Ο Μαροκινος εξερευνητης απο την Ταγγερη καιο Κινεζος ναυαρχος
Το 1325, έναν μόλις χρόνο μετά τον θάνατο του Μάρκο Πόλο (βλ. σχετικά στο δεύτερο μέρος εδώ), ένας νέος από το Μαρόκο ξεκινούσε για να πραγματοποιήσει το μεγαλύτερο όνειρο στη ζωή κάθε μουσουλμάνου: να προσκυνήσει στον ιερό χώρο της Μέκκας. Επρόκειτο για τον Μαροκινό Ιμπν Μπατούτα (1304-1377 ή 1378). Δεν ήξερε ότι το ταξίδι του επρόκειτο να διαρκέσει είκοσι τέσσερα ολόκληρα χρόνια και ότι θα διέγραφε μία πορεία τρεις φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Μάρκο Πόλο, μια διαδρομή, δηλαδή, 120.000 χλμ. σε όλον τον τότε ισλαμικό κόσμο, από την Αφρική ως την Ισπανία και τη Μέση Ανατολή, φτάνοντας μέχρι την Ινδία, την Κίνα και τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας!
Επέστρεψε στο Μαρόκο το 1349, γεμάτος εμπειρίες και πλούσια δώρα από τους ηγεμόνες των χωρών τους οποίους είχε συναντήσει. Τις εντυπώσεις του τις υπαγόρευσε στον λόγιο από την Ανδαλουσία, Ιμπν Ζουζαγί, και το βιβλίο ονομάστηκε «Δώρο σε όσους συλλογίζονται τα θαύματα των πόλεων και τη μαγεία του ταξιδιού». Έγινε, όμως, ευρύτερα γνωστό ως «Ρίχλα (Τα ταξίδια)»και παραμένει μέχρι σήμερα η σημαντικότερη μαρτυρία ταξιδιού από τον μεσαιωνικό ισλαμικό κόσμο.
Έτερο αξιοπρόσεκτο παράδειγμα τολμηρού ταξιδευτή αποτελεί ο Κινέζος ευνούχος ναύαρχος Ζενγκ Χε (1371-1433 ή 1435), ο οποίος ξεκίνησε τη ζωή του ως μουσουλμάνος πριν καταλήξει στην υπηρεσία των Κινέζων αυτοκρατόρων. Ο Γιονγκ Λο, ο τρίτος αυτοκράτορας της δυναστείας των Μινγκ,[1] ίσως της λαμπρότερης στην κινεζική ιστορία, έδωσε εντολή στον ικανό ναυτικό να οργώσει τις θάλασσες γύρω από τον τότε γνωστό κόσμο, να επιδείξει την ισχύ και τον πλούτο της Κίνας στους λαούς που θα συναντούσε, καθώς και να τους εντάξει, αν αυτό ήταν εφικτό, στη σφαίρα επιρροής του μεγάλου Κινέζου αυτοκράτορα.
Ο στόλος του Ζενγκ Χε αριθμούσε περί τα τριακόσια πλοία και αυτά ήταν επανδρωμένα με περίπου 28.000 άνδρες –πόσο μεγάλη διαφορά από τα τρία μονάχα πλοία και τους λιγότερο από εκατό άνδρες πλήρωμα που είχε μαζί του ο Κολόμβος! Η αλήθεια είναι ότι η Κίνα, εκείνη την εποχή, ήταν πολύ πιο προηγμένη στον τεχνολογικό τομέα από την Ευρώπη, η οποία μόλις εκείνον τον αιώνα είχε αρχίσει να βγαίνει δειλά δειλά από τον μερικό λήθαργο του Μεσαίωνα. Πράγματι, οι τέσσερις σπουδαίες εφευρέσεις, οι οποίες γνώρισαν μεγάλη διάδοση στην Ευρώπη του Ύστερου Μεσαίωνα, ήταν όλες κινεζικής προέλευσης: το χαρτί, η τυπογραφία, η μαγνητική πυξίδα και η πυρίτιδα είναι μονάχα μερικές από τις πιο γνωστές.
Ο πελώριος στόλος του Ζενγκ Χε απέπλευσε από τη Ναντσίνγκ το 1405 και περιέπλευσε τη Νοτιοανατολική Ασία και την Ινδία. Προς το τέλος του ταξιδιού τους, το 1407, συνάντησαν πειρατές, τους οποίους και συνέλαβαν πριν επιστρέψουν στην αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Στο δεύτερο ταξίδι (1407-1409), το οποίο πάλι είχε ως προορισμό την Ινδία, ο ίδιος ο ναύαρχος δεν συμμετείχε, αλλά συμμετείχε στο τρίτο (1409-1411), στο οποίο αναγκάστηκε να πολεμήσει και να νικήσει τον βασιλιά της Κεϋλάνης, σημερινής Σρι Λάνκα.
Στο τέταρτο (1413-1415), το πέμπτο (1417-1419) και το έκτο ταξίδι (1421-1422), τα κινεζικά πλοία έφτασαν πιο μακριά, μέχρι τον Περσικό Κόλπο και τις ακτές της Ανατολικής Αφρικής. Το 1424 πέθανε, όμως, ο αυτοκράτορας Γιονγκ Λο. Οι επόμενοι αυτοκράτορες δεν διέκειντο τόσο ευνοϊκά όσο ο προκάτοχός τους απέναντι στα ερευνητικά ταξίδια. Οι επιδρομές των Μογγόλων στα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας και, κυρίως, η επικράτηση των συντηρητικών κομφουκιανών φιλοσόφων ώθησαν την Κίνα να εγκαταλείψει τις μεγαλεπήβολες πολιτικές και να «κλειστεί» στον εαυτό της. Πριν γίνει αυτό, ο σπουδαίος ναύαρχος πραγματοποίησε ένα τελευταίο ταξίδι (1431-1433) στη Μαλαισία και το Σιάμ και, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, πέθανε κατά τη διάρκειά του. Αυτό ήταν και το τέλος του ανοίγματος της Κίνας στον κόσμο.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι αν οι διάδοχοι του Γιονγκ Λο δεν έπαιρναν την ολέθρια, για τη χώρα τους, απόφαση να σταματήσουν τα ταξίδια, η Κίνα, κατά πάσα πιθανότητα, θα συνέχιζε την ανοδική πορεία της. Ίσως αυτή θα ήταν η χώρα, η οποία θα ανακάλυπτε την Αμερική και όχι η Ισπανία. Δεν θα κατέληγε, επομένως, να υποσκελιστεί τόσο εύκολα από τους Ευρωπαίους, οι οποίοι, αντί να φρενάρουν τους ρυθμούς της ανάπτυξης μετά το τέλος του Μεσαίωνα, όπως οι Κινέζοι, έδωσαν αντιθέτως μεγαλύτερη ώθηση στις επιστημονικές ανακαλύψεις. Αυτό ήταν αναμφίβολα που τους επέτρεψε να κυριαρχήσουν έκτοτε στον κόσμο
Χάρη στα ταξίδια αυτά, που είχαν κυρίως εμπορικό χαρακτήρα, η Κίνα μπόρεσε να πλουτίσει τις γνώσεις της για τον κόσμο και τα ναυτικά ταξίδια, αλλά και να ενδυναμώσει την οικονομική της κυριαρχία και επιρροή σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ασία. Άφθονα πλούτη από δώρα ηγεμόνων των άλλων χωρών, που επισκέπτονταν οι Κινέζοι, συνέρρευσαν στην Κίνα μαζί με γνώσεις, όπως μαργαριτάρια, μπαχαρικά, πολύτιμοι λίθοι. Οι Κινέζοι είδαν τότε, επίσης, για πρώτη φορά, εξωτικά ζώα, όπως καμηλοπαρδάλεις, στρουθοκαμήλους, ίσως και ζέβρες.
Σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες, οι Κινέζοι του Ζενγκ Χε περιέπλευσαν και το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας και έφθασαν μέχρι την Αμερική. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί –ακόμη τουλάχιστον– επιστημονικά. Το πιθανότερο είναι, αντιθέτως, ότι οι Κινέζοι δεν έφθασαν καν, αλλά ούτε και να περιέπλευσαν ποτέ το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, κι αυτό, πολύ απλά, διότι δεν είχαν την ανάγκη
–όπως είχαν οι Ευρωπαίοι την ίδια περίπου εποχή– να βρουν ένα θαλάσσιο πέρασμα προς την Αμερική. Σύμφωνα με ορισμένους, μάλιστα, δεν γνώριζαν καν ότι η γη είναι στρογγυλή –και όχι επίπεδη–, παρά τα μεγάλα τεχνολογικά και επιστημονικά τους επιτεύγματα.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι αν οι διάδοχοι του Γιονγκ Λο δεν έπαιρναν την ολέθρια, για τη χώρα τους, απόφαση να σταματήσουν τα ταξίδια, η Κίνα, κατά πάσα πιθανότητα, θα συνέχιζε την ανοδική πορεία της. Ίσως αυτή θα ήταν η χώρα, η οποία θα ανακάλυπτε την Αμερική και όχι η Ισπανία. Δεν θα κατέληγε, επομένως, να υποσκελιστεί τόσο εύκολα από τους Ευρωπαίους, οι οποίοι, αντί να φρενάρουν τους ρυθμούς ανάπτυξης μετά το τέλος του Μεσαίωνα, όπως οι Κινέζοι, έδωσαν αντιθέτως μεγαλύτερη ώθηση στις επιστημονικές ανακαλύψεις. Αυτό ήταν αναμφίβολα που τους επέτρεψε να κυριαρχήσουν έκτοτε στον κόσμο.
*Η Λεύκη Σαραντινού είναι εκπαιδευτικός, ιστορικός και συγγραφέας.
[1] Η δυναστεία κυβέρνησε την Κίνα από το 1368 ως το 1644.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
