Αιγυπτος: Εκει οπου η μεθεξη γινεται εικονα εκ του συνεγγυς

Της Χρύσας Κιατίπη

Την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026 η Ξάνθη υποδέχθηκε μια ξεχωριστή πολιτιστική εκδήλωση, αφιερωμένη στη σύγχρονη Αλεξάνδρεια και στον πολυσήμαντο κόσμο της Ανατολικής Μεσογείου. Με αφορμή την έκδοση του φωτογραφικού λευκώματος, «Ο κόσμος σαν πανηγύρι» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025), ο Μανώλης Μαραγκούλης προσκάλεσε το κοινό σε μια βιωματική περιδιάβαση στην Αίγυπτο, μέσα από εικόνες που αποτυπώνουν σπάνιες στιγμές συλλογικής μέθεξης και πνευματικής εμπειρίας.

Το λεύκωμά του περιλαμβάνει ασπρόμαυρες φωτογραφίες από μουσουλμανικά πανηγύρια (μαουάλεντ) στο Κάιρο, την Αλεξάνδρεια και την Τάντα, τραβηγμένες την περίοδο 1996-2000. Με διακριτική παρουσία και βαθιά γνώση της Ανατολής, ο δημιουργός καταγράφει τον άνθρωπο στο κέντρο του τελετουργικού, εκεί όπου το θρησκευτικό βίωμα συναντά τη συλλογική μνήμη.

Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στην Καπναποθήκη «Π», σε διοργάνωση του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, του Συλλόγου των Φίλων του ΙΘΤΠ, του Προγράμματος «Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού», των εκδόσεων Παρατηρητής της Θράκης και της Λέσχης Κομοτηναίων, αποτέλεσε την αφορμή για έναν ουσιαστικό διάλογο πολιτισμών και μια σύγχρονη ανάγνωση της Αλεξάνδρειας, όχι μόνο ως τόπου, αλλά και ως κατάστασης συνείδησης.

Μανώλης Μαραγκούλης, «Το λεύκωμα είναι απόρροια μίας βιωματικής εμπειρίας μου με αυτούς που συμμετέχουν στα μουσουλμανικά πανηγύρια των Σούφι, κυρίως στο Κάιρο»

Χ.Κ.: Τι σας έχει φέρει στην Ξάνθη;

Μ.Μ.: Στην Ξάνθη με έφερε η γνωριμία μου με τον Νίκο Κοσμίδη. Αυτός ήταν ο σύνδεσμος και τον εκτιμώ πολύ, καθώς είναι ένας συμπολίτης σας που προσφέρει πάρα πολλά με ενθουσιασμό και αγάπη στον πολιτισμό.  Επίσης, η Ξάνθη γειτνιάζει με την Κομοτηνή, όπου είναι ο τόπος έκδοσης του φωτογραφικού λευκώματος. Έτσι, οι δύο παρουσιάσεις συνδυάζονται, είναι η μία μετά την άλλη. Χαίρομαι ιδιαίτερα που βρέθηκα στην Ξάνθη, μετά από πάρα πολλά χρόνια, που έχω να επισκεφθώ την πόλη.

Αυτό το λεύκωμα είναι απόρροια μίας βιωματικής εμπειρίας μου με αυτούς που συμμετέχουν στα μουσουλμανικά πανηγύρια των Σούφι, κυρίως στο Κάιρο, την περίοδο που ζούσα εκεί και, ταυτόχρονα, δίδασκα στο ισλαμικό πανεπιστήμιο. Εκεί υπάρχει τμήμα κλασικών σπουδών που ίδρυσαν ελληνιστές, δεδομένου πως σε μεγάλο βαθμό η ισλαμική θεολογία, από φιλοσοφικής πλευράς, δανείστηκε πάρα πολλά στοιχεία και προσάρμοσε και κάποια ακόμη από τον Αριστοτέλη. Ήταν μία μοναδική εμπειρία. Άνοιξε τους ορίζοντές μου η γνωριμία με αυτόν τον κόσμο των πανηγυριών. Ήταν ένας άγνωστος κόσμος μπροστά μου, δηλαδή ήμουν ο άγνωστος Ευρωπαίος που ζει στο Κάιρο. Οι άνθρωποι εκεί επιδιώκουν τη μέθεξη, με στόχο την ένωση με το θείο.

Χ.Κ.: Πώς σας υποδέχτηκε το αιγυπτιακό παρόν;

Μ.Μ.:  Ουσιαστικά ήμουν ένας Ευρωπαίος κάτοικος στην Αίγυπτο. Συμβίωσα με αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι είναι ανοιχτόκαρδοι και ιδιαίτερα φιλόξενοι. Το δικό μου κύριο μέλημα, κατά τη διάρκεια της φωτογράφισης, ήταν να μη θεωρηθώ ότι παρεμποδίζω τις ενέργειές τους, τις δράσεις τους, τη διασκέδασή τους, όλα αυτά που βίωναν. Ήθελα, κατά κάποιον τρόπο, να είμαι αόρατος ή να μην τους ενοχλώ. Αυτό τολμώ να πω πως το κατάφερα, γιατί δεν διέκοψα ή δεν με διέκοψαν, δεν με εμπόδισαν στο να τους φωτογραφίζω. Αν παρατηρήσει κάποιος τις φωτογραφίες, θα διαπιστώσει ότι η φωτογράφιση είναι εκ του σύνεγγυς, από πολύ κοντά, χωρίς να είναι στημένο το όλο σκηνικό. Οι άνθρωποι που φωτογραφίζονται –όταν είναι σε ακινησία– με κοιτάζουν. Έτσι, διασταυρώνονται τα βλέμματα ενός Ευρωπαίου κι ενός Αιγύπτιου ιθαγενή, ο οποίος υποδέχεται καλοσυνάτα τη δική μου παρουσία.

Χ.Κ.: Πόσο δίνει «το παρών» το παρελθόν-ελληνικό, κοσμοπολίτικο, καβαφικό- στη σύγχρονη Αλεξάνδρεια;

Μ.Μ.: Περνάμε σε ένα άλλο θέμα. Στην Αλεξάνδρεια υπηρέτησα για πολλά χρόνια ως Διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού και της Οικίας-Μουσείου Κ. Π. Καβάφη. Στην περιοχή ασκούσα, εκ μέρους της Ελλάδος, πολιτιστική διπλωματία, με επίκεντρο κυρίως τον Καβάφη, την ποίηση και το έργο του, για να διαδοθεί στην αιγυπτιακή πλευρά και να αποτελέσει τον αγωγό διαλόγου ανάμεσα στο σύγχρονο πολιτισμικό πρόσωπο το δικό μας και το δικό τους.

Αξίζει να σημειωθεί πως στις αρχές του ’90 ο Καβάφης ήταν άγνωστος εκεί, καθώς υπήρχαν μόνο σποραδικά ποιήματα μεταφρασμένα από Αιγύπτιους ποιητές από δεύτερη ή τρίτη γλώσσα. Επομένως, οι πρώτες εκδόσεις ποιημάτων έγιναν τη δεκαετία του ’90 από τον Μοσκώφ –μορφωτικός ακόλουθος στην Αίγυπτο– και έκτοτε συνεχίστηκαν, επιταχύνθηκαν. Μάλιστα, όταν ήμουν εγώ, έφτασε στο σημείο να παρουσιαστεί μετάφραση στα αραβικά του συνόλου του έργου του, κάτι που έδειχνε την αύξηση του ενδιαφέροντος για την καβαφική ποίηση. Θεωρούν ότι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης κουλτούρας τους.

Σταδιακά, αρχίζει να υλοποιείται μία προσδοκία και αγωνία που είχε εκφράσει ο ίδιος ο Καβάφης στα 1930, ο οποίος έλεγε πως θα ήταν ευκταίον αραβομαθέντες Έλληνες να μεταφράσουν στα ελληνικά την αιγυπτιακή λογοτεχνία και τη λογοτεχνία των Ελλήνων που ζουν στην Αλεξάνδρεια και την Αίγυπτο. Αυτό αρχίζει μετά από μία μεγάλη χρονική απόσταση. Σημειωτέον ότι το 2013 ήταν τα 150 χρόνια από τη γέννηση του Καβάφη και τότε παρουσιάσαμε ένα εικαστικό τρίπτυχο, μία εικαστική συνέργεια Ελλήνων, Κυπρίων και Αιγυπτίων από την Αλεξάνδρεια, εμπνευσμένων από το έργο του Καβάφη. Υπάρχει μέσα στους αιώνες αυτή η αναφορά μίας κοινής και αγαπητικής πορείας.

Χ.Κ.: Υπάρχει κάποια εικόνα  ή κάποιο πρόσωπο που κρατάτε από αυτόν τον τόπο;

Μ.Μ.: Οι Αιγύπτιοι είναι θρησκευόμενος λαός, όπως είμαστε κι εμείς. Αυτό βοηθά έναν ειλικρινή θρησκευόμενο στο να αποδεχτεί τη θρησκεία του άλλου. Αυτή η ανθρώπινη επαφή με τον διαφορετικό άλλο είναι κοινό στοιχείο, που μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να ξεπεράσουν προκαταλήψεις και στερεότυπα που τους διαχωρίζουν. Αυτό μπορεί κάποιος να το πετύχει στην Αίγυπτο, γιατί υπάρχουν άνθρωποι που έχουν αυτό το φιλικό βλέμμα προς εμάς.

«Η Αλεξάνδρεια, για εμάς τους Έλληνες, είναι ένας φαντασιακός τόπος»

Χ.Κ.: Πώς αντιλαμβάνεστε την Αλεξάνδρεια; Λειτουργεί περισσότερο ως τόπος ή ως κατάσταση συνείδησης;

Μ.Μ.: Η Αλεξάνδρεια, για εμάς τους Έλληνες, είναι ένας φαντασιακός τόπος. Το βλέμμα μας κοιτά προς δύο πλευρές –εκτός κρατικών συνόρων–, προς την Κωνσταντινούπολη και προς την Αλεξάνδρεια. Η Αλεξάνδρεια χτίστηκε από τους Έλληνες ως πόλη από τον Μ. Αλέξανδρο. Είναι η πόλη που πρωτομίλησε ελληνικά, η μόνη που εμφανίζει μια συνεχή παρουσία από την κτίση της μέχρι και σήμερα.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως το μοναδικό Αρχαιολογικό Μουσείο εκτός Ελλάδος είναι το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αλεξάνδρειας, το οποίο έχει κυρίως ελληνιστικά ευρήματα, νομίσματα της πτολεμαϊκής περιόδου. Επίσης, η παρουσία ελληνικού πληθυσμού στα νεότερα χρόνια είναι ισχυρή. Η Αλεξάνδρεια, για τον σύγχρονο Έλληνα, είναι μία ιδεατή αναφορά. Εκεί ο ελληνικός πολιτισμός της αρχαιότητας αναμιγνύεται, βρίσκεται σε ώσμωση με έναν πανάρχαιο πολιτισμό και προκύπτει ένας νέος κόσμος, μία νέα παρουσία στον χώρο. Αυτόν τον κόσμο επιχείρησε να συστήσει κι ο Καβάφης στη νεο-ελληνιστική Αλεξάνδρεια του καιρού του.

—Η παρούσα συνέντευξη δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Εμπρός» της Ξάνθης, με αφορμή την παρουσίαση του φωτογραφικού λευκώματος του Μανώλη Μαραγκούλη, «Ο κόσμος σαν πανηγύρι» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025), στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Περιδιαβαίνοντας στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου: Φωτογραφικές αποτυπώσεις», που διοργανώθηκε από το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, τον Σύλλογο των Φίλων του ΙΘΤΠ, το Πρόγραμμα «Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού», τις εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης και τη Λέσχη Κομοτηναίων, στην Ξάνθη, στις 13/02/2026, στην Καπναποθήκη «Π». Ευχαριστούμε θερμά τη φιλόλογο και αρθρογράφο της εφημερίδας κ. Χρύσα Κιατίπη, καθώς και την εκδότρια της εφημερίδας κ. Ελένη Διαφωνίδου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.