Νατασσα Βαφειαδου, «Καθε βιβλιο της Λευκης ειναι μια προσκληση σε εναν διαφορετικο κοσμο»
H Λεύκη Σαραντινού, με τη μακρόχρονη παρουσία της στα γράμματα, μπορεί επάξια να κατέχει σταθερή θέση στον λογοτεχνικό χώρο, όμως κάθε φορά, με κάθε νέα της έκδοση καταφέρνει και μας εκπλήσσει με τα συγγραφικά μονοπάτια που επιλέγει να ακολουθήσει. Κάθε βιβλίο της είναι μια πρόσκληση σε έναν διαφορετικό κόσμο.
Η Λεύκη είναι συγγραφέας με πολλαπλά πρόσωπα, με έργα που απευθύνονται τόσο σε μικρούς όσο και σε μεγάλους αναγνώστες. Έχουμε ήδη διαβάσει και αγαπήσει τα προηγούμενα δεκατρία βιβλία που φέρουν την υπογραφή της, βιβλία για μικρούς και μεγάλους, στα οποία διακρίνουμε τη μαεστρία που έχει η Λεύκη να θέτει εις εαυτόν δημιουργικούς περιορισμούς, ανάλογα με τις συγγραφικές της επιδιώξεις, και με εργαλείο τις λέξεις να συνθέτει ιστορίες, κινούμενη σε διαφορετικά αφηγηματικά είδη, διατηρώντας όμως πάντα άθικτες την αυθεντικότητα της γραφής της και τη δυναμικότητα των αφηγήσεών της.
Καταφέρνει έτσι να ελίσσεται αριστοτεχνικά ανάμεσα σε
—εκτενείς λογοτεχνικές φόρμες, σε μυθιστορήματα με σταυροφόρους και βασιλικές μηχανορραφίες, όπως στο «Χαμσίν» (εκδ. Historical Quest), με το οποίο και ξεκίνησε η τριλογία με τις ύστερες σταυροφορίες, το 2014,
—αλλά και σε πιο σύντομες αφηγήσεις, όπως στα παιδικά βιβλία με ήρωες από τη μυθολογία, αλλά και σε καινούργιες εκδοχές παραμυθιών, που στο επίκεντρό τους τίθενται η τεχνολογία, τα social media, η διατροφή και άλλοι σύγχρονοι προβληματισμοί νέων, όπως στο «Μια εικόνα, μια ιστορία» (εκδ. Παρατηρητής της Θράκης, 2021).
Εκτός όμως από τα λογοτεχνικά κείμενα, η ίδια συγγράφει και προτείνει ασκήσεις δημιουργικής γραφής για παιδιά, εφήβους και ενήλικες, αλλά και «Θέματα νεοελληνικής ιστορίας για την ιστορία κατεύθυνσης της Γ΄ λυκείου» (εκδ. Historical Quest, 2020).
Πλούσια λοιπόν η συγγραφική φαρέτρα της Λεύκης.
Έτσι, όταν το καλοκαίρι πληροφορηθήκαμε για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Το ξίφος της Μάλτας», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ενάλιος, και πήραμε το βιβλίο στα χέρια μας, ξαφνιαστήκαμε, για αρχή, από τον όγκο.
Η Λεύκη καταφέρνει δεξιοτεχνικά να δώσει σάρκα και οστά σε μια εποχή μακρινή από εμάς, να ανοίξει ένα παράθυρο και να μας μυήσει στην αναγεννησιακή Ευρώπη των κοσμοϊστορικών αλλαγών και των μεγάλων προκλήσεων που ξεπροβάλλουν. Και πώς το καταφέρνει αυτό; Όχι παραθέτοντας απλά μία σωρεία ιστορικών συμβάντων, ή υπερβάλλοντας σε βιβλιογραφία και σημειώσεις –που και αυτά υπάρχουν, αλλά στον αναγκαίο βαθμό–, αλλά ανασυνθέτοντας τη βιωμένη πραγματικότητα που πάντα συνομιλεί με την ιστορική
Καταλαβαίνετε, για να μπορέσουμε να προγραμματίσουμε τη σχετική συνέντευξη, θα έπρεπε να γίνει η απαραίτητη προεργασία, η απαραίτητη ανάγνωση, για να δοθούν και οι κατευθυντήριες γραμμές στους συνεργάτες μου. Στην αρχή, δεν θα σας κρύψω, πως τρόμαξα. 784 σελίδες για εμάς, τους δημοσιογράφους, που έχουμε συνηθίσει στα σύντομα κείμενα, φαντάζει «εφιάλτης». Όμως, το αρχικό ξεφύλλισμα από περιέργεια, κατέληξε με εμένα να έχω πάρει το βιβλίο αγκαλιά, να έχω βάλει το κινητό σε σίγαση και να έχω παρασυρθεί από τη γραφή της Λεύκης, που ορμητική συνεχίζει να προσφέρει ήρωες που πάλλονται, ήρωες που μας πλαταίνουν από έντονα συναισθήματα.
Ο πρώτος σκόπελος λοιπόν, ο όγκος, σας διαβεβαιώ πως δεν θα πρέπει να σας τρομάζει. Απεναντίας, η συγγραφέας χρησιμοποιεί την έκταση προσεκτικά και δίνει τον απαραίτητο χώρο στους εκάστοτε ήρωες, ώστε να ξετυλίξουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της.
Το χωροχρονικό πλαίσιο της αφήγησης επίσης ενδέχεται να ξαφνιάσει τον αναγνώστη –αν βέβαια γνωρίζει τη γραφή της Λεύκης, αυτό αποκλείεται να συμβεί. Η αγάπη της για τη λογοτεχνία κινείται παράλληλα με την αγάπη της για την ιστορία, ενώ υπάρχουν και φορές που τα δύο αυτά ενδιαφέροντα συναντιούνται και τέμνονται. Μια από αυτές τις περιπτώσεις είναι και η συγκεκριμένη. Απόφοιτη του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ, με άριστα μάλιστα και υποτροφία, η Λεύκη αρέσκεται να ερευνά, να μελετά, να περιτριγυρίζεται από ιστορικές πηγές και τεκμήρια, να συνθέτει κάστρα και σταυροφόρους και να μας ταξιδεύει λίγο μετά τον Ύστερο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση.
Δεν θα ήθελα να σας κουράσω επ’ ουδενί με ιστορικά γεγονότα και λεπτομέρειες, οπότε τα αφήνω αυτά στους κατάλληλα αρμόδιους, αλλά η Λεύκη καταφέρνει δεξιοτεχνικά να δώσει σάρκα και οστά σε μια εποχή μακρινή από εμάς, να ανοίξει ένα παράθυρο και να μας μυήσει στην αναγεννησιακή Ευρώπη των κοσμοϊστορικών αλλαγών και των μεγάλων προκλήσεων που ξεπροβάλλουν. Και πώς το καταφέρνει αυτό; Όχι παραθέτοντας απλά μία σωρεία ιστορικών συμβάντων, ή υπερβάλλοντας σε βιβλιογραφία και σημειώσεις –που και αυτά υπάρχουν, αλλά στον αναγκαίο βαθμό–, αλλά ανασυνθέτοντας τη βιωμένη πραγματικότητα που πάντα συνομιλεί με την ιστορική.
Έτσι, καταφέρνουμε μέσα από αυτό το ιστορικό μυθιστόρημα να αντιληφθούμε την εποχή μέσα από ένα διπλό πρίσμα. «Η ιστορική θεώρηση μάς επιτρέπει να βλέπουμε τα πρόσωπα και τα πράγματα πανοραμικά, σε μακροσκοπική κλίμακα, ως μέρη ενός συνόλου […]. Η λογοτεχνική θεώρηση, από την άλλη, μας επιτρέπει να βλέπουμε τα πράγματα καλειδοσκοπικά, […] να θεωρούμε δηλαδή την πραγματικότητα ως ένα πεδίο ποικίλων, ετερόκλητων, συχνά αντικρουόμενων λόγων – δράσεων – πεποιθήσεων των ατόμων, από την έκβαση των οποίων καθορίζεται η κίνηση, ο “ρους” της ιστορίας»[1] και στην παρούσα, της ιστορίας που επιλέγει να ανασυνθέσει η συγγραφέας, με βασικό ήρωα τον Ελληνομαλτέζο Φίλιππο Κονταράτο.
Ο φιλόδοξος νεαρός παίρνει τη γενναία απόφαση να ακολουθήσει τα όνειρά του ταξιδεύοντας στη Βενετία, αφήνοντας πίσω οικογενειακές συγκρούσεις κι έναν απαγορευμένο έρωτα.
Επιλέγοντας ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά και οικονομικά κέντρα της εποχής, όπου το πνευματικό κίνημα της Αναγέννησης απελευθερώνει τους ανθρώπους από το σκοτάδι του Μεσαίωνα και τους οδηγεί στην πολιτιστική άνοιξη, ο ίδιος ο Φίλιππος ενσαρκώνει τα ιδανικά της περιόδου. Ένας άνθρωπος που, κόντρα στην προδιαγεγραμμένη οικογενειακή μοίρα, νιώθει ελεύθερος και αναλαμβάνει την ευθύνη του μέλλοντός του, διαμορφώνοντας ο ίδιος, με τις δικές του δυνάμεις, το αύριο.
Η συγγραφέας μελέτησε σωρεία ιστορικών πηγών για τη συγγραφή του παρόντος και αυτό φαίνεται σε κάθε σελίδα, σε κάθε αράδα κειμένου, αναδεικνύοντας έτσι τα κοινωνικά και πολιτικά διλήμματα της εποχής και ταυτόχρονα ζωγραφίζοντας έναν κόσμο που, όσο μακρινός και αν μοιάζει, φέρει τις ίδιες αγωνίες και πάθη με τα δικά μας. Ελπίζω για όλους τους αναγνώστες το ταξίδι στις σελίδες του μυθιστορήματος να προσφέρει γνώση, έμπνευση και συγκίνηση
Εγκαταλείπει τη Μάλτα για να μαθητεύσει πλάι σε μεγάλους δασκάλους της διανόησης, των τεχνών, της μουσικής και ευρύτερα του πολιτιστικού γίγνεσθαι της εποχής. Χαρακτηριστική η περίπτωση του Τιτσιάνο Βετσέλλιο, του κορυφαίου αναγεννησιακού ζωγράφου της σχολής της Βενετίας, που με τις εικαστικές του επιλογές ανέτρεψε τους μέχρι τότε παραδοσιακούς κανόνες.
Την ίδια στιγμή, όμως, που ο Φίλιππος ακολουθεί το άστρο του, η σκιά του πολέμου αρχίζει να βαραίνει απειλητικά τη Μάλτα, με την Πολιορκία του 1565 και άλλες μεγάλες συγκρούσεις να αποτελούν το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται η αφήγηση. Η Πολιορκία που έληξε με τη νίκη των Ιωαννιτών Ιπποτών ενάντια στους υπεράριθμους Οθωμανούς αποτελεί κίνηση με κορυφαίους συμβολισμούς, μιας και κατάφεραν με τη νίκη αυτή να κερδίσουν το χαμένο τους γόητρο και να ενισχύσουν τον ρόλο τους ως προστάτιδα δύναμη της χριστιανικής Ευρώπης. Η σύγκρουση μεταξύ Χριστιανών και Οθωμανών φέρνει στην επιφάνεια τις πολιτικές και θρησκευτικές εντάσεις του καιρού. Και άλλα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, όπως η Ναυμαχία της Ναυπάκτου και η Σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου, συνδέουν τη ζωή του ήρωα με τη σκληρή πραγματικότητα της Αναγέννησης, καθώς ο Φίλιππος και οι δικοί του βιώνουν τις επιπτώσεις των πολέμων και των συγκρούσεων στην προσωπική τους πορεία.
Από όλα όσα ανέφερα, πολύ σύντομα, νομίζω πως κάθε αναγνώστης, είτε δηλώνει φανατικός των ιστορικών αφηγήσεων είτε όχι, θα απολαύσει το μυθιστόρημα αυτό. Ένα χρονικό του 16ου και 17ου αιώνα, μια αφήγηση που καταφέρνει να ενώσει την επική αίσθηση των ιστορικών γεγονότων με την προσωπική ιστορία ενός καλλιτέχνη, που βιώνει την Αναγέννηση στην εξέλιξή της. Πάνω από όλα όμως θα θαυμάσει τα διδάγματα και τις στάσεις ζωής των ηρώων, θα αντλήσει έμπνευση από το θάρρος και την αποφασιστικότητά τους.
Η Λεύκη Σαραντινού μελέτησε σωρεία ιστορικών πηγών για τη συγγραφή του παρόντος και αυτό φαίνεται σε κάθε σελίδα, σε κάθε αράδα κειμένου, αναδεικνύοντας έτσι τα κοινωνικά και πολιτικά διλήμματα της εποχής και ταυτόχρονα ζωγραφίζοντας έναν κόσμο που, όσο μακρινός και αν μοιάζει, φέρει τις ίδιες αγωνίες και πάθη με τα δικά μας. Ελπίζω για όλους τους αναγνώστες το ταξίδι στις σελίδες του μυθιστορήματος να προσφέρει γνώση, έμπνευση και συγκίνηση.
*Η Νατάσσα Βαφειάδου είναι δημοσιογράφος. Το παρόν κείμενό της εκφωνήθηκε στην εκδήλωση παρουσίασης του μυθιστορήματος της Λεύκης Σαραντινού, «Το ξίφος της Μάλτας» (εκδ. Ενάλιος, Αθήνα 2024), που διοργάνωσαν το Βιβλιοπωλείο Bookstop και οι εκδόσεις Ενάλιος στη Λέσχη Κομοτηναίων, το Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2024.
Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το ρεπορτάζ της εκδήλωσης εδώ
[1] Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ιστορία και Λογοτεχνία στο σχολείο. Μία διεπιστημονική πρόταση διδασκαλίας για την κριτική αγωγή των μαθητών στον σύγχρονο πολιτισμό», στο Κ. Αγγελάκος, Γ. Κόκκινος (επιστημ. επιμ.), «Η διαθεματικότητα στο σύγχρονο σχολείο & Η διδασκαλία της Ιστορίας με τη χρήση πηγών», εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2004, 103-104.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
