Νικος Μπακουνακης: Πολιτικη για το βιβλιο χωρις μαξιμαλισμο

 «Ο μαξιμαλισμός τού “τα θέλω όλα και τα θέλω τώρα”, δεν είναι κάτι που το συμμερίζομαι. Και για να είμαι ειλικρινής, ένα νέο ίδρυμα όπως το ΕΛΙΒΙΠ χρειάζεται μία πλήρη τριετία για να δείξει και να αναπτύξει όλες τις πολιτικές», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Νίκος Μπακουνάκης, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης ενός χρόνου λειτουργίας του. Ο Ν. Μπακουνάκης αναφέρεται στο πρόγραμμα της Κοινωνίας της Πληροφορίας για την ενίσχυση του κλάδου της βιβλιοπαραγωγής και σημειώνει πως πρόκειται για ένα πρόγραμμα με περισσότερα από δύο εκατομμύρια ευρώ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό εκδοτικών οίκων, στην υλοποίηση του οποίου η συμβολή του ΕΛΙΒΙΠ ήταν καθοριστική. «Είμαι πολύ χαρούμενος» συμπληρώνει ο Νίκος Μπακουνάκης «γιατί στο ΕΛΙΒΙΠ ξεκινήσαμε τη διαδικασία για τη δημιουργία μιας νέας και σύγχρονης ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ, τόσο βιβλιογραφικής όσο και βιβλιολογικής, που θα ανήκει στο ΕΛΙΒΙΠ, με ανοικτό κώδικα, με συνδυαστικές αναζητήσεις, με εξαγωγή ερευνητικών δεδομένων, σε συνδεσιμότητα με άλλες βάσεις, ελληνικές και μη. Νομίζω ότι θα είναι έργο εθνικής σημασίας».

Ακολουθεί η συνέντευξη του προέδρου του ΕΛΙΒΙΠ Νίκου Μπακουνάκη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου

Έχοντας κατά νου τους ιδρυτικούς σκοπούς του ΕΛΙΒΙΠ, τι ακριβώς καταγράφεται κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου της λειτουργίας του αν βασιστούμε σε τρεις πυλώνες; Εννοώ την καλλιέργεια αναγνωστικών πρακτικών σε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες, την ανάπτυξη και την ενίσχυση του κλάδου του βιβλίου και την προώθηση των ελληνικών γραμμάτων.

Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού άρχισε να λειτουργεί στις 4 Σεπτεμβρίου 2024, όταν συνεδρίασε για πρώτη φορά το διοικητικό συμβούλιό του. Καλύτερα θα έπρεπε να πω ότι άρχισε να ιδρύεται στις 4 Σεπτεμβρίου 2024, δηλαδή να θωρακίζεται θεσμικά με κανονισμό λειτουργίας, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τον Φεβρουάριο 2025, και ψηφιακό οργανόγραμμα με το προσοντολόγιο των θέσεων εργασίας, που αναρτήθηκε στην πλατφόρμα του Υπουργείου Εσωτερικών τον Σεπτέμβριο 2025. Γι’ αυτό το επίτευγμα ήταν σημαντική η υποστήριξη της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη. Πέρα απ’ αυτά, το ΕΛΙΒΙΠ είναι εκ του ιδρυτικού νόμου του καθολικός διάδοχος τριών προηγούμενων ιδρυμάτων, του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού, του ΕΚΕΒΙ και του ΕΙΠ. Αυτά τα ιδρύματα, πολύ ευάλωτα, καθώς δεν είχαν ούτε κανονισμούς λειτουργίας ούτε εργασιακά οργανογράμματα, κληροδότησαν στο ΕΛΙΒΙΠ πάρα πολλά διαχειριστικά και οικονομικά ζητήματα τα οποία έπρεπε το νέο ίδρυμα να τα επιλύσει για να μπορέσει να προχωρήσει. Δεν μου αρέσει να μιλάω για το παρελθόν. Πρέπει όμως να τα ξέρουμε αυτά, καθώς ο ευρύτερος κόσμος του βιβλίου περίμενε χρόνια την ίδρυση ενός Ιδρύματος για το βιβλίο και ίσως να είναι εν μέρει δικαιολογημένος, λόγω της πολύχρονης αναμονής, ο μαξιμαλισμός τού τα θέλω όλα και τα θέλω τώρα. Καταλαβαίνετε ότι δεν συμμερίζομαι μια τέτοια μαξιμαλιστική θέση. Και για να είμαι ειλικρινής, ένα νέο ίδρυμα όπως το ΕΛΙΒΙΠ χρειάζεται μία πλήρη τριετία για να δείξει και να αναπτύξει όλες τις πολιτικές.

Νομίζω ότι στον πρώτο ενάμιση χρόνο λειτουργίας του το ΕΛΙΒΙΠ έχει κάνει αρκετά και σημαντικά πράγματα. Πριν απ’ όλα, έχουμε διαμορφώσει ένα μεγάλο πρόγραμμα φιλαναγνωσίας, σε συνεργασία με πολλούς φορείς, το οποίο θα ανακοινώσουμε σε λίγες μέρες. Το πρόγραμμα αυτό θα διαρκέσει έως το τέλος του 2026, θα απλώνεται σε όλη την Ελλάδα και θα περιλαμβάνει τόσο βιωματικές όσο και εκπαιδευτικές δράσεις. Αυτή την στιγμή, σε όλη την Ευρώπη δίνεται μεγάλο βάρος σε εκστρατείες φιλαναγνωσίας που απευθύνονται σε ηλικίες 0-12 και 12-17. Αυτές οι ηλικιακές κατηγορίες θεωρούνται πολύ κρίσιμες για το μέλλον της ανάγνωσης. Στοχεύουμε στην φιλαναγνωσία, γι’ αυτό και το κεντρικό σύνθημα της φωτεινής 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, που θα γίνει από 7-10 Μαΐου, είναι «Γενιά Αναγνωστών/Δημιουργοί Βιβλίων», και αγγλικά «GeneReaders/BooksGenerators

Για την ενίσχυση του κλάδου του βιβλίου, πρέπει να σας πω ότι το 2025 το ΕΛΙΒΙΠ συμμετείχε στο πρόγραμμα της Κοινωνίας της Πληροφορίας για την ενίσχυση του κλάδου της βιβλιοπαραγωγής. Είναι ένα πρόγραμμα με περισσότερα από 2 (δύο) εκατομμύρια ευρώ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό εκδοτικών οίκων, στην υλοποίηση του οποίου η συμβολή του ΕΛΙΒΙΠ ήταν καθοριστική.

Τέλος, για την προώθηση των ελληνικών γραμμάτων και της ελληνικής γλώσσας έχουμε το πρόγραμμα GreekLit, για την χρηματοδότηση της μετάφρασης ελληνικών βιβλίων σε άλλες γλώσσες, που προχωράει πολύ δυναμικά. Το GreekLit πλαισιώνεται από ένα πρόγραμμα φιλοξενίας (residency) μεταφραστών στο χωριό Βίτσα της Ηπείρου. Φυσικά, για την προώθηση των ελληνικών γραμμάτων, έχουμε την συμμετοχή μας στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίου, που από το 2026 ακολουθούν ένα νέο χρηματοδοτικό και οργανωτικό μοντέλο, με την συνεργασία της Διεύθυνσης Γραμμάτων του ΥΠΠΟ και του ΕΛΙΒΙΠ. Αυτές τις μέρες, «τρέχει» και η socialmedia καμπάνια του ΕΛΙΒΙΠ για την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, όπου μεταφραστές από τα ελληνικά μιλούν για το πώς ανακάλυψαν την γλώσσα μας και την λογοτεχνία της. Σας λέω μόνο για προγράμματα που υλοποιήθηκαν, υλοποιούνται και συνεχίζουν να υλοποιούνται. Καταλαβαίνετε ότι σχεδιάζονται αρκετές δράσεις που θα ανακοινωθούν στην ώρα τους.

Όταν λέμε φιλαναγνωσία, το ξέρετε καλύτερα απ’ όλους, δεν εννοούμε μόνον την εκπαίδευση ή τις μικρές ηλικίες. Εννοούμε τη διάδοση της ανάγνωσης σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Τι ακριβώς έχει γίνει ειδικότερα για την εκπαίδευση και για το παιδικό βιβλίο;

Για την εκπαίδευση αρμόδιο είναι το υπουργείο Παιδείας, με το οποίο συνεργαζόμαστε σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Πρέπει να σας πω όμως, ότι στο ΕΛΙΒΙΠ δουλεύουμε πιλοτικά για την ανάπτυξη πλατφόρμας τεχνολογικής αιχμής, λόγου χάρη γλωσσικά μοντέλα με χρήση ΑΙ. Θα είναι ένα εργαλείο για την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, που για μας είναι η αγάπη για το βιβλίο και η απόλαυση της ανάγνωσης στη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου. Για το βιβλίο για παιδιά και εφήβους που ρωτάτε, σας έχω ήδη πει, ότι συνεργαζόμαστε με ελληνικούς και διεθνείς φορείς για το βιβλίο και την ανάγνωση. Και με ορόσημο την Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης αναπτύσσουμε δράσεις με νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια της Θεσσαλονίκης και των γειτονικών νομών. Πάντως, για την ανάπτυξη βιώσιμων πολιτικών φιλαναγνωσίας απαιτείται χαρτογράφηση του πεδίου, κάτι που δεν υπάρχει, όπως ξέρουμε, στο βαθμό που θα έπρεπε. Εντοπίζοντας από την πρώτη μέρα της λειτουργίας μας το έλλειμμα αυτό σχεδιάζουμε έρευνες για την φιλαναγνωσία, την αναγνωστική δραστηριότητα και άλλες κλαδικές έρευνες, για να μπορούμε να σχεδιάζουμε και να υλοποιούμε πολιτικές βάσει δεδομένων και με τεκμηρίωση.

Πώς θα αποτιμούσατε τη λειτουργία της ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ; Πώς και πόσο πιστεύετε ότι ανταποκρίθηκε στον απολύτως κομβικό ρόλο της;

Η Βιβλιονετ είναι πριν απ’ όλα, ένα δημόσιο αγαθό που ανήκει όχι μόνο στους επαγγελματίες του βιβλίου αλλά σε όλους τους Έλληνες. Είναι η παλαιότερη ψηφιακή βάση για τη βιβλιοπαραγωγή. Παρόλο που έχει περάσει από σαράντα κύματα και τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα, εξακολουθεί να έχει υψηλή επισκεψιμότητα, που μετριέται σε εκατομμύρια μοναδικούς επισκέπτες. Είμαι πολύ χαρούμενος γιατί στο ΕΛΙΒΙΠ ξεκινήσαμε τη διαδικασία για την δημιουργία μιας νέας και σύγχρονης Βιβλιονετ, τόσο βιβλιογραφικής όσο και βιβλιολογικής, που θα ανήκει στο ΕΛΙΒΙΠ, με ανοικτό κώδικα, με συνδυαστικές αναζητήσεις, με εξαγωγή ερευνητικών δεδομένων, σε συνδεσιμότητα με άλλες βάσεις, ελληνικές και μη. Νομίζω ότι θα είναι έργο εθνικής σημασίας.

Τι θα μου λέγατε, θα χρησιμοποιήσω τα λόγια του ΕΛΙΒΙΠ, για την περαιτέρω ανάπτυξη του προγράμματος επιχορήγησης μεταφράσεων σε ξένες γλώσσες έργων που έχουν ήδη εκδοθεί στην ελληνική γλώσσα (GreekLit);

Σας μίλησα ήδη για το πρόγραμμα. Είναι απόλυτα αναγκαίο για την προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας και του ελληνικού βιβλίου. Προώθηση δεν μπορεί να γίνει αν δεν υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το GreekLit. To πρόγραμμα έχει ξαναμπεί σε τροχιά και έχει μεγάλη ζήτηση. Για την τρέχουσα περίοδο, έχουν κατατεθεί 41 αιτήσεις για χρηματοδότηση πλήρους μετάφρασης και 63 για δείγμα μετάφρασης. Συνολικά, ετησίως, χρηματοδοτούμε περί τις 85 πλήρεις μεταφράσεις κυρίως πεζογραφίας αλλά και ποίησης και βιβλίων για παιδιά. Προσπαθούμε να έχουμε περισσότερες αιτήσεις για αφηγηματικά δοκίμια αλλά και graphic novel. Έχουμε πολύ καλά βιβλία σε αυτές της κατηγορίες.

Πώς βλέπετε, και πάλι με τα λόγια του ΕΛΙΒΙΠ, την ενίσχυση της πολιτιστικής, μορφωτικής και επιστημονικής συνεργασίας με άλλες χώρες;

Το ΕΛΙΒΙΠ μετέχει σε δίκτυα, όπως το ENLIT (EuropeanNetworkforLiteratureTranslation), είναι εταίρος του ΕUReadκαι hubαυτού του οργανισμού στην Ελλάδα, όπου οργανώνουμε το EuropeanAuthor’sDay, είναι εταίρος του EUPL, του Ευρωπαϊκού Βραβείου Λογοτεχνίας, συνεργαζόμαστε με τα ομόλογά μας ευρωπαϊκά ιδρύματα, με τις εκθέσεις βιβλίου σε τουλάχιστον δώδεκα χώρες, με διεθνή φεστιβάλ, όπως φέτος με το φεστιβάλ Lillehammer στην Νορβηγία. Παρόλο που μετράμε μερικούς μήνες λειτουργίας το HFBC (HellenicFoundationforBooksandCulture) είναι αναγνωρίσιμο και δεχόμαστε προτάσεις και αιτήματα συνεργασίας από όλον τον κόσμο.

Μια τελευταία, με κάπως ιδιοτελές κριτήριο και κίνητρο, ερώτηση. Σχεδιάζει κάτι το ΕΛΙΒΙΠ που πρόκειται να προωθήσει και να προβάλει την κριτική της λογοτεχνίας σε ερευνητικό, βιβλιογραφικό και οργανωτικό επίπεδο;

Το μόνο που κάνουμε είναι η ανάρτηση κριτικών και κριτικογραφίας στην Βιβλιονετ. Αλλά μου δίνετε ιδέες, καθώς νομίζω ότι έχουμε και πάλι ανάγκη από την κριτική.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ/Β. Χατζηβασιλείου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.