Πλουσιο εορταστικο καλενταρι: Οι γιορτες των Αγιων Αντωνιου, Αθανασιου και Ευθυμιου στο Ορμενιο και τη Φτελια ν. Εβρου

[Γεννημένη και μεγαλωμένη στο Ορμένιο του νομού Έβρου, η Χρυσούλα Ιωαννίδου  διετέλεσε Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας και σήμερα, παράλληλα με τις αγροτικές της ασχολίες, καταπιάνεται με τη διαφύλαξη της τοπικής προφορικής ιστορίας, με πιο πρόσφατο πόνημά της τη συλλογή «Ιστορίες Γυναικών – “Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο”» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2025).

Με αφορμή το πλούσιο εορταστικό καλεντάρι των επόμενων ημερών, τις γιορτές των Αγίων Αντωνίου, Αθανασίου και Ευθυμίου, η κ. Ιωαννίδου μάς προσκαλεί σε ένα ταξίδι στο παρελθόν του Ορμενίου και της Φτελιάς ν. Έβρου, κατά τον εορτασμό των Αγίων. Πρόκειται για τρεις γιορτές με μακρά παράδοση στην περιοχή, ιδίως στον οικισμό του Ορμενίου, άρρηκτα συνδεδεμένες με την προσφυγική καταγωγή των περισσότερων κατοίκων. Μέσα από μνήμες και μαρτυρίες, ζωντανεύουν εικόνες μιας άλλης εποχής: τότε που οι κάτοικοι έσφαζαν κόκορες και κότες προς τιμήν των Αγίων, που διέκριναν τις γιορτές σε «μικρές» και «μεγάλες», επιβάλλοντας ένα αυστηρό, αλλά ουσιαστικό εθιμοτυπικό στην καθημερινότητά τους, τότε που οι δύσκολες καιρικές συνθήκες καθόριζαν τον χρόνο και τον τρόπο του εορτασμού, επιβάλλοντας προσαρμογές.

Μέσα από τις αφηγήσεις της κ. Ιωαννίδου, ερχόμαστε σε επαφή με έναν κόσμο όπου η πίστη, τα έθιμα και η καθημερινότητα συνυφαίνονται, φωτίζοντας πλευρές της τοπικής λαϊκής ιστορίας, που εξακολουθούν να συγκροτούν την ταυτότητα του τόπου μας μέχρι και σήμερα.]

17/1 | Γιορτή Αγίου Αντωνίου

Ο Άγιος Αντώνιος ήταν από τους Αγίους που τιμούσε ιδιαίτερα το χωριό μας από τα παλιά τα χρόνια. Το όνομα Αντώνης υπήρχε εξάλλου στο χωριό μας, κυρίως στους πρόσφυγες από το Ουρούμκιοϊ της Αν. Ρωμυλίας, ενώ ήταν πιο σπάνιο στους πρόσφυγες από το Κόζουλτζια.  Επίσης, το όνομα το είχαν κι οι καταγόμενοι από τα Πετρωτά.

Σχετικά με τη γιορτή του Αγίου, υπάρχει μια ιστορία, σύμφωνα με την οποία μια κοπέλα που έφτιαχνε την προίκα της είπε στις φιλενάδες της ότι θα υφάνει την ημέρα του Αγίου Αντωνίου. Οι φίλες της τότε της είπαν να μην το κάνει. «Είναι γιορτή, γιατί να υφάνεις;» «Γιατί  να μην υφάνω;» αποκρίθηκε. «Του Αγίου Αντωνίου είναι μικρή γιορτή».  Όλη  τη μέρα δεν σηκώθηκε από τον αργαλειό και την άλλη μέρα το πρωί φώναξε τη μάνα της, για να της δείξει πόσο προχώρησε το υφαντό της. Και τότε, τι να δει, το υφαντό της ήταν γεμάτο μικρές μικρές τρυπίτσες! «Αχ, τι είναι αυτές οι τρυπίτσες;  Όσο ύφανα χθες είναι για χάλασμα! Τι έγινε; Πώς έγινε αυτό, μάνα;» Εκείνη την ώρα ακούστηκε μία φωνή: «Μικρός Αντώνης ήμουνα, μικρές τρυπίτσες έκανα!» Έτσι, πάει τζάμπα ο κόπος της κοπελιάς, που δεν σεβάστηκε τον Άγιο Αντώνιο. 

18/1 | Γιορτή Αγίου Αθανάσιου

Η εκκλησία που βρίσκεται στο Ουρούμκιοϊ της Αν. Ρωμυλίας ήταν και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αθανάσιο, οπότε υπήρχαν πολλοί με το όνομα Θανάσης και στο χωριό.

Στη Φτελιά, την εκκλησία που διόρθωσαν εκεί οι πρόσφυγες –είχαν βρει καμένο το κτίριο της προηγούμενης εκκλησίας– την αφιέρωσαν επίσης στον Άγιο Αθανάσιο. Ακόμη και τώρα, η ίδια εκκλησία υπάρχει στο χωριό –με λίγες επιδιορθώσεις φυσικά. Το πανηγύρι της Φτελιάς, παρόλο που η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αθανάσιο, το γιόρταζαν και το γιορτάζουν στις 2 Μαΐου.

Τα παλαιότερα χρόνια, ο χειμώνας ήταν βαρύς στην περιοχή, με πολλά χιόνια. Τότε και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του εξήντα, οι περισσότεροι πήγαιναν με τα πόδια στα πανηγύρια. Δεν μπορούσαν έτσι εύκολα να πάνε μες στα κρύα και στα χιόνια, γι’ αυτό και τα πανηγύρια της περιοχής του Τριγώνου ξεκινούσαν του Αγίου Γεωργίου (Ορμένιο) και τελείωναν του Άη Στράτη (Των Ταξιαρχών στα Πετρωτά). Του Αγίου Αθανασίου, λοιπόν, στις 18 Ιανουαρίου, κρατούσαν μόνο τη γιορτή και σύμφωνα με το έθιμο, επισκέπτονταν τους εορτάζοντες. Τον Μάιο, στην άλλη ημέρα γιορτής του Αγίου Αθανασίου, όλοι πήγαιναν στο πανηγύρι της Φτελιάς. Παρόλες τις πολλές δουλειές που είχαν, έβρισκαν τρόπους να σταματήσουν λίγο τις μέρες των πανηγυριών, για να χορέψουν και να τραγουδήσουν.

20/1 | Γιορτή Αγίου Ευθυμίου

«Άη Θύμιο», έτσι ονόμαζαν στο χωριό τον Άγιο. Την ημέρα της γιορτής του, το έθιμο ήταν να σφάζουν έναν κόκορα στο σπίτι που είχε αγόρι και μια κότα στο σπίτι που είχε κορίτσι. Θυμάμαι ακόμη τη γιαγιά να ανάβει κερί και να θυμιάζει τον κόκορα –κόκορα έσφαζε, γιατί είχαμε και αγόρι– και μετά να τον σφάζει. Εγώ, κρατάω ακόμη το ίδιο έθιμο, μα δεν θυμιάζω πια. Ίσα ίσα το κάνω, για να μην το ξεχάσουμε.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ενενήντα, τα περισσότερα σπίτια είχαν κοτόπουλα και έτσι κρατούσαν το έθιμο. Άφηναν έναν κόκορα επιπλέον από αυτούς που χρειάζονταν στο κοτέτσι, για να τον σφάξουν στον Άη Θύμιο. 

«Ο Άγιος Αντώνιος, ο Άγιος Αθανάσιος και ο Άγιος Ευθύμιος ήταν φίλοι», λέει η κυρία Ελισάβετ, «έτσι μου έλεγε ο παππούς μου, ο Σταύρος. Μια χρόνια ξεκίνησαν οι τρεις τους να πάνε να λειτουργήσουν όλοι μαζί σε μια μακρινή πόλη. Ο Άγιος Αντώνιος και ο Άγιος Αθανάσιος είχαν δυνατά άλογα, αλλά ο Άγιος Ευθύμιος είχε ένα κουτσό, που, όσες προσπάθειες και να έκανε, δεν μπορούσε να φτάσει τα άλλα. Έφτασαν, λοιπόν, ο Άγιος Αντώνιος και ο Άγιος Αθανάσιος στην πόλη και περίμεναν τον Άη Θύμιο. Πέρασαν δύο μέρες και τότε πια, ο Άη Θύμιος, κουρασμένος, με το επίσης εξουθενωμένο άλογό του, έφτασαν κι εκείνοι. Για να γιορτάσουν την άφιξη του Άη Θύμιου, έσφαξαν μια μαύρη κότα και τη μαγείρεψαν, για να φάνε όλοι μαζί. Τα πρώτα χρόνια έσφαζαν κάθε χρόνο στη γιορτή του Αγίου μαύρη κότα. Αργότερα, άρχιζαν να σφάζουν κόκορα τα νοικοκυριά που είχαν αγόρια και κότα τα νοικοκυριά που είχαν κορίτσια.

Τώρα πια, ελάχιστα σπίτια έχουν κοτόπουλα. Άλλοι δεν θέλουν κουτσουλιές στην αυλή, άλλοι δεν θέλουν να ασχολούνται με τις κότες, γιατί θέλουν τάισμα, πότισμα, καθάρισμα… Έτσι ακριβώς, όπως έφτασε ο Άγιος Ευθύμιος δύο μέρες μετά στην πόλη, έτσι ακριβώς γιορτάζεται δύο μέρες η γιορτή του Αγίου Αθανασίου».

Όσον αναφορά τις γιορτές, τις χώριζαν σε «μικρή» γιορτή και «τρανή» γιορτή, «βαριά». Στις «μικρές» γιορτές έκαναν δουλειές, στις «μεγάλες» όμως έκαναν μόνο ό,τι είχε σχέση με τα ζώα και το φαγητό τους. «Βαριά» γιορτή ήταν η Μεγάλη Παρασκευή. Στο χωριό μας, υπήρχε μόνο μια Ευθυμία, με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη, που τη γιορτάζαμε πάντα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.