Χρυσουλα Ιωαννιδου: «Θελω η καθε γυναικα που θα διαβασει το βιβλιο να αναλογιστει πως εζησε η ιδια, η μανα της, η γιαγια της»

Η Χρυσούλα Ιωαννίδου, ακρίτισσα συγγραφέας με καταγωγή από το Ορμένιο Ν. Έβρου, συλλέγει σταγόνα σταγόνα  ό,τι έχει απομείνει από την τεράστια λαογραφική και γλωσσική παράδοση της πατρίδας της.

Στο βιβλίο της «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή μητέρα – Ρόδο μου αμάραντο”», που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης», ο αναγνώστης παρακολουθεί τις ιστορίες 49 γυναικών που γεννήθηκαν στο Ουρούμκιοϊ (Έφρεμ) ή στο Κόζουλτζια (Όρασιτς) της Ανατολικής Ρωμυλίας, στην Πάλλη ή στο Ορμένιο του Έβρου και έζησαν σε δύσκολους καιρούς, αντιμέτωπες με προσφυγιά, κατοχή, εμφύλιο, φτώχεια, μετανάστευση, απώλειες, αρρώστιες, κοινωνική καταπίεση, σωματική και ψυχολογική βία.

«Οι ιστορίες είναι αληθινές. Το μόνο που είναι ψεύτικο είναι το όνομα των γυναικών που τις έζησαν. Μόνο τα ονόματα των γυναικών της οικογένειάς μου είναι αληθινά», όπως αναφέρει η θράσσα συγγραφέας στην εφ. «Εμπρός», ενώ παρατηρεί πως όλα αυτά που έζησαν οι ηρωίδες της συμβαίνουν ακόμη και σήμερα.

«Μεγαλώνοντας, γνώρισα και άλλες γυναίκες που μου εμπιστεύτηκαν τις ιστορίες τους, τη δύσκολη ζωή που ζούσαν»

Χ.Κ.: Πώς εντάσσετε εσείς η ίδια το βιβλίο σας με τίτλο «Ιστορίες Γυναικών» στη συνολική συγγραφική σας πορεία; Μιλήστε μας και παρουσιάστε μας σε αδρές γραμμές την πρώτη σας εμφάνιση σε αυτόν τον χώρο.

Χ.Ι.: Το πρώτο μου βιβλίο, που κυκλοφόρησε το 2024 από τις εκδόσεις Παρέμβαση, ήταν το «Όσα έμαθα από τις γιαγιάδες». Σε αυτό αναφέρονται τα έθιμα στον κύκλο του χρόνου, παραμύθια του χωριού, ο πόνος του παιδιού που έμεινε πίσω, όταν μετανάστευσαν οι γονείς του, παραδοσιακές συνταγές που έφεραν οι πρόγονοί μας από τις χαμένες τους πατρίδες. Οι «Ιστορίες Γυναικών» κυκλοφόρησαν έναν χρόνο μετά, από τις εκδόσεις «Παρατηρητής της Θράκης».

Χ.Κ.: Τι στάθηκε για εσάς πηγή έμπνευσης, που σας οδήγησε στη συγγραφή του βιβλίου με τίτλο «Ιστορίες Γυναικών»;

Χ.Ι.: Γεννήθηκα και ζω στο Ορμένιο του Έβρου. Παιδί μεταναστών, μεγάλωσα με τον παππού και τη γιαγιά και τους γονείς του παππού μου, που ήταν οι πρώτοι πρόσφυγες της οικογένειας. Η γιαγιά Κάλλιω ήταν η μάνα του παππού μου, γιαγιά του πατέρα μου. Ήταν μια από τις μάνες που στον εμφύλιο έχασε τα δύο της παιδιά. Ο ένας υπηρετούσε στον ελληνικό στρατό και ο παππούς είχε φύγει στο αντάρτικο. Ήταν μαμή, γήτευε, ήξερε πολλά για τις αρρώστιες. Πέρασε πολλά. Έπρεπε η ιστορία της να σωθεί.

Χ.Κ.: Μιλήστε μας για το περιεχόμενο. Γιατί επιλέξατε αυτές τις ιστορίες;

Χ.Ι.: Μαζί με την ιστορία της Κάλλιως, η ιστορία της γιαγιάς μου Βασιλικής, της γιαγιάς μου Χρυσής, της μάνας Κοκόνας έκρυβαν μεγάλο πόνο! Κοντά σε αυτές τις ιστορίες, ήταν οι ιστορίες της γειτόνισσάς τους, της φίλης τους, των γυναικών του χωριού! Ήταν τα βιώματά τους, ήταν τα ακούσματά μου. Μεγαλώνοντας, γνώρισα και άλλες γυναίκες που μου εμπιστεύτηκαν τις ιστορίες τους, τη δύσκολη ζωή που ζούσαν.

Χ.Κ.: Πώς συγκεντρώσατε το υλικό σας; Σε τι βαθμό αποτυπώσατε αληθινές μαρτυρίες;

Χ.Ι.: Για τις ιστορίες που διαδραματίστηκαν τη δεκαετία του 1920 έως τη δεκαετία του 1940 το υλικό το συγκέντρωσα από τις αφηγήσεις των ίδιων των γυναικών ή από τις αφηγήσεις των παιδιών τους. Για τις ιστορίες που διαδραματίστηκαν τη δεκαετία του 1950 και του 1960 τις άκουγα στη σκιά της μεγάλης ακακίας όπου μαζεύονταν οι γυναίκες του μαχαλά. Για τη δεκαετία του 1970 και έπειτα, τις ιστορίες τις άκουγα και τις ζούσα μαζί με τις πονεμένες γυναίκες. Οι ιστορίες είναι αληθινές. Το μόνο που είναι ψεύτικο είναι το όνομα των γυναικών που τις έζησαν. Μόνο τα ονόματα των γυναικών της οικογένειάς μου είναι αληθινά.

«Αυτά που έζησαν οι ηρωίδες μου συμβαίνουν ακόμα και τώρα. Συνεχίζονται οι βιασμοί, το ξυλοκόπημα, ο εξευτελισμός, ο υποβιβασμός των γυναικών»

Χ.Κ.: Κατά πόσο τα βιώματα αυτά, τα συναισθήματα και τα τραύματα συνδέονται με σύγχρονα προβλήματα και περιορισμούς των γυναικών;

Χ.Ι.: Αυτά που έζησαν οι ηρωίδες μου συμβαίνουν ακόμα και τώρα. Συνεχίζονται οι βιασμοί, το ξυλοκόπημα, ο εξευτελισμός, ο υποβιβασμός των γυναικών. Συνεχίζεται ακόμα και τώρα ο περιορισμός των γυναικών από τους συζύγους τους. Ό,τι έλεγε ο άντρας έπρεπε να γίνει. Ό,τι λέει ο άνδρας τώρα πρέπει να γίνεται. Ακόμα κάποιες γυναίκες δεν αποφασίζουν να φύγουν από το αρρωστημένο αυτό περιβάλλον που ζουν. Ειδικά στην περιφέρεια, που δεν μπορούν κάπου να δουλέψουν, για να βγάλουν τα προς το ζην. Πολλές φορές επίσης οι γονείς δεν άφηναν τις κόρες τους να φύγουν από τη συζυγική στέγη.

Χ.Κ.: Υπάρχει κάποια κοινή συνισταμένη ανάμεσα στον ψυχισμό αυτών των γυναικών;

Χ.Ι.: Η κοινή συνισταμένη είναι ο πόνος, σωματικός και ψυχικός. Είναι ο φόβος για το τι θα συμβεί το επόμενο λεπτό, την επόμενη ώρα. Πόσο σοβαρό θα είναι αυτό που θα συμβεί; Φοβάται η γυναίκα τι θα ακούσει από το στόμα του συζύγου της. Αν θα γυρίσει σπίτι, άραγε τι θα κάνει; Θα τη δείρει; Θα τη βρίσει; Θα τη βιάσει; Η γυναίκα θα καταλήξει στον ψυχίατρο και ο φταίχτης θα γίνεται ακόμα πιο κυρίαρχος του παιχνιδιού.

«Οι γυναίκες ας βρουν τη δύναμη να φύγουν από την πίεση που ασκούν πάνω τους άνθρωποι που δεν τις υπολογίζουν»

Χ.Κ.: Περνά κοινωνικά μηνύματα το εν λόγω βιβλίο; Μπορούν κατά τη γνώμη σας όλες αυτές οι ιστορίες να δώσουν δύναμη στις γυναίκες;

Χ.Ι.: Ναι, περνάει μηνύματα το βιβλίο. Πολλές κυρίες θα βρουν ιστορίες που άκουσαν στο δικό τους περιβάλλον. Ή οι ιστορίες είναι βιώματά τους. Ας πάρουν δύναμη από αυτές τις γυναίκες που συνέχισαν να ζουν και να αγωνίζονται μέχρι να φύγουν από τη ζωή. Ας βρουν τη δύναμη να φύγουν από την πίεση που ασκούν πάνω τους άνθρωποι που δεν τις υπολογίζουν.

Χ.Κ.: Τι αξίζει να μείνει στον αναγνώστη με την ολοκλήρωση της ανάγνωσης; Ποιες είναι οι προσδοκίες σας, αναφορικά με τα συναισθήματα της κάθε γυναίκας που θα το διαβάσει;

Χ.Ι.: Αξίζει να μείνει στον αναγνώστη η δύναμη αυτών των γυναικών που υπέφεραν τόσο. Θέλω η κάθε γυναίκα που θα διαβάσει το βιβλίο να αναλογιστεί πώς έζησε η ίδια, η μάνα της, η γιαγιά της. Να αισθανθεί τον πόνο των γυναικών, την πίκρα τους, την αγωνία τους για το μέλλον των παιδιών τους. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν μάνες που βιώνουν την απώλεια του παιδιού τους. Γιαγιάδες που έγιναν μάνες για τα εγγόνια τους! Υπάρχει η αγωνία για τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. «Από τότε που έγινε ο ντουνιάς, μέχρι να φτάσει στο τέλος του θα συμβαίνουν τα ίδια», έλεγαν οι μεγαλύτερες γυναίκες και είχαν απόλυτο δίκιο.

Χ.Κ.: Τι θα θέλατε να εξερευνήσετε στη συνέχεια ως συγγραφέας; Σκέφτεστε μια συνέχεια ή επέκταση του βιβλίου;

Χ.Ι.: Τώρα ασχολούμαι με μαρτυρίες γυναικών και ανδρών στο πέρασμα του χρόνου. Από το 1925 έως και σήμερα. Όσο για τις «Ιστορίες Γυναικών» έχουν συνέχεια. Θα δούμε πότε. Θέλω να καταγράψω τη δεκαετία του 1940 στο Ορμένιο. Τότε ξεκίνησε η βουλγαρική κατοχή, και τα ταραγμένα χρόνια συνεχίστηκαν με τον εμφύλιο πόλεμο.

—Η παρούσα συνέντευξη δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Εμπρός» της Ξάνθης, με αφορμή την παρουσίαση των βιβλίων της κ. Χρυσούλας Ιωαννίδου, «Όσα έμαθα από τις γιαγιάδες» (εκδ. Παρέμβαση, 2024) και «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή μητέρα – Ρόδο μου αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025), στην Ξάνθη, την Κυριακή 14 Δεκεμβρίου 2025. Ευχαριστούμε θερμά τη φιλόλογο και αρθρογράφο της εφημερίδας κ. Χρύσα Κιατίπη, καθώς και την εκδότρια της εφημερίδας κ. Ελένη Διαφωνίδου. Βλ. σχετικά με την παρουσίαση εδώ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.