Η λογοτεχνια ως πραξη και μορφη αντιστασης

«Ονειρευόμουν; Ονειρευόμουν για επτά μέρες; Μπορεί το σώμα μου να εξαφανίστηκε και να δραπέτευσε από τους τέσσερις τοίχους του δωματίου μου. Να ταξίδεψε σε άλλους τόπους, που καμία γλώσσα δεν μπορεί πραγματικά να τους περιγράψει. Οι λέξεις παραμένουν δεμένες με το έδαφος, με τη γη, τις έχουμε δει ήδη και τις έχουμε διατρέξει πολλές φορές». (σ. 51)

Σε έναν κόσμο που τα όρια φαντασίας και ωμού ρεαλισμού είναι δυσδιάκριτα μάς προσκαλεί στο λογοτεχνικό της ντεμπούτο η Nadia Yala Kisukidi. Διδάκτωρ φιλοσοφίας, αναπληρώτρια καθηγήτρια φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris 8, με ειδίκευση στις αποικιακές σπουδές, οικοδομεί ένα αριστοτεχνικό bildungsroman στο μυθιστόρημα «Ο διαχωρισμός», αποκαλύπτοντας υψηλή συγγραφική δεινότητα. Το πεζογράφημα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις με τη δεξιοτεχνική μετάφραση της Αλεξάνδρας Κωσταράκου.

Ήδη από τις πρώτες σελίδες η Kisukidi προκαλεί μια καθηλωτική κατάδυση στον μετααποικιακό κόσμο των απόκληρων και των παριών, επιλέγοντας για πρωταγωνίστρια ένα ανώνυμο ορφανό κορίτσι. Ποια τύχη μπορεί να έχει μια κοπέλα ορφανή και από τους δύο γονείς, μαύρη και νάνος, που μεγαλώνει με την εργάτρια γιαγιά της σε μια φτωχογειτονιά της επαρχίας; Η ηρωίδα χάνει στην ηλικία των δύο τους γονείς της και την ανατροφή της αναλαμβάνει η γιαγιά της. Όμως, η απώλεια των γονιών και η φτώχεια δεν αποτελούν τα μοναδικά εμπόδια στο μονοπάτι της ζωής. Στα δέκα της χρόνια η ανάπτυξή της διακόπτεται για ανεξήγητους λόγους. Το μικρό της ύψος γίνεται μία ακόμη αιτία για να δεχθεί ήδη από την παιδική της ηλικία ρατσιστικές επιθέσεις και σχόλια.

Η πρωταγωνίστρια, απέναντι στα τραυματικά βιώματα, «καλλιεργεί» ένα χάρισμα, αυτό του διαχωρισμού. Η ίδια για να αντιμετωπίσει το σκληρό περιθώριο διαχωρίζει σώμα και ψυχή-μυαλό. Μπορεί το σώμα να υφίσταται κακοποίηση, όμως νοερά απελευθερώνεται από τα δεσμά και με οδηγό τη φαντασία νικά τα σκοτάδια. Μπορεί να περιπλανάται για μέρες σε φανταστικές ατραπούς, όμως όταν ξυπνά καταγράφει όλες της τις Ιδέες σε ένα Εγχειρίδιο, ένα μανιφέστο για κάθε παρία.  

Παράλληλα με τις φανταστικές της διεξόδους, παρακολουθούμε την ενηλικίωσή της, μια διαδρομή προς την ωριμότητα (;), όταν η ίδια εγκαταλείπει την περιοχή που μένει με τη γιαγιά της, για να μετακομίσει στο Παρίσι, να αναζητήσει την οικογένεια της καρδιάς της, να βρει την ταυτότητά της, να γνωρίσει τον κόσμο. Στην «Πόλη του Φωτός» εκείνη διακρίνει τα σκοτάδια. Η νύχτα, τόσο ως φυσικό φαινόμενο όσο και ως συμβολική αναπαράσταση, γίνεται ο καμβάς πάνω στον οποίο ξετυλίγεται η αφήγηση. Οι περιπλανήσεις της ηρωίδας είναι δραματικές και ταυτόχρονα γεμάτες ελπίδα για διαφυγή από τις «φυλακές των λέξεων». Η πραγματικότητα την απορρίπτει, ωστόσο, εντός της κατοικούν πολλοί κόσμοι.

Στην περιπλάνησή της τίποτα δεν θα είναι εύκολο. Θα γνωρίσει τη δύναμη της φιλίας, αλλά θα αντιμετωπίσει και το ψέμα, την ιδιοτέλεια, την εξαπάτηση. Θα βρεθεί ανάμεσα σε ανθρώπους περιθωριακούς, τσαλακωμένους, αποσυνάγωγους, αλλά κάποτε και μαχητικούς, σε υποβαθμισμένα προάστια, σε μια κατάληψη καλλιτεχνών, σ’ ένα άθλιο ξενοδοχείο, σε μια αναρχική ουτοπική κοινότητα.

Το μυθιστόρημα της Kisukidi είναι ένα μανιφέστο, μια φωνή που αντιστέκεται στην περιθωριοποίηση και αναζητά δικαίωση για τους σιωπηλούς, τους αόρατους, τους απόκληρους. Με γλώσσα που ισορροπεί μεταξύ ποιητικότητας και ωμής αλήθειας, η συγγραφέας φέρνει στο προσκήνιο τις βαθύτερες ρωγμές της ανθρώπινης ύπαρξης και αποδεικνύει ότι η λογοτεχνία μπορεί να είναι και τέχνη και πράξη αντίστασης. Το μυθιστόρημα, πολυφωνικό και βαθιά ποιητικό, περιπετειώδες και ευφρόσυνο, αναμειγνύει ιδέες και πολιτική, λόγια φαντασμάτων, παλιά παραμύθια, αρχετυπικές ιστορίες για πειρατές και παιδιά που χάνονται στο δάσος, σε μια καταιγιστική διαδοχή. Πρωτοτυπία, διαύγεια, τόλμη της γραφής, επίμονος ρεαλισμός που συνυπάρχει με μια προκλητική φαντασία, κριτική της κοινωνίας δριμεία και ποιητική.

Λίνα Πανταλέων, «Το παραμύθι της Kisukidi, μαγευτικό και υπέροχο, οραματίζεται μια αντιδικία με τον ένυλο κόσμο του ορατού»

Η κριτικός λογοτεχνίας Λίνα Πανταλέων, με την πάντοτε διεισδυτική της ματιά, επισημαίνει, μεταξύ άλλων, για την πρώτη συγγραφική απόπειρα της Kisukidi στην ιστοσελίδα “Literature.gr”: «Είναι αξιοθαύμαστο πώς με το πρώτο της μυθιστόρημα η Nadia Yala Kisukidi κατάφερε να πλάσει έναν τόσο γοητευτικό χαρακτήρα, αμιγώς μυθοπλαστικό. Η ανώνυμη ηρωίδα είναι ένα κράμα μύθων, ονείρων και παραισθήσεων, μια πνοή, ένα πνεύμα. Σαλεύει στις σελίδες σαν σκιά, σαν ένας ανεπαίσθητος κυματισμός μες στα βάθη της ύλης. Το Εγχειρίδιο Ιδεών της είναι ένα παλίμψηστο φωνών, φωνών που μετακινούνται ακατάπαυστα στο σύνορο μεταξύ Πάνω και Κάτω Κόσμου, ένα προϊόν φαντασίας, αλλά και μια ευχή, που απευθύνεται σαν ικεσία προς το μέλλον.

Το παραμύθι της Kisukidi, μαγευτικό και υπέροχο, οραματίζεται μια αντιδικία με τον ένυλο κόσμο του ορατού, αλλά και με τις περιχαρακώσεις των λέξεων. Οι φαντασμαγορίες του μυαλού δεν χρειάζονται λέξεις. Παρ’ όλα αυτά, η γραφή της Kisukidi βρίσκει τις λέξεις που ανοίγουν διόδους στο όνειρο. Μες στις σήραγγες και τις υπόγειες στοές των ονείρων, η γλώσσα ανακτά την τέχνη του διαχωρισμού από την κυριολεξία. Γίνεται ξεγέλασμα και παρηγοριά, μια όλβια φρεναπάτη. Μια μυθώδης επικράτεια όπου τα ονόματα καταλύονται».

Nadia Yala Kisukidi, μια νέα λογοτεχνική φωνή ανατέλλει

Η Nadia Yala Kisukidi γεννήθηκε στις Βρυξέλλες το 1978 από Γαλλοϊταλίδα μητέρα και Κονγκολέζο πατέρα. Agrégée και διδάκτωρ της φιλοσοφίας, είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris 8, με ειδίκευση στη φιλοσοφία του Μπερξόν και στις μετα-αποικιακές σπουδές.

«O Διαχωρισμός» είναι το πρώτο της μυθιστόρημα και ήταν υποψήφιο για το λογοτεχνικό βραβείο της εφημερίδας «Le Monde». Σε συνέντευξή της στην ίδια εφημερίδα, η συγγραφέας θεωρεί ότι οι πηγές της φαντασίας της βρίσκονται στην μπερξονική σκέψη –«η φαντασία ως πηγή της μεταφυσικής δημιουργίας»–, δηλώνοντας παράλληλα ότι στις μετα-αποικιακές σπουδές οφείλει την απόφασή της να καταργήσει τα σύνορα της τρέλας και της φρονιμάδας. Άλλες επιρροές της για τον «Διαχωρισμό» ήταν η Επανάσταση του 1848, η Κομμούνα, ο Walter Scott, ο Νιγηριανός συγγραφέας Amos Tutuola και ο Αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος Hakim Bey.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.