Ο περιπλους της γης απο τον Μαγγελανο
Η πρώτη φάση των ανακαλύψεων μπορούμε να πούμε ότι ολοκληρώνεται με τον περίπλου της γης από τον Πορτογάλο εξερευνητή Φερδινάνδο Μαγγελάνο (1480-1521). Ο Μαγγελάνος ήταν Πορτογάλος στην καταγωγή, αλλά άνοιξε πανιά υπό τη σημαία του αυτοκράτορα Καρόλου Ε΄[1] της Ισπανίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας,[2] του αυτοκράτορα στου οποίου την επικράτεια ο ήλιος δεν έδυε ποτέ. Ο Μαγγελάνος δεν είχε άλλη επιλογή, αφού ο Πορτογάλος βασιλέας Μανουέλ Δ΄δεν είχε πειστεί να υποστηρίξει τις προσπάθειές του. Στις 10 Αυγούστου του 1519, επομένως, ο Μαγγελάνος σάλπαρε για το τολμηρό του εγχείρημα από το λιμάνι του Σανλούκαρ ντε Μπαραμέδα, μίας πόλης κοντά στο Κάδιθ της Ανδαλουσίας.
Το πλήρωμα της αποστολής αποτελούνταν από διάφορες εθνικότητες: 185 Ισπανοί, 37 Πορτογάλοι, 23 Ιταλοί, 10 Γάλλοι, 4 Φλαμανδοί, 2 Έλληνες, 1 Άγγλος και 1 Μαλαισιανός. Όπως ήταν αναμενόμενο όμως, το γεγονός ότι το πλήρωμα αποτελούνταν από διάφορες εθνικότητες έμελλε να δημιουργήσει προβλήματα ανταρσιών και ανυπακοής στην πορεία του ταξιδιού. Μεταξύ αυτού του πολύχρωμου μωσαϊκού που αποτελούσε το πλήρωμα του Μαγγελάνου, συγκαταλεγόταν και ο υποδιοικητής Σεμπάστιαν ντ’ Ελκάνο και ο Αντόνιο Πιγκαφέτα, δύο άνδρες οι οποίοι θα γνώριζαν τη διασημότητα μετά από το ταξίδι· ο πρώτος, αφού ουσιαστικά ήταν εκείνος –και όχι ο Μαγγελάνος– που ολοκλήρωσε με επιτυχία τον πρώτο περίπλου της γης στην ιστορία –ο κυβερνήτης θα πέθαινε στις Φιλιππίνες πριν προλάβει να τον ολοκληρώσει– και ο δεύτερος, επειδή έγινε ο χρονικογράφος της επιχείρησης, εξαιτίας του περίφημου ημερολογίου που κρατούσε καθημερινώς. Ο στόλος του αριθμούσε πέντε καραβέλες: το Σαν Αντόνιο, το Βικτόρια, το Τρινιδάδ, το Κονσεπσιόν και το Σαντιάγκο.
Ο Μαγγελάνος, ο οποίος επέβαινε στο πλοίο Τρινιδάδ, αφού πέρασε τα Κανάρια Νησιά και το Πράσινο Ακρωτήριο, οπότε και οι ναύτες αντιμετώπισαν την πρώτη σφοδρή θύελλα του ταξιδιού τους, κατευθύνθηκε προς τη Βραζιλία. Στις 13 του Δεκέμβρη έφτασε στον κόλπο του Ρίο ντε Τζανέιρο. Εκεί, συγκεκριμένα στο λιμάνι του Σαιν Ζουλιάνο, το πλήρωμα έκανε Χριστούγεννα και έμεινε πέντε ολόκληρους μήνες. Κατόπιν, οι ταξιδιώτες συνέχισαν προς τον νότο, όπου συνάντησαν τους γιγαντόσωμους ιθαγενείς της Παταγονίας[3] που τους εντυπωσίασαν. Τότε, όμως, ήταν που άρχισαν και τα πρώτα προβλήματα.
Κάποιοι από τους Ισπανούς του πληρώματος δεν μπορούσαν να αποδεχτούν το γεγονός ότι έπαιρναν διαταγές από έναν Πορτογάλο. Έτσι, στασίασαν κατά του κυβερνήτη. Ο Μαγγελάνος αποκεφάλισε τους στασιαστές και κατέστειλε την ανταρσία. Ύστερα, τα πλοία συνέχισαν την πορεία τους, πλέοντας πλάι στα παγωμένα εδάφη της Γης του Πυρός στη Νότιο Αμερική. Λέγεται ότι ο Μαγγελάνος ήταν αυτός ο οποίος ονόμασε έτσι το άκρο της Παταγονίας, αφού τα βράδια το πλήρωμα έβλεπε από τα πλοία του τις φωτιές που άναβαν στη στεριά οι ιθαγενείς για να ζεσταθούν.
Το πλοίο Σαντιάγκο είχε εντωμεταξύ βυθιστεί –το πλήρωμά του είχε όμως σωθεί– και το Σαν Αντόνιο είχε εγκαταλείψει την αποστολή, με σκοπό να επιστρέψει στην Ισπανία, αλλά τα υπόλοιπα τρία πλοία κατάφεραν να βρουν τη δίοδο προς τον Ειρηνικό Ωκεανό, μέσα από τα εδάφη της Παταγονίας, διασχίζοντας τον πορθμό που αργότερα ονομάστηκε Πορθμός του Μαγγελάνου. Αυτό το όνομα δόθηκε αργότερα στον πορθμό από τον βασιλέα της Ισπανίας, προκειμένου να τιμηθεί η μνήμη του κυβερνήτη. Αξίζει, όμως, να αναφέρουμε ότι, επειδή ο διάπλους του ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου του 1520, την Ημέρα των Αγίων Πάντων, αρχικά ονομαζόταν Πέρασμα των Αγίων Πάντων.
Φαίνεται πως το πέρασμα του πορθμού και οι άγριες καταιγίδες του Ατλαντικού είχαν δυσκολέψει τόσο πολύ τον Μαγγελάνο, έτσι ώστε, όταν τα πλοία του κατάφεραν τελικά να διασχίσουν τον πορθμό με επιτυχία, και ο κυβερνήτης αντίκρισε τα ήρεμα νερά του Ωκεανού που απλώνονταν στην άλλη άκρη του, ονόμασε τον ωκεανό αυτό Ειρηνικό. Στην πραγματικότητα, βέβαια, ο ωκεανός αυτός κάθε άλλο παρά ήρεμος ήταν.
Η πορεία των πλοίων του Μαγγελάνου, διάρκειας εκατό ημερών, αμέσως μετά από τον διάπλου του πορθμού και μέχρι να φτάσουν στη νήσο Γκουάμ του Αρχιπελάγους των Μαριάνων Νήσων[4] ήταν από τα δυσκολότερα κομμάτια του ταξιδιού. Το πλήρωμα ήρθε αντιμέτωπο με το φάσμα της πείνας και του σκορβούτου. Επειδή οι ιθαγενείς που υποδέχτηκαν τον Μαγγελάνο στις Μαριάνες άρπαζαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους, ο κυβερνήτης ονόμασε τα νησιά αυτά Νησιά των Κλεφτών.
Μετά από πορεία μίας ακόμη εβδομάδας, τα πλοία έφτασαν στις σημερινές Φιλιππίνες.[5] Κανείς Ευρωπαίος δεν είχε φτάσει ποτέ πριν εκεί ως τότε. Ο Μαγγελάνος, βέβαια, νόμιζε ότι είχε φτάσει στις Μολούκες της Ινδονησίας και πίστευε ότι βρισκόταν ήδη στο μέσο του ταξιδιού του. Στην πραγματικότητα, ήταν πιο μακριά από την Ισπανία απ’ όσο πίστευε. Βέβαια, επειδή και τα νησιά αυτά ήταν γεμάτα με τα προϊόντα που αναζητούσαν οι Ευρωπαίοι, ο Μαγγελάνος και οι άνδρες του κατάλαβαν ότι εκείνοι ήταν οι πρώτοι που είχαν καταφέρει να πραγματοποιήσουν τελικά το όνειρο του Κολόμβου: να φτάσουν δηλαδή στις περίφημες Ινδίες, πλέοντας από τα δυτικά! Ο Μαγγελάνος έμεινε στο Αρχιπέλαγος των Φιλιππίνων εξερευνώντας το για έναν μήνα περίπου και συνάπτοντας εμπορικές σχέσεις με τους διάφορους φυλάρχους. Στις 27 Απριλίου του 1521 όμως, κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης με τους ιθαγενείς, σκοτώθηκε στο νησίΜακτάν. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, το σώμα του κυβερνήτη δεν βρέθηκε ποτέ.
Το υπόλοιπο πλήρωμα αποφάσισε να εγκαταλείψει το Κονσεπσιόν και, επιβιβαζόμενο στα δύο εναπομείναντα πλοία, το Τρινιδάδ και το Βικτόρια, πήρε τον δρόμο της επιστροφής. Ο Σεμπαστιάν ντ’ Ελκάνο ανέλαβε τη διοίκηση, και τα πλοία έβαλαν πλώρη για τις Μολούκες. Εκεί, οι άντρες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το Τρινιδάδ, το οποίο χρειαζόταν επειγόντως επισκευές, και μονάχα το Βικτόρια κατάφερε να φτάσει, εν τέλει, στο Σανλούκαρ στις 6 Σεπτεμβρίου του 1522.
Ο πρώτος περίπλους της γης είχε κρατήσει τρία περίπου ολόκληρα χρόνια, αλλά ο ιθύνων νους της επιχείρησης, ο Μαγγελάνος, δεν είχε επιζήσει για να δει τον θρίαμβο του ταλαιπωρημένου πληρώματός του. Από τους 237 άνδρες που είχαν σαλπάρει το 1519, μονάχα 18 είχαν επιστρέψει πίσω σώοι. Το φορτίο από το γαρύφαλλο που είχε φορτώσει το Βικτόρια στις Μολούκες θα ξεπλήρωνε τα έξοδα της όλης επιχείρησης. Ο σκοπός, πάντως, είχε επιτευχθεί. Το ταξίδι του Μαγγελάνου είχε κατορθώσει να αποδείξει, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι η γη είναι σφαιρική. Από δω και στο εξής, με γνώμονα τη διαπίστωση αυτή, νέοι ορίζοντες θα ανοίγονταν στη συνέχιση των εξερευνητικών ταξιδιών της νεότερης εποχής.
[1] Ο επονομαζόμενος και Κάρολος Κουίντος, ήταν συγχρόνως βασιλέας της ισπανικής αυτοκρατορίας από το 1516 και αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από το 1519.
[2] Η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του γερμανικού έθνους δημιουργήθηκε το 800 μ.Χ. με τον Καρλομάγνο –ή, κατ’ άλλους, το 962 με τον Όθωνα Α΄– και περιλάμβανε εδάφη της κεντρικής, κυρίως, Ευρώπης. Διαλύθηκε το 1806 μετά από τη νίκη του Μεγάλου Ναπολέοντα επί του τελευταίου αυτοκράτορά της, Φραγκίσκου Β΄, στη μάχη του Αούστερλιτς.
[3] Έτσι ονομάζεται το νότιο άκρο της Νοτίου Αμερικής. Τα εδάφη του ανήκουν στην Αργεντινή και τη Χιλή.
[4] Κοινοπολιτεία των ΗΠΑ στον Ειρηνικό Ωκεανό.
[5] Τα νησιά αυτά τα ονόμασε έτσι λίγες δεκαετίες αργότερα ο Ισπανός εξερευνητής Ρουί Λόπεθ ντε Βιλλαλόμπος (περ. 1500-1544), προς τιμήν τού τότε βασιλέα της Ισπανίας Φιλίππου Β΄.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
