Αναδεικνυοντας τις Χριστουγεννιατικες παραδοσεις στην Κομοτηνη

Εορταστικά έθιμα Ηπειρωτών, Σαρακατσάνων και Ποντίων, πληθυσμιακές ομάδες που έκαναν σπίτι τους τη Θράκη, φέρνοντας τα μαζί τους, παρουσιάστηκαν το πρωί της Κυριακής 15 Δεκεμβρίου στο Πάρκο Αγίας Παρασκευής στο πλαίσιο των Χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων του Δήμου Κομοτηνής.

Ο Σύλλογος Ηπειρωτών Νομού Ροδόπης, ο Μορφωτικός Σύλλογος Ποντίων Κομοτηνής και Περιφέρειας «Ο Εύξεινος Πόντος» και ο Σύλλογος των Εν Θράκη Διαβιούντων Σαρακατσαναίων, συμμετείχαν με τον δικό τους τρόπο στις εκδηλώσεις, δείχνοντας τα κοινά, αλλά και τις διαφορές που συνθέτουν το μωσαϊκό της περιοχής μας.

Τα Σπάργανα του Χριστού

Ο Σύλλογος Ηπειρωτών παρουσίασε το έθιμο «Τα σπάργανα του Χριστού». Πρόκειται για το γλύκισμα – έθιμο που συναντάμε σε όλη την Ήπειρο και αναβιώνει έως σήμερα. Σε κάθε σπίτι ετοιμάζουν τα σπάργανα για το τραπέζι της παραμονής. Πρόκειται για χυλό από σταρένιο αλεύρι, που ψήνεται σε πυρωμένη πέτρα μέσα στο τζάκι, ενώ στη συνέχεια τις «τηγανίτες» αυτές μελώνουν σε ζαχαρόνερο, με καρύδια και κανέλα.

Είναι το γλύκισμα που τρώγεται το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων. Το έθιμο συμβολίζει τα σπάργανα του Ιησού στη φάτνη. Τα «σπάργανα του Χριστού» σε χωριά του Πωγωνίου τα λένε «λαλαγγίτες» και είναι το γλύκισμα για το τραπέζι της παραμονής.

Όπως ανέφερε εκ μέρους του Συλλόγου ο κ. Σπύρος Πήλιος, οι Ηπειρώτες είχαν βαθιά πίστη. Το «σαρανταήμερο» έκαναν νηστεία, δηλαδή από τις 15 Νοεμβρίου έως και τις 24 Δεκέμβρη, για να υποδεχτούν την Γέννηση του Χριστού. Ακόμη και σήμερα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που με ευλάβεια τηρούν τη νηστεία.

Τα έθιμα των Χριστουγέννων για κάθε οικογένεια άρχιζαν με το σφάξιμο του χοίρου, που σε ορισμένες περιοχές ήταν ιεροτελεστία. Το χοιρινό είχε εξέχουσα θέση στο γιορτινό τραπέζι αλλά και στα γλέντια που γίνονταν ανήμερα των Χριστουγέννων στις πλατείες των χωριών. Στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι υπήρχαν τα γιαπράκια, κοινώς οι λαχαντολμάδες, με το φαγητό να συμβολίζει το «φάσκιωμα» του νεογέννητου Χριστού. Επίσης το Χριστόψωμο, που έφτιαχνε την παραμονή των Χριστουγέννων η νοικοκυρά με ιδιαίτερη ευλάβεια και με ειδική μαγιά από ξερό βασιλικό κ.λ.π. απαραίτητα, χαραγμένος επάνω του και ο σταυρός. Γύρω γύρω διάφορα διακοσμητικά σκαλιστά στο ζυμάρι ή διάφορα πρόσθετα στολίδια.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε σε έθιμα της Ηπείρου, όπως το αναμμένο πουρνάρι και το έθιμο της φωτιάς, που συμβολίζει τους βοσκούς που πήγαν να προσκυνήσουν το θείο βρέφος και είχαν ανάψει ένα ξερό κλαδί για να βλέπουν μέσα στην νύχτα, αλλά και το «Ζιαφέτι», το μεγάλο πανηγύρι τα περασμένα χρόνια στα χωριά της Ηπείρου που γινόταν όταν επέστρεφαν για τις γιορτινές μέρες οι ξενιτεμένοι στις πλατείες και τις αυλές των εκκλησιών με τα κλαρίνα να αντηχούν στα βουνά και το γλέντι να κρατά ακόμη και δύο μέρες.

Τα έθιμα των Σαρακατσάνων

Στα έθιμα των Σαρακατσάνων αναφέρθηκε ο Πρόεδρος του Συλλόγου κ. Γιώργος Νάκος, ο οποίος τόνισε πως οι Σαρακατσαναίοι πιστεύουν πως, όταν γεννήθηκε ο Χριστός, οι βοσκοί ήταν οι πρώτοι που πήγαν και προσκύνησαν και γι’ αυτό είναι ευλογημένοι.

Πήγαιναν στην Παναγία κουλούρα ψημένη στα κάρβουνα, την οποία ζύμωναν και έφτιαχναν οι γυναίκες και την ονόμαζαν Χριστόκλουρα, που ήταν κεντητή με τα δάχτυλα, το πιρούνι, το μαχαίρι και το φλιτζάνι, συμβολίζοντας τα πρόβατα, τα άλογα, τη στάνη, τη στρούγκα και άλλα.

Από την παραμονή των Χριστουγέννων άναβαν τη φωτιά και δεν την αφήναν να σβήσει δώδεκα ημέρες, όσες δηλαδή ήταν και τα «παγανά», «οι καλικάντζαροι» που άμα έβλεπαν αναμμένη τη φωτιά δεν ζύγωναν. Επιπλέον γύρναγαν την πυροστιά ανάποδα κι έριχναν αλάτι μέσα στη φωτιά για να ακούγεται το σκάσιμο του αλατιού και να σκιάζονται τα παγανά, και για να τα κρατάν μακριά πάνω απ’ την πόρτα του καλυβιού κρέμαγαν κλαράκια αγριοτριανταφυλλιάς – σπραγγιάς – παλιουριάς και κρανιάς.

Τα παιδιά όταν ξημέρωνε πήγαιναν στο «Λόγγο» και έκοβαν χλωρά κλαράκια πουρνάρια, γιατί όταν θα τα έβαζαν φωτιά καθώς καίγονταν «πριτσιάναγαν», τριζοβολούσαν. Την Παραμονή επίσης προμηθεύονταν απ’ την κοντινή πόλη τα «καλούδια» με τα οποία φίλευαν τα παιδιά κυρίως, αλλά και τους μεγάλους, που θα πήγαιναν στα κονάκια τους για να τους ευχηθούν.

Ανήμερα τα Χριστούγεννα σκέπαζαν τα εικονίσματα του καλυβιού, με κόκκινο πανί, τα οποία ξεσκέπαζαν μόνο την Πρωτοχρονιά και τα ξανασκέπαζαν μέχρι τα Φώτα.

Τα παιδιά πήγαιναν στα καλύβια τα Χριστούγεννα, με τους Σαρακατσάνους να προτιμούν να πηγαίνουν κορίτσια, για να γεννιούνται θηλυκά αρνιά. Τα παιδιά έβαζαν το πουρναράκι στην φωτιά κουνώντας το πέρα δώθε κι έλεγε: «Αρνιά – Κατσίκια -πιδιά – νφάδες – γαμπροί -γρόσια-δύναμη-γεια κι απ’ ούλα τα καλά»

Τα πουρναρόκλαδα έπρεπε να «πριτσιανιάν», να τριζοβολάν, την ώρα που λέγαν τις ευχές «για να βελάζουν τ’ αρνιά». Αν τα κλαράκια δεν πριτσιάναγαν πίστευαν ότι «δεν θα ‘ναι καλή χρόνια και δεν θα βελάζουν τα αρνιά». Δηλαδή δεν θα έχουν πολλές γεννήσεις.

Η νοικοκυρά ύστερα από τις ευχές έδινε στα παιδιά διάφορα «καλούδια» δηλαδή καραμέλες – χαρούπια – ξερά σύκα – καρύδια -μήλα και ό,τι άλλο είχε ευχαρίστηση. Στους μεγάλους ,οι οποίοι έκαναν ακριβώς τις ίδιες ευχές, εκτός από καλούδια πρόσφεραν και κρασί με μεζέδες.

Το καλαντόνερο των Ποντίων

Τέλος ο Σύλλογος Ποντίων παρουσίασε ένα από τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα που γίνονταν στον Πόντο, το καλάντισμα της βρύσης.

Σύμφωνα με το συγκεκριμένο έθιμο, λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της Πρωτοχρονιάς, οι γυναίκες πήγαιναν στο πηγάδι του χωριού τους, κρατώντας στα χέρια τους δώρα, τα οποία όταν τα άφηναν έλεγαν την εξής ευχή: «Κάλαντα καλός καιρός και πάντα και του χρόνου».

Αφού έλεγαν τη συγκεκριμένη φράση, έπαιρναν το καλαντόνερο, από το οποίο έδιναν να πιούν όσοι τους περίμεναν σπίτι και στη συνέχεια ράντιζαν την οικεία, την αυλή, τα χωράφια, τις αποθήκες και τα ζώα τους. Επίσης, τα κορίτσια έβρεχαν τα μαλλιά τους για να μακρύνουν.

Αυτό που έπρεπε να προσέχει το άτομο που θα έπαιρνε νερό, ήταν να μην γυρίσει να κοιτάξει πίσω, διότι υπήρχε κίνδυνος να αρρωστήσει ψυχικά και να μην μιλήσει σε κανέναν, διότι οι μάγισσες θα έκλεβαν τη φωνή του.

Στη συνέχεια τα μέλη της χορωδίας του Συλλόγου τραγούδησαν παραδοσιακά κάλαντα του Πόντου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.