Ο μακαριστος Παπαμιχαηλ Σιριβιανος ο «εργω και λογω συνεχιστης της ησυχαστικης παραδοσης της θεοπτιας» και η διδακτορικη διατριβη του ιερεως Νικολαου Μαυριδη για τον Αγιο Συμεων τον Νεο Θεολογο*
π. Νικόλαος Π. Μαυρίδης: «Στο πρόσωπό του είχαµε την ευκαιρία να γίνουµε αυτήκοοι και αυτόπτες της ακριβούς τήρησης της ανθρωπολογικής πρότασης της Εκκλησίας, της εν Χριστώ ανακαίνισης αλλά και της αρραγούς αλληλεπίδρασης δόγµατος και ήθους»
*[Ορθή επανάληψη τίτλου λόγω υποσημειώσεων που δεν εξυπηρετούνται για τεχνικούς λόγους] Ο μακαριστός Παπαμιχαήλ Σιριβιανός, ο «έργω και λόγω συνεχιστής της ησυχαστικής παράδοσης της θεοπτίας»,[1] και η διδακτορική διατριβή του ιερέως Νικολάου Μαυρίδη για τον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο[2]
Η εορτή της Συνάξεως των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ και πασών των Ασωμάτων και Ουράνιων Αγγελικών Ταγμάτων, την ογδόη Νοεμβρίου, το Σάββατο που μας πέρασε, ήταν η τρίτη χωρίς τον μακαριστό πνευματικό μας πατέρα, Παπαμιχαήλ Σιριβιανό, χωρίς τη φυσική του παρουσία, χωρίς τους λόγους που απηύθυνε στα πνευματικά του παιδιά όταν συνάζονταν για να του ευχηθούν «εις έτη πολλά» και να λάβουν για μια ακόμη φορά την ευχή και την ευλογία του.
Ο Παπαμιχαήλ Σιριβιανός, που τώρα «είναι στον ουρανό μαζί με τους αγίους Αρχαγγέλους πλέον, εκεί όπου δεν υπάρχει λύπη, πόνος ή στεναγμός, αλλά ζωή ατελεύτητος»,[3] για μία ακόμη φορά μας «μήνυσε» περί του ατελευτήτου της ζωής, της αιωνίου. Όταν αναζητώντας περισσότερα στοιχεία περί του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, προκειμένου να εννοήσουμε την προσωνυμία του ως Νέου Θεολόγου,[4] αλλά και μια δόκιμη ερμηνεία του αποσπάσματος «Μηδείς ὑµᾶς πλανάτω κενοῖς καί σεσοφισµένοις λόγοις, ὅτι τά θεῖα τῆς πίστεως ἡµῶν µυστήρια δύναταί τις ὅλως καταλαβεῖν ἄνευ τοῦ µυσταγωγοῦντος καί φωτίζοντος Πνεύµατος» που περιλαμβάνεται στον «Ηθικό Λόγο» 9,[5] μεταξύ των αναρτημένων μεταπτυχιακών και διδακτορικών εργασιών στα πανεπιστημιακά αποθετήρια και το Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών περιέπεσε στην αντίληψή μας η διδακτορική διατριβή του πατρός Νικολαου Π. Μαυρίδη, Πτυχιούχου Θεολογίας, με θέμα «Σφραγίδος Χριστού εκτύπωµα, το αληθές – Εµπειρικές διακριβώσεις της εκκλησιαστικής ανθρωπολογικής πρότασης στον Άγιο Συµεών τον Νέο Θεολόγο», που εκπονήθηκε στο Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημί- ου Θεσσαλονίκης, με Σύμβουλο τον Καθηγητή Λάµπρο Χρ. Σιάσο.
Γνωρίζαμε βέβαια, όπως οι περισσότεροι των πνευματικών παιδιών του πατρός Μιχαήλ Σιριβιανού, που εκκλησιάζονταν στον Ιερό Ναό Κοσμά και Δαμιανού στην Ποταμιά, αλλά και εξομολογούνταν στον μακαριστό πατέρα, τον παπα-Νικόλα Μαυρίδη, όπως και τους άλλους ιερείς που χειροτονήθηκαν με την ευχή του, και από τις συγκινητικές και συγκινημένες ομιλίες τους για τον μακαριστό γέροντά μας στα μνημόσυνα που τελούνταν ανήμερα της γιορτής του, όπως αυτό που συνέπεσε με την κυκλοφορία του Γ’ τόμου της σειράς «Λόγος αλήθειας και ζωής»[6] που συνέθεσε και επιμελήθηκε ο σεβαστός ιερέας μας, και εξεδόθη μετά την αποχώρησή του από τον επί γης βίο.
Ό,τι δεν γνωρίζαμε όμως ήταν αφενός η συγκεκριμένη διατριβή, την οποία και «φυλλομετρήσαμε»[7] και πραγματεύεται ένα δύσκολο για το ορθόδοξο ποίμνιο θέμα, τη διάκριση μεταξύ του αληθινού αποτυπώματος της σφραγίδας του Χριστού στη ζωή του ανθρώπου και των ποικίλων μορφών παραχάραξής του, που συμβαίνουν όταν απλώς υιοθετούμε τα εξωτερικά συμπεριφορικά χαρακτηριστικά θεοσεβών ανθρώπων, ουσιαστικά υποδυόμενοι. «Η σφραγίδα του Χριστού», όμως κατά τον συγγραφέα, «νοείται ως το αποτέλεσμα της σύγκλισης του ανθρώπινου αυτεξουσίου με την ανθρωπολογική πρόταση της Εκκλησίας, που επανασυνδέει τον άνθρωπο με τον πλαστουργό και τροχιοδρομεί την πνευματική του πορεία –στηριζόμενη στην άσκηση και τη μετάνοια–, προς την κάθαρση, τον φωτισµό και τη θέωση, την κλιμακούμενη δηλαδή μετοχή της θείας Χάριτος».[8]
Αφ’ ετέρου, ό,τι κυρίως αγνοούσαμε, είναι το ακολούθως παρατιθέμενο χωρίο περί του μακαριστού πατρός, το οποίο αντιγράφουμε, μαζί με την εισαγωγική παράγραφο και το ευχαριστήριο προς τον σύμβουλό του καθηγητή κ. Λάµπρο Σιάσο,από τον Πρόλογο[9] της διατριβής του π. Νικολάου Μαυρίδη στην ηλεκτρονική της μορφή και από το Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών.
«Η παρούσα διατριβή αποτελεί το επιστέγασµα της ενασχόλησής µας µε την επιστήµη της ακαδηµαϊκής θεολογίας. Αναπολώντας την κοπιώδη και µακρά διαδροµή κατανοούµε πως η σπουδή στα κείµενα των Πατέρων φέρει µια βαρύτητα αµφίπλευρη. Από τη µια µεριά, η ακαδηµαϊκή µεθοδολογία απαιτεί την αντικειµενικότητα του ουδέτερου ερευνητή, από την άλλη τα θιγόµενα θέµατα αφορούν τον βαθύτερο πυρήνα της ύπαρξης και της συνείδησής µας. Για τον λόγο αυτό, εκτός από την προφανή ερευνητική σκοπιµότητα, οι θεολογικές σπουδές συνιστούσαν για εµάς αγωνιώδη αναζήτηση στα θεµελιώδη της ύπαρξης αλλά και της πίστης µας. Με τη συµβολή των δασκάλων µας αναζητούσαµε τις απαντήσεις στα ζωήρρυτα νάµατα της θεοφιλούς παραδόσεως της Εκκλησίας και ιδιαίτερα στην απλανή δογµατική συνείδηση που οικοδοµεί η θεοπτία στους θεοφόρους. […]
Στην ασφαλή ποδηγεσία του τρίτου και µεγάλου θεολόγου της Εκκλησίας, του Αγίου Συµεών του Νέου Θεολόγου, προσφύγαµε καθ’ υπόδειξιν του πνευµατικού µας πατρός +Παπαµιχαήλ Σιριβιανού (1952-2022), έργω και λόγω συνεχιστή της ησυχαστικής παράδοσης της θεοπτίας. Στο πρόσωπο του πνευµατικού είχαµε την ευκαιρία να γίνουµε αυτήκοοι και αυτόπτες της ακριβούς τήρησης της ανθρωπολογικής πρότασης της Εκκλησίας, της εν Χριστώ ανακαίνισης αλλά και της αρραγούς αλληλεπίδρασης δόγµατος και ήθους. Όταν οι πολύωρες και κοπιώδεις µελέτες µας τελµάτωναν υπό το βάροςτης αγνωσίας και νοησιαρχίας µας,[10] ο πνευµατικός, ως κατά πνεύµα συγγενής µε τον Άγιο Συµεών, αποκωδικοποιούσε λακωνικά τα αναφή(=αυτά που δεν δύναται κάποιος να προσεγγίσει) στους αµυήτους.[11] Αρτίως απορφανισθέντες, επικαλούµαστε τις θεοπειθείς ευχές του.
Βαθύτατα ευγνωµονούµε τον σύµβουλό µας καθηγητή κ. Λάµπρο Σιάσο που µας γαλούχησε […] µε την ακλόνητη πεποίθηση πως η επιστηµονική ακρίβεια της ορθόδοξης θεολογίας διασώζεται µόνον εντός του πλαισίου της εκκλησιαστικής παράδοσης. Το απόκρηµνο τούτο πνευµατικό άθληµα προσδιορίζει την αρτιότητα της ερευνητικής συνέπειας, καθώς η επιτυχής άσκησή του κρίνει το µέγιστο διακύβευµα της κατανόησης των πηγών».
«Ως κατά πνεύμα συγγενής με τον Άγιο Συμεών τον Θεολόγο», όπως αναφέρει ο π. Ν.Μαυρίδης,[12] ο μακαριστός Παπαμιχαήλ Σιριβιανός και πρότεινε και διαλεγόταν και διασαφαφήνιζε, όντας ο ίδιος μέτοχος της θεωρίας του θείου. Οι μαρτυρίες όσων είχαν την τύχη να τον έχουν πνευματικό, με σεβασμό και δέος, αυτό το επιβεβαιώνουν. Σήμερα πλανεμένοι οι ίδιοι, και ως απορφανισθέντες, μόνη τους ελπίδα οι θεοπειθείς προς τον Κύριο Ιησού ευχές του.
[1] π. Νικόλαος Π.Μαυρίδης, «Σφραγίδος Χριστού εκτύπωµα, το αληθές – Εµπειρικές διακριβώσεις της εκκλησιαστικής ανθρωπολογικής πρότασης στον Άγιο Συµεών τον Νέο Θεολόγο», Διδακτορική διατριβή στο Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη 2025, σ. 9.
[2] Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος (949-1022), «σύμφωνα με τον βίο του, που συνέγραψε ο μαθητής του Νικήτας Στηθάτος, γεννήθηκε στην Παφλαγονία στους κόλπους μιας πλούσιας οικογένειας και έλαβε την εγκύκλιο παιδεία στην Κωνσταντινούπολη. Στα 14 του όμως χρόνια εγκατέλειψε τις σπουδές του, καθώς τον προσέλκυσε ο μοναστικός βίος και εκάρη μοναχός στη μονή του Στουδίου, υπό την πνευματική εποπτεία του Συμεών του ευλαβούς. Εν συνεχεία, έγινε ο ίδιος ηγούμενος της μονής του Αγίου Μάμα, όπου και συνάντησε σφοδρές αντιδράσεις από τους μοναχούς μα και την εκκλησιαστική αρχή, εξαιτίας της υπερβολικής –όπως θεωρήθηκε– ευλάβειας και απόλυτης προσήλωσης που έδειχνε στον πνευματικό του πατέρα Συμεών ευλαβή, τον οποίο και θεωρούσε άγιο. Οδηγήθηκε σε παραίτηση και περιορισμό σε μια κωμόπολη κοντά στη Χρυσούπολη. Επιστρέφοντας από την εξορία, εγκαταβίωσε σε ένα μικρό μοναστηράκι κοντά στη Βασιλεύουσα, όπου και εκμέτρησε το ζην. Ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους του χριστιανικού μυστικού ρεύματος, ο Συμεών στα έργα του μιλά με έναν εξόχως τολμηρό ποιητικό και ερωτικό λόγο για την απευθείας ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, τη θέωση[…], όπως μαρτυρούν τα έργα του («Κεφάλαια», «Κατηχήσεις», «Ευχαριστίαι», «Λόγοι» και πάνω απ’ όλα «Ύμνοι»), ήδη από αυτή τη ζωή σωματικώς», «Η βυζαντινή ποίηση ανθολογημένη | Μέρος Ε΄: Συμεών ο Νέος Θεολόγος», Εισαγωγή-Ανθολόγηση-Σχόλια: Ηλίας Μαλεβίτης, | Ηλεκτρονικό περιοδικό Νέον Πλανόδιον, στη διεύθυνση: https://neoplanodion.gr/2021/11/17/symeon-o-neos-theologos/.
[3] Η φράση από ανάρτηση ανήμερα της γιορτής του στο λογαριασμό «Λόγος ελπίδας και ζωής» στο fb.
[4] Ο Άγιος Συμεών είναι το τρίτο πρόσωπο που του αποδίδεται η προσωνυμία «Θεολόγος», μετά τον Απόστολο και Ευαγγελιστή Ιωάννη και τον Γρηγόριο, τον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως.
[5] «Ηθικός Λόγος», 9, 448-451
[6] «Στη γιορτή των αρχαγγέλων, με “παρόντα” τον πνευματικό μεγάλου αριθμού πιστών στη Βόρεια Ελλάδα, τον μακαριστό πρωτοπρεσβύτερο Μιχαήλ Σιριβιανό – Και τον Γ΄τόµο της σειράς πνευµατικής οικοδοµής “Λόγος ελπίδας και ζωής”, µε λόγους που εκφώνησε κατά τη διαµονή του στη Θράκη», Παρατηρητής της Θράκης, 10.11.2023.
[7] Οφείλουμε να επεξηγήσουμε τη χρήση του συγκεκριμένου ρήματος. Επιλέχθηκε για να δηλώσει ότι η συγκεκριμένη διατριβή πλούσια τόσο στο θεολογικό της αποτύπωμα όσο και στο υφολογικό και γλωσσικό της ιδίωμα, ιδιαίτατα πλούσιο και σε διάλογο με τη βυζαντινή γραμματεία και τους μεγάλους πατέρες που ανανέωσαν την ελληνίδα γλώσσα στη μεσαιωνική συνέχειά της από την αρχαία ελληνική, για τους προαναφερθέντες λόγους απαιτεί περισσότερα του ενός διαβάσματα.
[8] π. Νικόλαος Π.Μαυρίδης, «Σφραγίδος Χριστού εκτύπωµα, το αληθές», ό.π., σ. 20, 21 και passim.
[9] π. Νικόλαος Π.Μαυρίδης, «Σφραγίδος Χριστού εκτύπωµα, το αληθές», ό.π., σ. 9, 10.
[10] «Τοίνυν καί δοκοῦσι βλέπειν µή βλέποντες οἱ τοιοῦτοι καί ἀκούειν µηδόλως ἀκούοντες καί συνιέναι ἀσύνετοι ὄντες, αἴσθησιν τῶν ἀναγινωσκοµένων λαβεῖν µή δυνάµενοι», «Θεολογικοί Λόγοι», 1, 326 328.
[11] «Ἄν τά προειρηµένα ἅπαντα διαπραξάµενος, Πνεῦµα Ἅγιον λήψωµαι· τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ σπόρος Χριστοῦ, δι᾿ οὗ συγγενεῖς αὐτοῦ γινόµεθα οἱ πένητες ἡµεῖς καί βροτοί, ὅς ἐάν πέσῃ εἰς τήν γῆν τήν καλήν καρποφορεῖ ἐν τριάκοντα καί ἐν ἑξήκοντα καί ἐν ἑκατόν, καί τοῦτο αὐτό ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τά δ᾿ ἄλλα ἅπαντα τούτου χωρίς οὐδέν ὠφελοῦσιν», «Κατηχήσεις» 30, 326-332.
[12] Να σημειώσουμε ότι από θεολόγους φίλους πληροφορηθήκαμε ότι ο π. Νικόλαος Μαυρίδης έγινε δεκτός, την τρέχουσα ακαδημαϊκή χρονιά, ως επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Princeton.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
