Ο Θανασης Βαλτινος του Κωστη Δανοπουλου
Ο φιλόλογος Γ. Π. Σαββίδης συμβούλευε πατρικά τους φίλους και τους φοιτητές του να αγαπήσουμε έναν σπουδαίο συγγραφέα και να αφοσιωθούμε σε αυτόν, να ψάξουμε κάθε πτυχή της ζωής και του έργου του, και προπαντός να σκάψουμε σε βάθος κι όχι απλώς να τον «λιβανίσουμε» για να προβάλουμε ναρκισσιστικά τον εαυτό μας. Τι σύμπτωση, αλήθεια, να γνωρίσω λίγα χρόνια αργότερα μέσω του Κύπριου Λεύκιου Ζαφειρίου τον Θανάση Βαλτινό, του οποίου το ταλέντο είχε αναγνωρίσει το 1963 ο Σαββίδης, για να τον ωθήσει αδιόρατα τότε στον επίπονο δρόμο της γραφής!
Κάπως έτσι ξεκίνησε η φιλολογική συνεργασία μου με τον Θανάση το 2001. Η πρώτη μου σκέψη, ύστερα από τις ισχυρές και προφητικές συστάσεις του Σαββίδη, ήταν ότι ένας καταξιωμένος συγγραφέας θα έπρεπε να έχει τη βιβλιογραφία του, την αποθησαύριση όλων των δημοσιευμάτων του και των δημοσιεύσεων που τον αφορούν. Ετσι εκδόθηκε ο τόμος Βιβλιογραφία Θανάση Βαλτινού (1958-2004). Με συμπλήρωμα ως το 2013 για τις αυτοτελείς εκδόσεις (εκδ. Εστία, 2013).
Μια ιδιαίτερη φωτογραφία. Ανήμερα της εθνικής εορτής, 28 Οκτωβρίου 2022, τον επισκέφτηκα στο Παγκράτι. Φρεσκοξυρισμένος, καλοσιδερωμένος, κοστουμαρισμένος, ασυνήθιστα κεφάτος, έδινε πάντα έναν επίσημο τόνο στις συναντήσεις μας, που λιγόστευαν τα τελευταία χρόνια λόγω του ξενιτεμού μου στην ακριτική Θράκη. «Κούκλος είσαι, θα κάψεις καρδιές. Κάθισε, Αθάνατε, να σε απαθανατίσω», του λέω. «Μόνο ο Χάρος να μη φανεί», απάντησε χαμηλόφωνα. «Αλλά, στάσου να φορέσω και τον Σταυρό των Ταξιαρχών», μου κάνει, «να περάσω την ταινία στον λαιμό, με επίσημο ένδυμα έχει το τυπικό του!». Κωστής Δανόπουλος
Ο Βαλτινός κατανοούσε τη σημασία των εργασιών υποδομής στην αναγνώριση της καλλιτεχνικής πορείας του και μου άνοιξε απλόχερα το αρχείο και τη βιβλιοθήκη του. Η εκ του σύνεγγυς αυτή διερεύνηση πρόσφερε μια μοναδική κι ανεπανάληπτη εμπειρία: την επαφή με το πεζογραφικό του εργαστήρι και τους γενετικούς κώδικες των έργων του. Αναπάντεχα ξεπρόβαλε ένας επίμονος αναγνώστης μιας πληθώρας κειμένων και ένας ενεργός διανοούμενος που συνέλεγε πάσης φύσεως αδρανή υλικά για να τα ενεργοποιήσει αισθητικά μέσα στο σώμα της λογοτεχνίας.
Η τέχνη που υπηρετούσε ήταν περισσότερο σοφή κατασκευή και συναρμογή παρά τυφλή έμπνευση, και απαιτούσε επίμονη «χειρωνακτική» εργασία: συλλογή αποκομμάτων, καταγραφή προφορικών μαρτυριών, απομαγνητοφώνηση συνομιλιών, ανάγνωση επιστημονικών έργων, αυτοβιογραφιών, απομνημονευμάτων κ.ά. Ολα αυτά τα κείμενα είχαν διαφορετικό γλωσσικό χαρακτήρα και στόχευση, έφεραν μέσα τους πλούσιο πολιτισμικό φορτίο και εξασφάλιζαν τη διαλογικότητα και την πολυφωνία. Ο Βαλτινός ανέδειξε την ιερότητα του ευτελούς και του παραγνωρισμένου, τα οποία ενέτασσε σε μια διαδικασία σύνθεσης που έμοιαζε με μακρόχρονη ζύμωση και παλαίωση. Η μεγάλη του αγωνία, όπως χαρακτηριστικά μου έλεγε, ήταν «να μην τεντώνει το γραπτό», γι’ αυτό και αναζητούσε την οικονομία, γράφοντας και σβήνοντας, ξαναγράφοντας και ξανασβήνοντας, μέχρι να πυκνώσει δραστικά ο λόγος και να απομείνει το απόσταγμα και το ποιητικό ελάχιστο.
Ο κ. Κωστής Δανόπουλος, ως γνωστόν, είναι επίκουρος καθηγητής Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Το παρόν είναι το αποχαιρετιστήριο άρθρο του στο αφιέρωμα του Βήματος στον αείμνηστο ακαδημαϊκό και συγγραφέα Θανάση Βαλτινό, των έργων του οποίου υπήρξε φιλολογικός επιμελητής. Τίτλος του αφιερώματος που επιμελήθηκε ο Θεόδωρος Παπαγγελής, «Θανάσης Βαλτινός: Αποχαιρετισμός στον μεγάλο λογοτέχνη της Ιστορίας της μεταπολεμικής Ελλάδας»[ https://www.tovima.gr/print/books-ideas/sofos-lflitos-ataksinomitos/, 5/11/2024].
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
