Υγεια και αθλητισμος: Απ’ την απλη ορειβασια ως τον αλπινισμο

Τι είναι υγεία; Τι είναι ορειβασία; Διαμορφώνεται καμιά σχέση ανάμεσα τους; Και ποια;

Τρία ερωτήματα που οριοθετούν το φάσμα της ομιλίας μου. Στο πρώτο ερώτημα έρχεται να δώσει απάντηση η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absense of disease or infirmity. Υγεία είναι η κατάσταση μιας πλήρους φυσικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι απλώς η έλλειψη νόσου ή αδυναμίας.

Ο ορισμός αυτός της υγείας δίνει τις ιδανικές διαστάσεις της εύρυθμης λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού, δηλαδή κάτι πέρα και πάνω από την απουσία της αρρώστιας.

Στο δεύτερο ερώτημα τι είναι η ορειβασία η απάντηση φαίνεται να είναι απλή: η ανθρώπινη δράση για την εξερεύνηση του βουνού και κυρίως για την κατάκτηση των κορυφών του.

Ανάλογα με τις τεχνικές δυσκολίες, το υψόμετρο, τη μορφολογία του εδάφους, τις καιρικές συνθήκες διαφοροποιούνται δύο μορφές:

Η απλή ορειβασία – η ορεινή πεζοπορία: ομαλές αναβάσεις από εύκολες προσπελάσεις, που δεν προϋπο­θέτουν ειδικές γνώσεις, τεχνική και όργανα

Και η αθλητική ορειβασία – ο αλπινισμός: δύσκολες αναβάσεις (βράχου, πάγου, χιονιού), που απαιτούν τεχνική, μέτρα ασφάλειας και χρήση οργάνων.

Και έρχομαι στο τρίτο ερώτημα που θα αποτελέσει και το επί­κεντρο της ομιλίας μου. Αν διαμορφώνεται και ποια σχέση ανάμεσα στην υγεία και την ο­ρειβασία. Η ορειβασία αναμφίβολα είναι μια καταπόνηση για τον οργα­νισμό. Εξάλλου πώς θα μπορούσε να νοηθεί άθληση χωρίς καταπόνη­ση;

Πρόκειται για μεικτό τύπο άσκησης, συνδυασμό δηλαδή ισο­μετρικής και ισοτονικής, όπου υπερέχει, ιδίως κατά την αναρρίχη­ση, η ισομετρική συνιστώσα. Ως αποτέλεσμα αυξάνεται κατά την άσκηση περισσότερο από ό,τι σε άλλα λιγότερο ισομετρικά αθλή­ματα η αρτηριακή πίεση. Η αυξημένη αυτή κατά την άσκηση και μό­νο, όχι σε ηρεμία -αυτό πρέπει να ξεκαθαρισθεί- αρτηριακή πίεση προκαλεί με την πάροδο του χρόνου υπερτροφία της καρδιάς: την υπερτροφία της αριστερής κοιλίας.

Βέβαια δεν σημαίνει ότι όλοι οι ορειβάτες θα αναπτύξουν μεγά­λη όπως λέμε καρδιά. Αυτό θα εξαρτηθεί και από άλλους παρά­γοντες εκτός από την άσκηση: όπως το αυξημένο σωματικό βάρος και η κληρονομικότητα.

Έτσι, όσο πιο βαρύς είναι ο ορειβάτης τόσο περισσότερες πιθα­νότητες έχει να αναπτύξει καρδιακή υπερτροφία.

Πολλά λέγονται κι ακούγονται για την υπερτροφία της καρδιάς, γενικά τη μεγαλοκαρδία. Υπάρχει ένας φόβος. Όχι αδικαιολόγητος. Το κακό, όμως, εστιάζεται στην παθολογική υπερτροφία. Μια διαφορετική δομική προσαρμογή της καρδιάς σε αυξημένο έργο, χωρίς κανένα κίνδυνο για τον οργανισμό. Από την άλλη, όποτε σταματήσει η άσκηση η υπερτροφία αυτή θα αποστραφεί, θα υποχωρήσει: αρκούν μόνον τέσσερις ημέρες από τη στιγμή που θα σταματή­σει η άσκηση για να αρχίσει η υποστροφή της υπερτροφίας και τρεις εβδομάδες για να φθάσει στα δύο τρίτα.

Το ερώτημα είναι αυτή καθεαυτή η καρδιά έχει κανένα κέρδος α­πό την ορειβασία;

Όπως και κάθε άλλη αθλημένη καρδιά αντέχει περισσότερο στις δυσκολίες.

Έχει βρεθεί ότι ο ουδός για πολύ σοβαρές αρρυθμίες, απειλητι­κές για τη ζωή, όπως η κοιλιακή μαρμοριγή μετατίθεται ψηλότερα, δηλαδή ένας ορειβάτης ακόμη κι αν πάθει έμφραγμα έχει λιγότερες πιθανότητες να ‘ναι θανατηφόρο.

Δεν θα ‘ταν άστοχος ένας παραλληλισμός ανάμεσα στα σημερινά δεινά-πηγές νοσηρότητας και θνησιμότητας-και… στις πληγές του Φαραώ. Διαφορετικές, σήμερα ανάλογα με το βιοτικό επίπεδο του κάθε λαού, ακούν στη χώρα μας στα ονόματα: τροχαία δυστυχήμα­τα στεφανιαία νόσος, καρκίνος, εξάρτηση από τη νικοτίνη τοξικο­μανία από ναρκωτικά, σύνδρομο της επίκτητης ανοσοβιολογικής α­νεπάρκειας (AIDS). Χωρίς να θέλω να κάμω τον συνήγορο του διαβό­λου αλλά ούτε και του θεού στα πιο πολλά από αυτά ο άνθρωπος κα­λείται να καταβάλλει το τίμημα ίσως μερικές φορές πολύ βαρύ, για τις παρεκκλίσεις του.

Στην αντιμετώπιση αυτών των δεινών η άσκηση προσφέρει τίπο­τα;

Στο έγκυρο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό JAMA (The Journal of the American Medical Association) δημοσιεύθηκαν το Νοέμβριο του 1989 τα πορίσματα μιας μεγάλης έρευνας. Αφορούσε 13.000 περί­που άτομα άνδρες και γυναίκες, μέσης ηλικίας για μια χρονική πε­ρίοδο 15 ετών. Το υλικό της μελέτης χωρίσθηκε σε 5 ομάδες ανάλο­γα με το βαθμό της άσκησης που υποβαλλόταν το κάθε άτομο. Στην πρώτη ομάδα περιλήφθηκαν τα άτομα που έκαναν την πλέον κα­θιστική ζωή. Στη δεύτερη, εκείνα που περπατούσαν γρήγορα του­λάχιστον μισή ώρα την ημέρα. Στην πέμπτη αυτά που υποβαλλόταν σε πολύ έντονη καθημερινή άσκηση (έτρεχαν 10 χιλιόμετρα κατά μέσο όρο, κάθε ημέρα). Και στην τρίτη και τέταρτη ομάδα, τέλος κατατάχτηκαν εκείνα τα άτομα που υποβαλλόταν σε ενδιάμεση άθλη­ση.

Από τη μελέτη των δεδομένων διαπιστώθηκε ότι οι αθλούμενοι είχαν μικρότερη θνησιμότητα, λιγότερους δηλαδή θανάτους. Ειδι­κότερα η καμπύλη θνησιμότητας παρουσίασε μια απότομη πτώση στη δεύτερη ομάδα, πιο εμφανή στην κατηγορία των ανδρών, πτώ­ση που συνεχιζόταν και στις υπόλοιπες ομάδες, όχι όμως με την ίδια απότομη κλίση.

Το αξιοσημείωτο είναι ότι η μείωση της θνησιμότητας αφορούσε ένα ευρύ φάσμα αιτιών θανάτου, που εκτός από τα καρδιακά νοσή­ματα περιλάμβανε και τον καρκίνο.

Μειωμένη θνησιμότητα παρουσίασαν και οι καπνιστές, και οι πάσχοντες από υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, αυξημένη χοληστε­ρίνη αρκεί να μην ανήκαν στην πρώτη ομάδα, δηλαδή στα άτομα που έκαναν τελείως καθιστική ζωή: little pain, lots of gain μικρή καταπόνηση – μεγάλο κέρδος, τροποποιώντας έτσι εκείνο που πιστευόταν ως τότε no pain, no gain.

Όχι καταπόνηση όχι κέρδος ή σε πιο ελεύθερη απόδοση όσο μεγαλύτερη η καταπόνηση τόσο μεγαλύτερο το κέρδος.

Η ορειβασία, λοιπόν και η άθληση γενικότερα βοηθάει στο να ρυθμίσει ένα άτομο καλύτερα την υπέρταση του, το σακχαρώδη διαβήτη του (τύπου ΙΙ), να βελτιώσει το λιπιδαιμικό profil του, αυξάνοντας την χοληστερίνη της υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνης (την HDL χοληστερίνη) μειώνοντας έτσι, την τάση για αρτηριοσκλήρυνση και θρόμβωση. Φαίνεται επίσης να βοηθάει στον περιορισμό του καρκίνου, ιδίως του παχέος εντέρου, αλλά και στην αντιμετώπιση του AIDS, αφού ως ένα βαθμό ενισχύει το ανοσοβιολογικό σύστημα.

Η ορειβασία, όμως, πέρα από ένα σωματικό άθλημα είναι μια αδιάκοπη άσκηση του πνεύματος και της ψυχής.

Το βουνό, ο στίβος του αθλήματος, με τα στοιχεία του αγνώστου και απρόοπτου επιβάλλει υπερδιέγερση έντονη και συνεχή, σωματική και πνευματική, για:

Έγκαιρη αντίληψη,

Άμεση αντίδραση,

Ευελιξία και

Ακρίβεια στους χειρισμούς.

Η αρχή της συνεργασίας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ορειβατικής δράσης. Όλα τα συστήματα του ορειβάτη (αναπνευστικό, κυκλοφοριακό, νευρικό, κινητικό) υποχρεώνονται σε μια συντονισμένη λειτουργία που επεκτείνεται και πέρα από το άτομο, στην ομάδα που ανήκει.

Το πνεύμα της συλλογικότητας γίνεται εντονότερο όσο δυσκολότερη η αποστολή.

Τον ορειβάτη δεν ακολουθούν αυτοκινούμενα ασθενοφόρα ή σωστικά σκάφη που θα επέμβουν σε κάποιο… ολέθριο ξεστράτημα.

Η σιωπή του βουνού θα τον τυλίξει, όπου κι αν πέσει.

Η ίδια απόλυτη ανθρώπινη σιγή θα τον προσμένει, όπου κι αν ανέβει.

Αγωνιστής και όχι ανταγωνιστής.

Ό,τι κάνει το κάνει έτσι απλά, χωρίς ιδιοτέλεια. Γιατί;

Τα κίνητρά του δεν είναι άμεσα ανιχνεύσιμα και ορατά.

Μπορεί η πρόκληση του αγνώστου, η συγκίνηση του όγκου, η υπέρβαση των ορίων. Πιθανόν αυτή καθεαυτή η κατάκτηση της κορυφής.

Ίσως πάλι αυτή καθεαυτή η διαδικασία της κατάκτησης, άσχετα προς τ’ αποτέλεσμα.

Ο ορειβάτης έχει μάθει να παλεύει.

Αγωνιστικής με ανοιχτές προοπτικές.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.