έμφαση στις νεότερες γενιές»

Στην επετειακή αυτή έκδοση μας καλωσορίζει το εισαγωγικό σημείωμα του τ. Προέδρου του ΙΘΤΠ, κ. Κωνσταντίνου Φίλη, κατατοπίζοντας, μυημένους και μη, στις στοχεύσεις και τις ποικίλες συνεργασίες του Ιδρύματος. Μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Βασική αποστολή του Ιδρύματος είναι η καταγραφή, η διάσωση και η διάδοση ντόπιων παραδοσιακών τεχνών. Πλέον αυτής της βασικής αποστολής, το Ίδρυμα φροντίζει για τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας και της γλώσσας, του πλούτου αυτού που διαμορφώνει χαρακτήρες ανθρώπων. Μεταλαμπαδεύει διαχρονικές αξίες και αρχές ταυτόσημες με την Ελλάδα, με έμφαση στις νεότερες γενιές, δραστηριοποιούμενο σε μια εθνικά ευαίσθητη περιοχή.

Παράλληλα, το Ίδρυμα έχει αναλάβει την ανακαίνιση δύο ιστορικών καπναποθηκών της βιομηχανικής μας κληρονομιάς. Η μία εξ αυτών, το γνωστό “Π” στην κοινωνία της Ξάνθης, είναι χαρακτηρισμένη ως “Μνημείο Βιομηχανικής Κληρονομιάς” και η παρουσία του Ιδρύματος εντός αυτής της δίνει ζωή.

Στο ετήσιο πρόγραμμα δραστηριοτήτων του Ιδρύματος, το οποίο συντάσσεται ανά εξάμηνο, περιλαμβάνονται εκθέσεις καταξιωμένων καλλιτεχνών, διαλέξεις διακεκριμένων ομιλητών, συναυλίες, σεμινάρια, επιστημονικές ημερίδες, εκπαιδευτικές δράσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις, ενώ δίδονται ευκαιρίες ανάδειξης και προβολής Θρακιωτών δημιουργών.

Το Ίδρυμα όλα αυτά τα χρόνια συνεργάζεται αρμονικά με την Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου, την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τον Δήμο Ξάνθης, το Δημοκρίτειo Πανεπιστήμιο Θράκης, καθώς και άλλους πολιτιστικούς φορείς της πόλεως και της Περιφέρειας.

Παρά τη δυσμενή οικονομική συγκυρία, συνεχίζει τις δράσεις του, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό και την παράδοση στην πόλη της Ξάνθης, αλλά και της Θράκης ευρύτερα».

Μαρτυρίες που φωτίζουν τη διαδρομή του ΙΘΤΠ:
Άγγελος Συρίγος, «Όσο πιο πολύ γνώριζες τη Βιργινία Τσουδερού, τόσο πιο πολύ ανέβαινε στα μάτια σου»

Μία από τις σημαντικές συνδρομές αυτού του εντύπου είναι η σειρά των συνεντεύξεων που έρχονται να διαφυλάξουν, ως κιβωτοί μνήμης, τη μέχρι τώρα πορεία του ΙΘΤΠ στον χρόνο και τις προοπτικές για την ανάπτυξή του. Η πρώτη συνέντευξη είναι με το μέλος του ΔΣ και τ. Πρόεδρο του ΙΘΤΠ, Καθηγητή κ. Άγγελο Συρίγο. Η συνομιλία αυτή επικεντρώθηκε στην αρχική ιδέα της ίδρυσης του ΙΘΤΠ και φυσικά στην εμπνεύστριά της, αείμνηστη Βιργινία Τσουδερού. Ο ίδιος θυμάται: «Έζησα δίπλα της. Όταν κάποιος γνωρίζει έναν άνθρωπο καλά, συνήθως πέφτει στα μάτια του. Όσο πιο πολύ γνώριζες τη Βιργινία Τσουδερού, τόσο πιο πολύ ανέβαινε στα μάτια σου. Ήταν οραματίστρια κι επιπλέον πάλευε να εφαρμόσει τα οράματά της, πράγμα σπάνια. Αγαπούσε ιδιαιτέρως τη Θράκη». Ο κ. Συρίγος περιέγραψε επίσης τα χαρακτηριστικά των ιδρυτικών αρχών του ΙΘΤΠ, με πρώτη και κυριότερη τον σεβασμό στις διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες της Θράκης, ενώ αναφέρθηκε και για τη θέση του ΙΘΤΠ στη νέα εποχή και τις προοπτικές που ξεπροβάλλουν, μιας και ο πολιτισμός είναι κοινωνικό φαινόμενο που εξελίσσεσαι διαρκώς.

Μαργαρίτα Χαρίση, «Η Βιργινία Τσουδερού δεν ξεκίνησε από την Ξάνθη, αλλά αρχικά από την Αλεξανδρούπολη και μετά από την Κομοτηνή, όπου την αποθάρρυναν»

Στη συνέχεια, ακολουθεί η μαρτυρία της κ. Μαργαρίτας Χαρίση, που υπήρξε συνεργάτιδα της Βιργινίας Τσουδερού επί 18 περίπου χρόνια. Με αφορμή την επέτειο των 25 χρόνων αφηγήθηκε τις προσπάθειες της Τσουδερού να ιδρύσει το ΙΘΤΠ, την ειλικρινή και βαθιά της αγάπη για τη Θράκη και την ευφυή διορατικότητά της. Δεν παραλείπει φυσικά να θυμηθεί και τις αρχικές δυσκολίες που υπήρξαν, σημειώνοντας: «Δεν ξέρω αν το γνωρίζουν όλοι, αλλά η Βιργινία Τσουδερού δεν ξεκίνησε από την Ξάνθη να ιδρύσει αυτόν τον οργανισμό, ξεκίνησε από την Αλεξανδρούπολη. Δεν ξέρω αν ήτανε επειδή ήταν γυναίκα, επειδή ήτανε μια διορατική γυναίκα που έβλεπε μπροστά· κοινώς, με τη δική μας γλώσσα, “έφαγε πόρτα” […] οπότε την αποθάρρυναν. Έπειτα στράφηκε στην Κομοτηνή, όπου και εκεί είχε πολλές δυσκολίες από τις αρχές και αμέσως, μόλις είδε την αρνητική αντιμετώπιση και στην Κομοτηνή, στράφηκε στην Ξάνθη».

Το ίδρυμα τελικά ιδρύθηκε, άνθισε και καρποφόρησε. Η κ. Χαρίση περιέγραψε στη συνέχεια στιγμές από την πορεία του ΙΘΤΠ στα χρόνια της κρίσης, τη συμβολή του στην τοπική κοινωνία και στην ανάδειξη της θέσης της σύγχρονης γυναίκας της Θράκης, ενώ με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η ίδια, ιδιαίτερα αισιόδοξη, πιστεύει πως και τα επόμενα 25 χρόνια θα είναι χρόνια ανθοφορίας: «Τα επόμενα 25 χρόνια το Ίδρυμα θα ανοίξει τα φτερά του, θα πάει σε άλλο επίπεδο. Θεωρώ ότι έχει τη δυνατότητα και τις βάσεις να πάει σε άλλο επίπεδο».

Μια συνομιλία με τους Αντώνη Κουτσούμπα & Ελένη Δημητριάδου-Εφραιμίδου

Η συνομιλία του κ. Κοσμίδη με τον κ. Αντώνη Κουτσούμπα και την κ. Ελένη Δημητριάδου-Εφραιμίδου, τ. Προέδρων του Συλλόγου Φίλων του ΙΘΤΠ κατά τις περιόδους 1999-2003 και 2004-2016 αντίστοιχα, έρχεται ως επιστέγασμα στην ενότητα των μαρτυρίων.

Αρχικά, και οι δύο ανατρέχουν στο παρελθόν, στα πρώτα χρόνια τους εγχειρήματος, φωτίζοντας τη στάση της τοπικής κοινωνίας, καθώς και τις δυσκολίες που εμφανίστηκαν. Η κ. Δημητριάδου-Εφραιμίδου αναφέρει σχετικά πως: «Η Βιργινία Τσουδερού δυσκολεύτηκε πάρα πολύ να καταφέρει να πείσει τους άρχοντες της πόλης αυτής, αλλά και όλης της περιφέρειας, γιατί το θέμα δεν ήταν μονάχα να λειτουργήσει το Ίδρυμα ως πολιτιστικός πνεύμονας μόνο για την Ξάνθη, αλλά και για ολόκληρη τη Θράκη», με τον κ. Κουτσούμπα, να προσθέτει, μεταξύ άλλων: «Σίγουρα οι φορείς της πόλης, και κυρίως ο Δήμος της Ξάνθης, κλώτσησαν μια μεγάλη ευκαιρία, τότε. Γιατί ενώ υπήρχανε τα χρήματα, υπήρχαν οι χρηματοδοτήσεις, οι δυνατότητες συνεργασιών με άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα, υπήρχε ένα πολύ μεγάλο πλάνο στο πώς θα μπορούσε όλο αυτό το πράγμα να εξελιχθεί, αρνήθηκαν να παραχωρήσουν το μεγάλο κτήριο στην κυρία Τσουδερού, τότε».

Εκτός όμως από τους σκόπελους, το ΙΘΤΠ είχε και πολλούς ανθρώπους που το στήριξαν και ενθάρρυναν τη δράση του, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί και ο Σύλλογος Φίλων του Ιδρύματος, μετά από Γενική Συνέλευση των ιδρυτικών μελών τον Απρίλιο του 1999. Σχετικά με τον Σύλλογο αυτό, η κ. Δημητριάδου-Εφραιμίδου αναφέρει: «Στόχος ήτανε ο Σύλλογος Φίλων να υποστηρίζει τις δράσεις του Ιδρύματος, να είναι ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ των μελών της κοινωνίας της Ξάνθης και του Ιδρύματος, και ό,τι παράπονο, ό,τι πρόταση, ό,τι μπορούσε δηλαδή να γίνει προς το καλύτερο για το Ίδρυμα, να μεταφέρεται από τα μέλη του Συλλόγου προς τη γραμματεία του Ιδρύματος». Ο κ. Κουτσούμπας από την πλευρά του αναφέρθηκε και στα πρώτα άτομα που συνέδραμαν σε αυτήν την προσπάθεια: «Υπήρξε μια πρώτη ομάδα νέων ανθρώπων, οι οποίοι είναι σημαντικό να ακουστεί ποιοι ήτανε. Ήτανε ο Πασχάλης ο Ξανθόπουλος, ήτανε ο Θανάσης ο Σπηλιόπουλος, ήμουνα εγώ, ήτανε η Σέλβα Μανφρεδίνη, ήτανε ο Δημητριάδης ο Αλέξανδρος, ο Μανώλης ο Ξυλάς, οι οποίοι είχαμε βρεθεί εδώ τυχαία –όχι τόσο τυχαία, μοιραία μάλλον– και ξεκινήσαμε τις δράσεις. Εμείς ήμασταν αυτοί, μεταξύ άλλων, που ιδρύσαμε τον Σύλλογο».

«Το Ίδρυμα άνοιξε τον κόσμο της Ξάνθης και της Θράκης σε ιδέες και σε διάλογο με σημαντικούς διανοητές και ομιλητές από διαφορετικές περιοχές της χώρας»

Και οι δυο τους ξεχωρίζουν εκείνα τα χαρακτηριστικά που έκαναν τελικά να διακριθεί η δραστηριότητα του ΙΘΤΠ, με την κ. Δημητριάδου-Εφραιμίδου να επισημαίνει πως: «Το όραμα, “πείραμα” όπως το έλεγε η Βιργινία Τσουδερού, ήτανε να σκεπάσει κάτω από τη σκέπη του Ιδρύματος όλη τη Θράκη. Όχι μόνο τις εκδηλώσεις της Ξάνθης […]. Αυτό το καινοτόμο, όμως, που έφερε το ΙΘΤΠ ήταν το ότι σε μία κοινή δράση έφερε τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, τα εκπαιδευτικά εργαστήρια αλλά και την οικονομική ανάπτυξη που πίστευε η Τσουδερού ότι θα φέρουν όλα αυτά. […] Στόχευε στη συντήρηση, σ’ ένα κέντρο συντήρησης έργων τέχνης που θα αγκάλιαζε όλη την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, και ονειρευόταν να φτάσει ως τα Βαλκάνια. […] Επίσης, το Ίδρυμα άνοιξε τον κόσμο της Ξάνθης και της Θράκης σε ιδέες και σε διάλογο με σημαντικούς διανοητές και ομιλητές από διαφορετικές περιοχές της χώρας, αλλά και από διαφορετικούς τομείς της κοινωνίας και του πνεύματος». Επ’ αυτού ο κ. Κουτσούμπας πρόσθεσε: «Η ιδέα το να γίνει κάτι το κοσμοπολίτικο υπήρχε και ελλόχευε από κάτω και δούλευε. […] Δεν υπάρχει πιο σημαντικό για έναν τόπο, πιο σημαντικό ανάχωμα απέναντι σε οτιδήποτε άλλο συμβαίνει, δεν υπάρχουν όπλα που μπορούν να κρατήσουνε μια περιοχή όσο ο πολιτισμός, όσο η πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου».

Για τα χρόνια που μέλλονται και τις ανάγκες των ανθρώπων για καλλιτεχνική, δημιουργική έκφραση, πιστεύουν πως το Ίδρυμα οφείλει «όχι μόνο κτηριακά να βοηθήσει τους νέους δημιουργούς αλλά και ηθικά και όσο μπορεί και οικονομικά φυσικά, γιατί ένας νέος δημιουργός –με αξιόλογο έργο– πάντοτε έχει μία ανάγκη από στήριξη, όποια κι αν είναι αυτή. Πρέπει να λειτουργεί συνεχώς το Ίδρυμα, γιατί είναι ένα κόσμημα για την πόλη μας. Γιατί είναι μια ιστορική αναφορά στην πόλη της εποχής της ακμής της και πρέπει να το θυμόμαστε και να μην το ξεχνούμε αυτό», τονίζει η κ. Δημητριάδου-Εφραιμίδου. Ο κ. Κουτσούμπας, προς επίρρωση αυτών, έρχεται να καταθέσει μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση για τη δημιουργία ενός θεσμού: «Για μένα, θα πρέπει το Ίδρυμα, όσον αφορά τη δημιουργία, να ξεκινήσει μία δράση η οποία θα είναι η εξής: να γίνει θεσμός μια φορά τον χρόνο […], να οργανώνεται μια εικαστική έκθεση στον χώρο του Ιδρύματος, στην οποία θα μπορούν ίσως απ’ όλη την Ελλάδα εικαστικοί να στέλνουν τη δουλειά τους, να παρουσιάζεται εδώ πάνω […], ώστε να ξεκινήσει, όπως γίνεται και σε άλλα μουσεία της χώρας ή και σε άλλες χώρες (για παράδειγμα στη Σουηδία γίνεται κάτι αντίστοιχο στο Μοντέρνο Μουσείο κάθε χρόνο που είναι θεσμός πλέον)».

Με σαφή προσανατολισμό στο μέλλον και σε ακόμη πιο δημιουργικά μονοπάτια καλείται να κινηθεί το ΙΘΤΠ και για να ανταπεξέλθει σε αυτά, προχωρά στην ανακαίνιση του υπόλοιπου τμήματος της βόρειας πτέρυγας του «Π», για την οποία μας ενημερώνει αναλυτικά στο τέλος του εντύπου ο κ. Ανδρέας Ματζάκος, Διευθυντής του Ιδρύματος. Έτσι, λοιπόν, προβλέπεται, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο του σχεδίου ανακαίνισης, η δημιουργία Πνευματικού και Πολιτιστικού Κέντρου, η λειτουργία εργαστηρίων, αναψυκτήριου, πωλητηρίου, η παρουσία μιας διαρκούς έκθεσης παραδοσιακών φορεσιών, κ.ά. Η ανακαίνιση αυτή έχει στόχο «να δώσει νέες προοπτικές στην πόλη της Ξάνθης, αφού το κέντρο αυτό θα γίνει πόλος έλξης ανθρώπων των τεχνών και του πνεύματος, αλλά και φορέων και συλλόγων, που θα θελήσουν να πραγματοποιήσουν συνέδρια ή εκδηλώσεις στον χώρο του ΙΘΤΠ. Με τον τρόπο αυτό, το Ίδρυμα θα συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της Θράκης και στη συνοχή της τοπικής κοινωνίας», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ματζάκος.

Σημειωτέον πως στο καλαίσθητο αυτό έντυπο δεν θα μπορούσε να απουσιάζει και φωτογραφικό υλικό από τις κτιριακές εγκαταστάσεις του ΙΘΤΠ, από το πρώτο κτίριο του Ιδρύματος επί της οδού 12 Αποστόλων και την Καπναποθήκη «Π» επί της οδού Καπνεργατών, καθώς και στιγμιότυπα από το πλήθος των εργαστηρίων, των εκδηλώσεων και των δράσεων που έχουν φιλοξενηθεί εκεί στο παρελθόν, που προέρχονται από το Αρχείο του ΙΘΤΠ, του κ. Νίκου Κοσμίδη και του Photo Flash Fanidis & Co.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.