Quo Vadis, Διεθνες Δικαιο; Απο την Κυριαρχια στον Νεο Ιμπεριαλισμο
Η αμερικανική επιχείρηση για αλλαγή καθεστώτος, λίγο μετά την έλευση της νέας χρονιάς, με άμεσο στόχο τον σφετερισμό των πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας —των μεγαλύτερων στον κόσμο— προκαλεί ανατριχίλα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ωστόσο, η παρέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα δεν συνιστά απλώς ακόμη μία σελίδα στο μακρύ ιστορικό των αμερικανικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική· σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.
«Η Επιστροφή των Κανονιοφόρων»
Μετά από δύο μεγάλα κύματα —τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» των αρχών του 20ού αιώνα και τις αντικομμουνιστικές ανατροπές του Ψυχρού Πολέμου— ακολούθησε ένα δημοκρατικό διάλειμμα διάρκειας περίπου 25 ετών. Σήμερα, η στάση της κυβέρνησης Τραμπ διαρρηγνύει αυτή την παύση. Για πρώτη φορά στη μεταψυχροπολεμική εποχή επιχειρείται «αλλαγή καθεστώτος» χωρίς το πρόσχημα κάποιας εξωτερικής απειλής, αλλά με ανοιχτή παραδοχή στόχων που σχετίζονται με τον έλεγχο πλουτοπαραγωγικών πηγών, όπως το πετρέλαιο.
Δεν πρόκειται για επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά για οπισθοδρόμηση σε προ-θεσμικό ιμπεριαλισμό. Πρόκειται για μια στροφή που δεν απειλεί μόνο την ισορροπία της αμερικανικής ηπείρου, αλλά θέτει σε κίνδυνο τη διεθνή σταθερότητα, ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου για ολόκληρο τον κόσμο.
«Το Δόγμα Barr: Ένα Νομικό “Φάντασμα” από το Παρελθόν»
Πέρα όμως από την αναβίωση των μνημών της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» και των «πολέμων της μπανάνας», η επέμβαση του αμερικανικού στρατού σε ένα κυρίαρχο κράτος όπως η Βενεζουέλα συνιστά, από νομικής απόψεως, κατάφωρη παραβίαση των ιδρυτικών αρχών και κανόνων jus cogens του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Το γεγονός αυτό είναι απολύτως έκδηλο. Είναι δε τουλάχιστον κωμικοτραγικό να διαβάζει κανείς, σε ιστοσελίδες εκείθεν του Ατλαντικού που υπερασπίζονται την «πολιτική» —προτιμώ τον όρο αφήγημα— του Ντόναλντ Τραμπ, την επίκληση του λεγόμενου «Δόγματος Barr».
Πρόκειται για την ανάσυρση από τις καλένδες μιας νομικής γνωμοδότησης του 1989, υπογεγραμμένης από τον τότε βοηθό Γενικό Εισαγγελέα William Barr. Η ουσία της γνωμοδότησης αυτής έγκειται στη θέση ότι το FBI και οι αμερικανικές αρχές διαθέτουν τη νόμιμη εξουσία να προβαίνουν σε συλλήψεις ή απαγωγές ατόμων σε ξένο έδαφος, χωρίς τη συγκατάθεση της εκάστοτε κυβέρνησης, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο, προκειμένου να εφαρμοστεί ο αμερικανικός νόμος.
Σύμφωνα μάλιστα με τη συγκεκριμένη νομική άποψη, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ δεν δεσμεύεται από το άρθρο 2, παράγραφος 4 του Χάρτη του ΟΗΕ, καθώς η διάταξη αυτή θεωρείται «μη αυτοεκτελεστή» (non-self-executing) και, συνεπώς, δεν αποτελεί κανόνα άμεσα εφαρμοστέο από τα αμερικανικά δικαστήρια. Η θέση αυτή, ωστόσο, βρίσκεται σε ευθεία σύγκρουση με το ίδιο το αμερικανικό Σύνταγμα, το οποίο τοποθετεί τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών στην κορυφή της ιεραρχίας των νόμων της χώρας· κατά συνέπεια, ο εκάστοτε Πρόεδρος των ΗΠΑ υποχρεούται να τον εφαρμόζει πιστά.
Η μεταγενέστερη πρακτική του αμερικανικού Υπουργείου Δικαιοσύνης, η οποία δεν υιοθετεί τη συγκεκριμένη αντίληψη, καθώς και η απόρριψη του σχετικού υπομνήματος από την πλειοψηφία της Γερουσίας —η οποία υποστηρίζει ότι το «Δόγμα Barr» λειτουργεί ως κερκόπορτα για τη διεξαγωγή πολέμων χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, βαπτιζόμενων ως «αστυνομικές επιχειρήσεις»— επιτείνουν έτι περαιτέρω τη ρηχότητα του επιχειρήματος που επιχειρεί να θεμελιώσει η εν λόγω γνωμοδότηση.
«Το διεθνές δίκαιο σε οριακό σημείο καμπής»
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η διεθνής κοινότητα κινείται σε εξαιρετικά επισφαλές περιβάλλον και οι εξελίξεις καλπάζουν με ρυθμούς που μοιάζουν να υπερβαίνουν την ίδια την πραγματικότητα. Ωστόσο, μόνο η επιστροφή στην πιστή και συνεπή εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη του «δικαίου του ισχυρού», μπορεί να αποκαταστήσει την ειρήνη και την ασφάλεια που έχουμε απολέσει εδώ και καιρό.
Διαφορετικά, στη χαραυγή του 2026, ενδέχεται να βρεθούμε να αναρωτιόμαστε αν μετά τη Βενεζουέλα θα ακολουθήσει η Γροιλανδία ή η Κούβα.
*Ο Πέτρος Ε. Μιχαηλίδης είναι Δικηγόρος Παρ’ Εφέταις και Κάτοχος ΜΔΕ Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
