Σημειο τομης η αποκατασταση και αναδειξη του περικεντρου ναου της Μαξιμιανουπολης
Η σημαντική πρόοδος που έχει γίνει στις εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης του περίκεντρου ναού της Μαξιμιανούπολης, οι οποίες λαμβάνουν χώρα με χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, παρουσιάστηκε την Πέμπτη 5 Μαρτίου κατά την 38η επιστημονική συνάντηση για το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη που έλαβε χώρα στη Θεσσαλονίκη.
Η ανακοίνωση ήταν των Χ. Καραδήμα, Ι. Πουλαράκη, Χ. Αραμπατζή, Δ. Μαρινέλλη, με την Προϊστάμενη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης κ. Χρύσα Καραδήμα να αναφέρεται στην ιστορία της πόλης και του ναού, ο οποίος ανασκάφηκε από το 1999 μέχρι το 2008, και στον οποίο τα τελευταία χρόνια γίνονται εργασίες αποκατάστασης αλλά και βελτίωσης της προσβασιμότητας, φέροντας τον πιο κοντά στην αρχική του μορφή, όταν ήταν το κέντρο της ζωής της πόλης, που τώρα κείτεται κάτω από τη Θρακική Γη.
Ο περίκεντρος ναός
Η κ. Καραδήμα αναφέρθηκε στη θέση της πόλης, η εγκατάσταση στην οποία ήταν συνεχής από τα Ρωμαϊκά χρόνια που ήταν περιτοιχισμένη με ισχυρό οχυρωματικό περίβολο πάχους 2,5 μέχρι 4 μέτρα και περιέκλειε έκταση περίπου 320 με 330 στρεμμάτων. Όπως εξήγησε η ίδια, η ιστορική της σημασία παραμένει αδιαμφισβήτητη, μιας και πρόκειται για το πιο σημαντικό αστικό κέντρο στην περιοχή της Θράκης κατά τη βυζαντινή περίοδο, μαζί με τη γειτονική Αναστασιούπολη.
Τον επισκοπικό ναό της αναζήτησε ο Νικόλαος Ζήκος, το 1997, αποκαλύφθηκε ο επισκοπικό ναός της πόλης, ο οποίος αποτελούσε και το κέντρο του οικισμού, με τις συστηματικές ανασκαφές από το 1999 μέχρι το 2008 να αποκαλύπτουν πέρα από τα σημαντικά τεκμήρια και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός σπουδαίου μνημείου και έναν δυναμικό οικισμό ανάμεσα στο 12ο και στις αρχές του 13ου αιώνα.
Ο Περίκεντρος ναός είναι το μόνο ανεσκαμμένο μνημείο στο εσωτερικό της οχύρωσης της πόλης, με γενικές διαστάσεις 31,60 επί 25 μέτρα. Ανήκει στον ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό τύπο των περικέντρων ναών με εξαγωνική κάτοψη, και χρονολογείται από τον ανασκαφέα ανάμεσα στον 11ο και το 13ο αιώνα, παρόλο που παρουσιάζει στοιχεία που θα μπορούσαν να αποδοθούν σε παλαιοχριστιανικά μνημεία.
Ο κύριος ναός ορίζεται από έξι σύνθετους πεσσούς με ενδιάμεσους κίονες και περιβάλλεται από περιμετρικά τους διαδρόμους. Στα ανατολικά διαμορφώνεται τριμερές ιερό αποτελούμενο από την κεντρική αψίδα με το σύγχρονο λειτουργικό στοιχείο που σχετίζεται με επισκοπικό, τους ναούς, καθώς και την πρόθεση και το διαγωνικό. Το μαρμάρινο τέμπλο με ανάγλυφο διάκοσμο διαχώριζε το πρεσβυτέριο από τον κυρίως ναό. Η είσοδος στο μνημείο γινόταν από τα δυτικά από έναν διώροφο νάρθηκα, ο οποίος έφερε λιθόστρωτο δάπεδο. Στο βόρειο τμήμα του νάρθηκα διαμορφώνεται το βαπτιστήριο με σταυρωτή, κτιστή κολυμβήθρα, το οποίο μεταγενέστερα χρησιμοποιήθηκε ως χώρος αποθήκευσης.
Στο κέντρο δέσποζε επιβλητικός μαρμάρινος άμβωνας με διπλή κλίμακα. Ο ναός ήταν στρωμένος με μαρμάρινο δάπεδο και κατά τόπους κοσμούσαν με ψηφιδωτά και μαρμαροθετήματα, μεταξύ των οποίων ξεχώριζε το θέμα των πέντε άρτων στο άνοιγμα της Ωραίας Πύλης. Σωζόμενα τμήματα τοιχογραφιών μαρτυρούν την ύπαρξη πλούσιου εσωτερικού ζωγραφικού διακόσμου.
Η αποκάλυψη των ταφών
Στα χρόνια που πέρασαν και παρά τις εργασίες συντήρησης που έγιναν την περίοδο της ανασκαφής, το μνημείο άρχισε να παρουσιάζει φθορές και ήταν εμφανές ότι απαιτούνταν άμεσα εργασίες στερέωσης και συντήρησης.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης υπό την επίβλεψη της Τμηματάρχης Βυζαντινών Μνημείων κ. Σοφίας Ακριβοπούλου, ανέθεσε την εκπόνηση αρχιτεκτονικής μελέτης και μελέτης συντήρησης για ναό, ενόψει ένταξης του έργου στο ΕΣΠΑ της ΠΑΜΘ, ενώ συνέβαλε στην εκπόνηση μελέτης συντήρησης των μαρμάρινων δαπέδων και αρχιτεκτονικών μελών του μνημείου.
Η ένταξη του έργου με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού στο Ταμείο Ανάκαμψης υπήρξε θετική συγκυρία για τη συντήρηση και ανάδειξη του μνημείου, ενώ κατά τη διάρκεια του έργου εκπονήθηκαν επιπλέον μελέτες.
Το ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης έργο αποσκοπούσε στην αποκατάσταση του μνημείου με στερέωση, συμπλήρωση, αρμολόγηση, συντήρηση, τοιχογραφία του διάκοσμου κονιαμάτων, δαπέδων και μαρμάρινων μελών, αποκατάσταση εξοπλισμού του ναού, ανάδειξη του μνημείου, βελτίωση της προσβασιμότητας, τεκμηρίωση, πληροφόρηση, υποδομές υποδοχής και φύλαξης.
Κατά τη διάρκεια των ερευνών δυτικά του ναού και κατά μήκος της τοιχοποιίας του νάρθηκα σώζονται κτίσματα μεταγενέστερων φάσεων που δεν σχετίζονται με τη λειτουργία του ναού και είχαν θεμελιωθεί πρόχειρα σε στρώμα καταστροφής προγενέστερης φάσης.
Στην περιοχή αυτή και κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης αποκαλύφθηκαν πολυάριθμες ταφές. Η πλειονότητα αφορούσε ενήλικα άτομα, τα οποία εναποτεθεί είτε σε απλούς λακκοειδής τάφους, είτε σε κλειστούς κιβωτιόσχημους. Αποκαλύφθηκε επίσης πλήθος επάλληλων ταφών.
Στην πλειονότητα τους οι ταφές ήταν ακατέργαστες, με εξαίρεση δυο ταφές ανηλίκων που τάφηκαν μαζί με κοσμήματα, χάλκινα βραχιόλια και σκουλαρίκια.
Το σκελετικό υλικό των τάφων αναλύθηκε στο Εργαστήριο Ανθρωπολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με υπεύθυνη την καθηγήτρια Χριστίνα Παπαγεωργόπουλου. Συνολικά εξετάστηκε το γενετικό υλικό 117 ατόμων, προερχόμενο από 51 τάφους. Εντοπίστηκαν 18 ενήλικες γυναίκες, 38 ενήλικοι άντρες, 43 ανήλικα άτομα, νεογέννητα παιδιά και έφηβοι. Και 18 ενήλικες για τους οποίους το φύλο δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί λόγω της κατάστασης διατήρησης. Σύμφωνα με την ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα 14 που πραγματοποιήθηκε σε ιστολογικά δείγματα, η χρήση του νεκροταφείου τοποθετείται ανάμεσα στα 1030 και 1388 μ.Χ. Η μελέτη έχει καταλήξει σε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα που επιτρέπουν την ανασύσταση βασικών πτυχών της καθημερινότητας στη Βυζαντινή Θράκη και τα οποία θα παρουσιαστούν αναλυτικά από τους μελετητές.
Τοιχογραφικός διάκοσμος και αναστήλωση του μαρμάρινου τέμπλου και τριών τόξων
Στα βόρεια προσκτίσματα, με την έναρξη του έργου αποκαλύφθηκαν νέα τμήματα τοιχογραφικού διακόσμου και διάφοροι χώροι.
Στην εξωτερική βόρεια πλευρά του κυρίως ναού διαμορφώνεται μια σειρά από 4 επιμέρους δωμάτια, δύο από τα οποία φέρουν λιθόστρωτα δάπεδα ενώ τα υπόλοιπα καλύπτονται με κονίαμα.
Το μεγαλύτερο δωμάτιο επικοινωνεί αμέσως με το εσωτερικό του ναού δια θυρανοίγματος. Ο χώρος αυτός διακρίνεται για την ακανόνιστη κάτοψη και την διαμόρφωση εδράνων κατά μήκος των μακρών πλευρών.
Κατά τη διάρκεια των τριών χρόνων του έργου υλοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης αποκατάστασης στο κέλυφος του κέντρου ναού αποχωμάτωσης, καθαρισμός, αποσάρθρωση, επιφανειακός καθαρισμός επικαλύψεων αλάτων και βιολογικών με μηχανικά και χημικά μέσα, δομική ενίσχυση, ενέματα, λιθογραφίες, λύτρα, πλήρωση κενών αποκατάστασης της γεωμετρίας με ανακτήσεις, αποκατάσταση τόξων και λαμπάδων, συντήρηση και αποκατάσταση του σύνθρονου, του γλυπτού διακόσμου και των αρχιτεκτονικών μελών, συγκόλληση τμημάτων, πλήρωση κενών και σφράγιση με κονίαμα και αναστήλωση του μαρμάρινου τέμπλου και τριών τόξων με μάρμαρο Προκοννήσου, όπως είναι τα αρχικά μέλη του ναού και του τέμπλου.
Έγιναν επίσης εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης των δαπέδων, συντήρηση κινητών ευρημάτων από την ανασκαφή και τακτοποίηση της κεραμικής.
Τα ευρήματα είναι κυρίως καρφιά, νομίσματα και τμήματα χάλκινων αντικειμένων. Εντοπίστηκαν τέσσερις αιχμές βελών, τμήματα γυάλινων αγγείων και αντικειμένων. Ιδιαίτερα σημαντικός θα πρέπει να θεωρηθεί ο εντοπισμός θησαυρού 56 χάλκινων νομισμάτων της εποχής του Μανουήλ Α Κομνηνού στη βόρεια εξωτερική πλευρά του ναού.
Επίσης έγινε συντήρηση των διάσπαρτων αρχιτεκτονικών μελών και φωτογράφηση, καθώς και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου με περιφράξεις, ράμπα πρόσβασης, περί κίνησης φύτευσης, υποδομές υποδοχής και εξυπηρέτησης κοινού, χώροι υγιεινής ΑΜΕΑ, υπαίθρια καθιστικά, συστήματα ασφαλείας και περίφραξη.
Κλείνοντας η κ. Καραδήμα τόνισε πως απαιτούνται επιπλέον εργασίες συντήρησης στο πεδίο και στο εργαστήριο και μελέτης του υλικού.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
