Οταν ενα κοριτσι η Ραμου και μια φαλαινα η Μπελου ειναι φιλες καρδιας

Η σχέση του ανθρώπου και του παιδιού με τη φύση και ειδικότερα με τα ζώα έχει απασχολήσει πολλούς συγγραφείς, οι οποίοι είτε μέσα από μυθοπλαστικά κείμενα-λογοτεχνήματα (πεζά και ποιητικά) είτε μέσα από βιβλία γνώσεων συμβάλλουν στην πολυποίκιλη επίδραση (ψυχολογική, συναισθηματική, παιδαγωγική, οικολογική κ.ά. ) που έχει στα παιδιά η επαφή με τα ζώα.

Είναι γεγονός ότι τόσο η ψυχική όσο και η κοινωνική ωρίμαση του παιδιού συντελείται με τη γνωριμία του με τα ζώα, που σε πρώιμη ηλικία δεν είναι παρά παιχνίδι με την απέραντη ποικιλία των λούτρινων ζώων ή των παιδικών βιβλίων που αναφέρονται σε ιστορίες με αγαπημένα τετράποδα. Θα λέγαμε ότι από τη βρεφική ηλικία ακόμη, μέσα από την κοινωνία του ζωικού βασιλείου το παιδί εμπλουτίζει τις παραστάσεις του και διευρύνει τον κοινωνικό του ορίζοντα. Από την αρχαιότητα με τους μύθους του Αισώπου, αργότερα με τα κλασικά παραμύθια των Γκριμ και Περό ως τις μέρες μας, παγκοσμίως, οι μικρές ιστορίες με ζώα κυριαρχούν στη διεθνή βιβλιογραφία. Oι εκπληκτικές σειρές και βιβλία των Έρικ Καρλ, Άξελ Σέφλερ, Τζούλιας Ντόναλντσον, Ντέιβιντ ΜακΚι, έχουν κατακτήσει εδώ και χρόνια τους μικρούς αναγνώστες και εξακολουθούν να τους γοητεύουν με τις περιπέτειες και με τις ανθρωπομορφικές ιστορίες των ζώων που πρωταγωνιστούν σ’ αυτές.

Και στον ελληνικό χώρο πάρα πολλά είναι τα βιβλία που προσφέρουν στα παιδιά, ήδη από πολύ μικρή ηλικία, πληθώρα ερεθισμάτων αισθητικών, κοινωνικών, διασκεδαστικών, εισάγοντάς τα με τρόπο παιγνιώδη στον ευρύτερο κοινωνικό κύκλο. Κλασικό, εμβληματικό βιβλίο «Ο Μάγκας» της Πηνελόπης Δέλτα. «Η Ραμού και η φάλαινα Μπελού» της Ελένης Πριοβόλου,** εικονογραφημένο από την εξαίρετη Ντανιέλα Σταματιάδη, είναι ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον βιβλίο που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Όπως δηλώνουν ο τίτλος και η εικόνα του εξωφύλλου, το θέμα και η αφήγηση αφορούν τη σχέση ενός παιδιού με τη φύση, που εκπροσωπείται από μια φάλαινα. Το βιβλίο αναφέρεται στην παράλληλη ζωή της νεογέννητης Ραμού με τη νεογέννητη φάλαινα Μπελού. Και οι δύο «γεννήθηκαν την ίδια μέρα, την ίδια ώρα, την ίδια στιγμή». Η μια στο ενυδρείο, η άλλη στο μαιευτήριο. Όταν ήταν ακόμη μωρά και με έναν υπερφυσικό τρόπο η μία ήταν στο μυαλό της άλλης, ήταν αχώριστες και έπαιζαν συνέχεια μαζί.

Η Ελένη Πριοβόλου, συνθέτοντας πραγματικότητα και φαντασία και τονίζοντας τον δημιουργικό χαρακτήρα του εξωπραγματικού στοιχείου, περιγράφει την ιδεώδη φιλία που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο πλασμάτων, αποτέλεσμα της φαντασίας τους, της αποδοχής του διαφορετικού και της ανάγκης για επικοινωνία και αγάπη. Η στενή κοινωνική σχέση με έναν φανταστικό φίλο, άνθρωπο ή ζώο, είναι αρκετά συχνή σε παιδιά προσχολικής κυρίως ηλικίας. Οι φανταστικοί φίλοι έχουν διάφορες μορφές. Μπορεί να είναι ήρωες παραμυθιών, ζώα ανθρωπόμορφα, ακόμη και παιχνίδια. Η συμβολή τους είναι ιδιαίτερα σημαντική: για τη διασκέδαση των παιδιών, για την κοινωνικοποίησή τους με την εξάσκηση των αντίστοιχων δεξιοτήτων, για την εξωτερίκευση του εσωτερικού τους κόσμου, για την απόκτηση μεγαλύτερης ενσυναίσθησης, καθώς για να επικοινωνήσουν, μπαίνει το ένα πλάσμα στη θέση του άλλου.

Αρκετές φορές οι γονείς ανησυχούν με την ενασχόληση του παιδιού τους με τον φανταστικό φίλο, τις περισσότερες φορές αδίκως. Το ίδιο συμβαίνει και με τις μητέρες των πρωταγωνιστριών της μικρής μας ιστορίας. Στη φανταστική φιλία της Ραμού με την Μπελού παρεμβαίνουν οι μητέρες τους, οι οποίες, εκπροσωπώντας το έλλογο στοιχείο, χαρακτηριστικό ενήλικων ανθρώπων, ανησυχούν αλλά και προσπαθούν να κατανοήσουν την παράξενη και ουσιαστική τρυφερή επικοινωνία των παιδιών τους. Αναστατώνονται με την παράλογη αυτή αφοσίωση που διακρίνει τη σχέση τους, μια σχέση που ζει μόνο χάρη στη δημιουργική φαντασία και στην ικανοποίηση των αναγκών τόσο της μικρής φάλαινας όσο και της ανήλικης Ραμού.

Ακόμη και οι φίλοι τους στην παιδική χαρά, στο σχολείο, στη γειτονιά ή στο ενυδρείο στενοχωριούνται και νευριάζουν, γιατί δεν καταλαβαίνουν τη σχέση με την αόρατη γι’ αυτούς φίλη. Η αγωνία των μαμάδων για την αποκλειστική αυτή φιλία των σπλάχνων τους καταλαγιάζει, όταν οι γιατρίνες στις οποίες απευθύνθηκαν τις καθησύχασαν. Και οι δύο επιστήμονες μπήκαν στη θέση των δύο φιλενάδων και κατανόησαν απολύτως τις ανάγκες τους. Είναι αυτές που με τον ορθολογισμό της επιστήμης τους μπόρεσαν να αιτιολογήσουν αυτή την απίστευτη συμπάθεια, που δεν είναι παρά αποτέλεσμα της αποδοχής του άλλου, του διαφορετικού και της αγάπης.

«Όταν η Μαριλού, που ήταν και η γιατρός του σχολείου, άρχισε να μιλάει με την Μπελού, τη φανταστική φίλη της Ραμού, τα υπόλοιπα παιδιά ζήλεψαν πολύ. Κι άρχισαν δειλά δειλά να μπαίνουν και αυτά στην ιστορία» και γνώρισαν και αυτά τον υπέροχο υδάτινο κόσμο της Μπελού. «Και έγιναν όλοι μια συντροφιά, στην επιφάνεια και στον βυθό, στη γη αλλά και στον ουρανό, εκεί όπου γεννιούνται εκατομμύρια αστέρια σαν τη Ραμού και την Μπελού».

Η εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη

Η εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη συμβάλλει καθοριστικά στην ανάδειξη της μοναδικής αυτής φιλίας και χρωματικά μάς μυεί σε στιγμές της κοινής τους ζωής, είτε στη στεριά είτε στο ενυδρείο. Το επίγειο φωτεινό χρώμα της ώχρας ανάμεικτο με μπεζ και λευκό επικεντρώνεται στη ζωή της Ραμού· αντίστοιχα, το μπλε σκούρο-μαύρο σ’ αυτήν της Μπελού. Οι ζωές τους στην αρχή της ιστορίας διαχωρίζονται χρωματικά, ενώ οι κινήσεις του σώματος των δύο φιλενάδων φανερώνουν και οπτικά το παιχνίδι της αλληλογνωριμίας τους. Η επικοινωνία του ενός κόσμου με τον άλλον συγκινεί ιδιαίτερα, όταν η εικονογράφος αποτυπώνει το πλησίασμα των δυο τους και την οικειοποίηση από την κάθε μια του κόσμου και των συνηθειών της άλλης. Η ανταλλαγή γνώσεων και αγάπης πραγματώνεται εικονιστικά με τρόπο κατανοητό, ενώ η εξοικείωση όλου του φιλικού τους περιβάλλοντος με τους διαφορετικούς αλλά τόσο γνώριμους πια σε όλους τόπους διαβίωσης των δύο φιλενάδων γίνεται μέσα από μια πανδαισία χρωμάτων, που αποδίδει με τρόπο ευφρόσυνο την ενσυναίσθηση που κυριαρχεί στη συνείδηση όλων.

*Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι ομ. καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ.

** Η Ελένη Πριoβόλου γεννήθηκε στο Αγγελόκαστρο Μεσολογγίου. Σπούδασε Πολιτικές επιστήμες και Κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Γράφει αναζητώντας την ευρυθμία και την καθαρότητα του λόγου. Η τάση να αναπαριστά με σύμβολα τον κόσμο τη στράτευσε στο παραμύθι, το οποίο υπηρετεί περισσότερα από  είκοσι έτη. Αγαπάει πολύ τα παιδιά και στα βιβλία της προσπαθεί να πλησιάσει τον παιδικό κόσμο και την ευαίσθητη παιδική ψυχή. Έχει καταθέσει πάνω από είκοσι βιβλία για παιδιά και εφήβους, καθώς και μυθιστορήματα για μεγάλους.Το 2010 τιμήθηκε με το «Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ», το 2009  με το Βραβείο για Μεγάλα Παιδιά του περιοδικού «Διαβάζω», το 2021 με το Κρατικό Βραβείο Εφηβικού-Νεανικού λογοτεχνικού βιβλίου, καθώς και με το βραβείο πεζού λόγου του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών το 2024.

‒Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε 21 Νοεμβρίου 2025 στο ηλεκτρονικό περιοδικό για το βιβλίο και τις τέχνες «Διάστιχο» στη διεύθυνση:

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.