Δυο προτασεις βιβλιων για τους λατρεις της ιστοριας και των μαθηματικων

—Μια απρόσμενη συνάντηση μαθηματικών και λογοτεχνίας διά χειρός Θανάση Τριανταφύλλου

1. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, «Από μένα αυτά…: Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου», εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2023, σ. 176.

«Από μένα αυτά…»: Έτσι επέλεξε να τιτλοφορήσει την τόσο διαφορετική αυτή «αυτοβιογραφία» της η διάσημη Βυζαντινολόγος και πρώτη γυναίκα πρύτανης του πανεπιστημίου της Σορβόννης Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Το βιβλίο διαθέτει ως υπότιτλο «Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου» και είναι πράγματι αυτό ακριβώς που υποδηλώνει: μία αυτοβιογραφική απόπειρα της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ και της καταγραφής των απόψεών της για διάφορα θέματα, μέσα από τις δεκαπέντε συζητήσεις που έλαβαν χώρα στην Αθήνα και, κυρίως, στους Δελφούς, μεταξύ Νοεμβρίου 2021 και Αυγούστου 2022.

Η ιδέα για τη συγγραφή τού εν λόγω πονήματος ανήκει στον γνωστό δημοσιογράφο Μάκη Προβατά, ο οποίος έχει πάρει πάνω από 400 συνεντεύξεις από Έλληνες πανεπιστημιακούς, επιστήμονες και καλλιτέχνες. Η ίδια η Αρβελέρ επέλεξε να έχει κοντά της στο εγχείρημα και την αγαπημένη της συνεργάτιδα από το 1993, στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, Έφη Βασιλοπούλου. Οι δυο τους, επομένως, ρωτούσαν και η Αρβελέρ απαντούσε με τρόπο τόσο αυθόρμητο που, αν χρειαζόταν να απαντήσει ξανά στις ίδιες ερωτήσεις θα έδινε άλλες απαντήσεις! Έτσι μας λέει τουλάχιστον στο τέλος της μακριάς αυτής σε έκταση συνέντευξης. Πρόκειται, επομένως, για μία συζήτηση εφ’ όλης της ύλης, που περιλαμβάνει αυτοβιογραφικές αναφορές σχετικές με την οικογένεια της διάσημης Βυζαντινολόγου, τις σπουδές, τα παιδικά της χρόνια, τον σύζυγο, την κόρη της και τη ζωή της, τα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης, τη μικρασιατική καταγωγή της, αλλά και τη δουλειά της και τις προσωπικές της συνήθειες και προτιμήσεις, τόσο στη Γαλλία όσο και στην Ελλάδα.

Πρόκειται, όμως, και για μία ανθολόγηση των απόψεών της σχετικά με την ιστορία, το Βυζάντιο, την εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας και της σχέσης της με την Ευρώπη, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την πανδημία, τον σχολικό εκφοβισμό, τα παιδιά και τους νέους, την ελληνική συνέχεια στην ιστορία, τα τραύματα του 1453 και του 1922, τον Ερντογάν, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Φρανσουά Μιτεράν, τη μητρότητα και ένα σωρό άλλα.

Η έκδοση συμπληρώνεται από 14 ποιήματά της στο τέλος του βιβλίου, 10 αδημοσίευτα εξ αυτών και 4 δημοσιευμένα, τα οποία οφείλω να ομολογήσω πως ήταν πραγματικά υπέροχα. Για να είμαι ειλικρινής, έχω διαβάσει πολλά βιβλία τής Αρβελέρ και πάντοτε τη θαύμαζα για το ιστορικό της έργο, ποτέ όμως δεν μπορούσα να φανταστώ, και πραγματικά ξαφνιάστηκα τα μάλα, όταν έμαθα ότι όχι μόνο γράφει υπέροχα ποιήματα αλλά είναι σε θέση να απαγγείλει από στήθους και ένα σωρό ακόμη διάσημα ποιήματα του Ρεμπώ, του Ρίλκε, του Σεφέρη, του Σολωμού και άλλων.

Επιβεβαιώνεται, επομένως, μέσα από τις σελίδες της ιδιότυπης αυτής βιογραφίας της, ότι η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, εκτός από διάσημη Βυζαντινολόγος είναι και ένα πνεύμα πολύπλευρο και ανήσυχο, αλλά και ένας άνθρωπος με πολλά ταλέντα. Η ίδια μας λέει, επιπροσθέτως, ότι κατάφερε να γίνει όλα όσα έγινε μέσα από σκληρή δουλειά, αλλά και μέσα από το πείσμα της να κυνηγήσει το όνειρό της.

Το βιβλίο διαβάζεται εύκολα, σαν μυθιστόρημα, ενώ συνοδεύεται και από φωτογραφίες της αφηγήτριας σε πολλά στιγμιότυπα από τη ζωή της. Εμείς, πάντως, μπορούμε να κρατήσουμε το μήνυμα που υπογράφει η ίδια για τους αναγνώστες στην αρχή του βιβλίου της: «Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη κυνήγα αδιάκοπα το όνειρό σου».

2. Θανάσης Τριανταφύλλου, «…τρεις Κυριακές, Δευτέρα μία…», Δήμητρα Ασημακοπούλου επιμ., εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2024, σ. 430.

Οι ανθρώπινες τραγωδίες και τα ατυχήματα πάντα ενέπνεαν τους λογοτέχνες, ακόμη και εκείνες που συνέβησαν πιο πρόσφατα, όπως η τραγωδία στο Μάτι της Αττικής, στις 23 Ιουλίου 2018, που στοίχισε τη ζωή σε 104 συνανθρώπους μας. Αυτή η τραγική στιγμή για τον ελληνισμό ενέπνευσε και τον συγγραφέα και μαθηματικό Θανάση Τριανταφύλλου και τον απασχολεί στο νέο βιβλίο του, μαζί με πολλά άλλα και ποικίλα θέματα. Το βιβλίο του έχει τίτλο «…τρεις Κυριακές, Δευτέρα μία…» και αποτελεί περισσότερο ένα μυθιστόρημα ιδεών, παρά ένα μυθιστόρημα γεγονότων.

Ο Θανάσης Τριανταφύλλου είναι γεννημένος στη Λάρισα το 1950 και είναι απόφοιτος του Μαθηματικού Τμήματος του ΑΠΘ και, πλέον, συνταξιούχος εκπαιδευτικός. Το «…τρεις Κυριακές, Δευτέρα μία…»δεν είναι το πρώτο βιβλίο που εκδίδει, καθώς έχει ασχοληθεί πολλάκις μέχρι τώρα με τη μαθηματική λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, έχει εκδώσει άλλα τρία βιβλία, «Οι αριθμοί και άλλες μαθηματικές ψηφίδες στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη» (εκδ. Επίκεντρο, 2012), τα «Μαθηματικά και Λογοτεχνία» (εκδ. Επίκεντρο, 2014) και το «“Αμήχανο” Βλέμμα» (εκδ. Επίκεντρο, 2019). Τα τρία αυτά του πονήματα έχουν σχέση με τον κόσμο των μαθηματικών, όπως και το «…τρεις Κυριακές, Δευτέρα μία…» για το οποίο θα μιλήσουμε εδώ.

Ενώ, λοιπόν, τα τρία πρώτα πονήματα του συγγραφέα εντάσσονται περισσότερο στον χώρο του δοκιμίου, με το νέο του πόνημα ο Τριανταφύλλου συνδυάζει τη μαθηματική λογοτεχνία με τη λογοτεχνία ιδεών και το μυθιστόρημα για πρώτη φορά.

Η υπόθεση του βιβλίου είναι απλή: έξι φίλοι –τρία ζευγάρια– αποφασίζουν να επισκεφθούν το ορεινό και χιονισμένο Πήλιο τον χειμώνα του 2018. Στο ξενοδοχείο όπου μένουν γνωρίζουν ένα ακόμη ζευγάρι ομοφυλόφιλων και μορφωμένων ηλικιωμένων ανδρών και έτσι η παρέα τους μεγαλώνει. Η παρέα (Δημήτρης και Ιόλη, Άθως και Μπιλ, Βίκτωρας και Άννυ, Υβ και Υβόννη) συναντιέται στο σαλόνι και την τραπεζαρία του ξενοδοχείου και διεξάγει ενδιαφέρουσες συζητήσεις ποικίλης θεματολογίας, π.χ. για τον ζωγράφο Θεόφιλο, για τον Ελευθέριο Βενιζέλο, για την ιστορία ενός ερειπωμένου ξενοδοχείου της περιοχής, για ξένη λογοτεχνία και κινηματογράφο, για ποίηση και για πολλά άλλα, αλλά το προαποφασισμένο τους τριήμερο της επίσκεψης γίνεται τελικά πενθήμερο, καθώς αποκλείονται εκεί, λόγω της πυκνής χιονόπτωσης. Καθώς κάποιοι από την παρέα είναι μηχανικοί, καθηγητές στο Πολυτεχνείο ή μαθηματικοί –ο Υβ, ο Άθως και ο Δημήτρης–, οι συζητήσεις παίρνουν πολλές φορές μαθηματική τροπή. Δύο από τους συνδαιτυμόνες, όμως, η Ιόλη και ο Μπιλ, ασχολούνται με τη λογοτεχνία και την τέχνη, οπότε συχνά η λογοτεχνία, η τέχνη και ο κινηματογράφος δίνουν επίσης «το παρών» στις συζητήσεις τους. Οι οκτώ της παρέας παρουσιάζουν τελικά πολλά κοινά, κοινές αναμνήσεις από την Μπεζανσόν της Γαλλίας, αλλά έχουν και κοινά ενδιαφέροντα. Όταν λήγει ο αποκλεισμός, η παρέα συνεχίζει τις συναντήσεις της στην Αθήνα και έτσι, η φιλία της «παρέας των οκτώ» καλά κρατεί. Μία από τις κοινές αυτές συναντήσεις λαμβάνει χώρα στο Μάτι της Αττικής, όπου ένα ζευγάρι από τα παραπάνω διατηρεί εξοχικό. Και εκεί θα τους βρει η τραγωδία, η οποία θα στοιχίσει τη ζωή σε ένα μέλος της παρέας…

Τα παραπάνω εξιστορούνται στο πρώτο μέρος του βιβλίου, στο οποίο αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του στις συζητήσεις που διεξάγονται μεταξύ της παρέας. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου πραγματοποιεί μία αναδρομή στις ευτυχισμένες μέρες ενός από τα ζευγάρια και, φυσικά, πάλι στις ποικίλης θεματολογίας συζητήσεις τους. Κεντρική θέση στη θεματολογία των συζητήσεων κατέχει το ζήτημα των τέλειων αριθμών που θίγεται πολλαπλώς από την παρέα.

Στο μυθιστόρημα αυτό, ο αναγνώστης δεν θα έχει μεν έντονη περιέργεια για να δει τι γίνεται παρακάτω, αλλά θα αποκτήσει γνώσεις για διάφορα θέματα και, ιδίως, αν είναι μαθηματικός, θα εντρυφήσει και στο είδος της μαθηματικής λογοτεχνίας με ακόμη περισσότερη ευχαρίστηση. Οι υποσημειώσεις του βιβλίου είναι άφθονες και κατατοπίζουν τον αναγνώστη στη θεματολογία που συζητούν οι φίλοι-πρωταγωνιστές του βιβλίου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.