Το Εργαστηριο Βιολογικης Ανθρωπολογιας ΔΠΘ μας συστηνει στους αρχαιους πληθυσμους

Το πληρέστερο εργαστήριο στη χώρα για τη μελέτη αρχαιολογικών πληθυσμών, τη διαχείριση του οστεολογικού υλικού και την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτισμικής του σημασίας διαθέτει το Εργαστήριο Βιολογικής Ανθρωπολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί σημαντικά τόσο σε προσωπικό όσο και σε σύγχρονο εργαστηριακό εξοπλισμό, ανοίγοντας ένα παράθυρο στην καθημερινότητα των ανθρώπων του παρελθόντος.

Το εργαστήριο αξιοποιεί ένα ευρύ φάσμα μεθοδολογικών προσεγγίσεων (ανάλυση σταθερών ισοτόπων, 3D απεικόνιση, ιστολογικές αναλύσεις) και διεπιστημονικών συνεργασιών με στόχο την ανασύνθεση των πρακτικών διαβίωσης και των επιπέδων υγείας παρελθόντων πληθυσμών και τη σύνδεση τους με το αρχαιολογικό και ιστορικό πλαίσιο.

Ήδη έχει γίνει γνωστό στο ευρύτερο κοινό μέσα από τις εκθέσεις του, όπως η BIOMUSE η οποία πρόσφατα άνοιξε τις πόρτες της στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής, και πλέον ανοίγει τα φτερά του, τόσο μέσα από όλο και περισσότερες συνεργασίες με ακαδημαϊκά ιδρύματα στο εσωτερικό και το εξωτερικό, όσο και με το άνοιγμά του στην τοπική κοινωνία.

Έτσι αφενός προγραμματίζονται δράσεις που θα φέρουν σε επαφή τα μέλη και το έργο του Εργαστηρίου με την ευρύτερη κοινότητα, αλλά και ήδη τους επισκέπτονται στο χώρο τους σχολεία από διάφορες περιοχές της Θράκης, ώστε τα παιδιά να γνωρίσουν όλα όσα κάνει το εργαστήριο, αλλά και τις δυνατότητές του.

Η ζωή μέσα από τα οστά και τα δόντια

Το μεγαλύτερο κομμάτι της έρευνας που κάνει το εργαστήριο αφορά τους αρχαιολογικούς πληθυσμούς σημείωσε η Διευθύντρια του Εργαστηρίου κ. Χριστίνα Παπαγεωργοπούλου. Ωστόσο ασχολείται και με σύγχρονους πληθυσμούς χάρη στη συμβολή του κ. Κωνσταντίνου Ζαφείρη, ο οποίος είναι δημογράφος και ασχολείται με σύγχρονους πληθυσμούς, αλλά και με τη δημογραφία των αρχαιολογικών πληθυσμών.

«Στην ουσία μελετάμε το σκελετικό υλικό το οποίο προκύπτει από τις αρχαιολογικές ανασκαφές» σημείωσε η κ. Παπαγεωργοπούλου εξηγώντας πως αυτό το υλικό το καθαρίζουν, το συντηρούν και στη συνέχεια βρίσκουν το φύλο και την ηλικία του.

Μέσα από αυτά τα ευρήματα μπορούν να μελετήσουν τις πολλές δημογραφικές παραμέτρους, για τους ανθρώπους που ζήσανε σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, και από εκεί και πέρα να κάνουν και πιο εξειδικευμένες μελέτες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διατροφή, με το Εργαστήριο να είναι το μοναδικό στην Ελλάδα που κάνει όλη την ανάλυση, από την παραλαβή του δείγματος μέχρι τα εργαστηριακά αποτελέσματα επιτόπου.

Σε αυτό γίνονται αναλύσεις σταθερών ισοτόπων άνθρακα, αζώτου, θείου και οξυγόνου, μπορώντας με αυτόν τον τρόπο να εντοπίσουν το ποσοστό ζωικής, φυτικής και θαλάσσιας πρωτεΐνης που έτρωγε ένας άνθρωπος, μέσα από την ανάλυση του κολλαγόνου των οστών, που δείχνει τα τελευταία χρόνια ζωής του ανθρώπου, αλλά και την ανάλυση των δοντιών, που μπορεί να δείξει τη διατροφή του ατόμου από τη στιγμή που γεννήθηκε μέχρι τη στιγμή που ολοκληρώθηκε ο σχηματισμός και η ανατολή του δοντιού στο στόμα.

Όλη αυτή η πληροφορία, συνδέεται με την αρχαιολογική πληροφορία και με το ιστορικό πλαίσιο, δίνοντας πληροφορίες για την κοινωνία την ίδια περίοδο, τόσο από το αστικό περιβάλλον όσο και τον αγροτικό πληθυσμό.

«Στην ουσία είμαστε μια ιστορική πηγή, δηλαδή μπορούμε να δίνουμε τα αποτελέσματα ούτως ώστε ένας ιστορικός, ένας αρχαιολόγος να τα χρησιμοποιήσουν και να βγάλουν ένα άλλο ή ένα νέο συμπέρασμα, να συμπληρώσουν τις πηγές» ανέφερε.

Ένα εργαστήριο ευρωπαϊκού επιπέδου

Το εργαστήριό τους ασχολείται με τους ανθρώπους που έζησαν τα τελευταία 10.000 χρόνια, από τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες, τη Μεσολιθική περίοδο δηλαδή και μετά. Και αυτό γιατί η εξαγωγή του κολλαγόνου, δύσκολα μπορεί να γίνει σε αρχαιότερα δείγματα, παρόλο που η διατήρηση εξαρτάται από την ταφονομία, την αρχαιολογική θέση κτλ.

Στο εργαστήριό τους επίσης μελετούν οστά από καύσεις, όπως για παράδειγμα κατά τη τελική Νεολιθική περίοδο, την εποχή του χαλκού, αλλά και την Ρωμαϊκή περίοδο.

Είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ταφική πρακτικής, αλλά τα οστά αυτά χρειάζονται βελτιωμένες μεθόδους. Στο σύνολο άλλωστε των εργασιών τους εξελίσσουν και βελτιώνουν συνεχώς τις μεθόδους τους σαν εργαστήριο, έχοντας πλέον πολύ μεγάλη αναγνωρισιμότητα στο παγκόσμιο στερέωμα.

Αυτή τη στιγμή είναι το μοναδικό εργαστήριο στην Ελλάδα που είναι πλήρως εξοπλισμένο σε αυτό το κομμάτι, ενώ η κ. Παπαγεωργοπούλου τονίζει πως μπορούν να σταθούν ισότιμα με άλλα πολύ καλά εργαστήρια ανθρωπολογίας στην Ευρώπη.

Άλλωστε η πλειοψηφία του εξοπλισμού τους είναι καινούριος, ενώ ολοκληρώνουν και ό,τι επιπλέον χρειάζεται μέσα από προγράμματα χρηματοδότησης και συνεργασίας μέσα από το πρόγραμμα διεθνοποίησης, με το εργαστήριο να έχει ένα μεταπτυχιακό με το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης στην Εξελικτική ιατρική.

Πλέον έχουν σχηματίσει μια ομάδα που δουλεύει τα τελευταία 7-8 χρόνια μόνιμα, με ανθρώπους από πολλά διαφορετικά μέρη που έχουν έρθει στην πόλη μας, μένουν σε αυτή και δουλεύουν στο εργαστήριό τους, ενώ ακόμα και φοιτητές απασχολούνται σε αυτό, μαθαίνοντας και εξελίσσοντας τις γνώσεις τους και την επιστήμη.

Κλειδί τα ερευνητικά έργα

Σε αυτό το πλαίσιο σημαντικά είναι και τα ερευνητικά έργα στα οποία συμμετέχουν, όπως το ECHOES, το BIOMUSE και άλλα, μέσα από τα οποία ενισχύουν και το ερευνητικό τους προσωπικό, αλλά και τον εξοπλισμό του εργαστηρίου τους.

Το τελευταίο έργο, το οποίο ήταν μια σημαντική επιτυχία, ήταν η χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στην κατηγορία του “Consolidator Grant” ύψους 2 εκ. ευρώ, που καθίσταται πιο συμβολική μιας και η χώρα μας έχει χαμηλό ποσοστό επιτυχίας σε αυτά τα προγράμματα γενικώς και ακόμα περισσότερο στις ανθρωπιστικές επιστήμες.

Η πρόταση αφορούσε τη μελέτη της αστικοποίησης της ζωής των ανθρώπων στα αστικά περιβάλλοντα και πώς αυτό έχει εξελιχθεί, βασιζόμενη κυρίως στη Θεσσαλονίκη, όπου έχουμε συνεχή διαβίωση για χιλιάδες χρόνια. Χαρακτηριστικό είναι πως μόνο από την ανασκαφή του Μετρό έχουν ανασκαφεί 2.500 αρχαίοι Θεσσαλονικείς.

Αυτό σημαίνει πως υπάρχει σημαντικό υλικό, με πολύ μεγάλη διαχρονία στο οποίο προστίθενται και παλιές ανασκαφές μέσα από την πόλη. Έτσι υπάρχουν περίπου 4.000 σκελετοί τους οποίους κανείς μπορεί να μελετήσει με ακολουθία, χρονολογική, συγκεκριμένη, κάτι το οποίο είναι πολύ σπάνιο.

Μέσα από την έρευνα θα αναδειχθούν οι επιπτώσεις στη βιολογία των ανθρώπων από τη διαβίωση σε ένα αστικό περιβάλλον, από την πρόσβαση στην τροφή, αλλά και οι κοινωνικές επιπτώσεις κρίσεων και μεγάλων αλλαγών, όταν είχαμε ερημώσεις της πόλης η οποία στη συνέχεια κατοικούνταν ξανά.

Έτσι θα μπορέσουν να χαρτογραφήσουν τον τρόπο με τον οποίο η συνεχής ανάπτυξη, οικονομική και πολιτισμική, επηρέασε τους ανθρώπους που ζούσαν σε αυτή, σε αντιπαραβολή με όσους ζούσαν σε πιο αγροτικές περιοχές δίνοντας πληροφορίες που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στις σύγχρονες συνθήκες, όπου η αστικοποίηση βλέπουμε πως ενισχύεται συνεχώς.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.