Οδηγος η μνημη του Νεστορος Τσανακλη για το μελλον της Κομοτηνης
Βασίλης Αϊβαλιώτης, Δωρητής Συλλογής Νέστορα Τσανακλή στην Κομοτηνή
«Να δημιουργηθεί στην Κομοτηνή Κέντρο προβολής και μελέτης της καπνοβιομηχανικής παρουσίας των Ελλήνων σε όλο τον κόσμο»
«Να γίνει προσπάθεια για τη συγκέντρωση των τεκμηρίων της Συλλογής Τσανακλή και να μεταφερθούν, έστω και σε κλειστά κιβώτια μέχρι να βρεθεί λύση για την έκθεσή τους»
Τη μνήμη του Νέστορος Τσανακλή, του μεγάλου Ευεργέτη της Κομοτηνής τίμησε η πόλη την Κυριακή 27 Οκτωβρίου, ανήμερα της γιορτής του Αγίου Νέστορος, με την ετήσια εκδήλωση μνήμης που διοργάνωσαν ο Δήμος Κομοτηνής, η Αντιδημαρχία Πολιτισμού και Νέας Γενιάς, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Περιοχής Βυζαντινού Φρουρίου και ο Σύλλογος Συνοικισμού Ρέμβης.
Η εκδήλωση μνήμης ξεκίνησε στον Μητροπολιτικό Ναό Κοίμησης της Θεοτόκου Κομοτηνής, όπου ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής τέλεσε μνημόσυνο για τον Νέστορα Τσανακλή, όπως γινόταν για δεκαετίες από την κατασκευή της Τσανάκλειου Σχολής μέχρι το 1941.
Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στην αίθουσα εκδηλώσεων της Τσανακλείου, όπου πραγματοποιήθηκε ομιλία του κ. Γιάννη Σιγούρου με θέμα «Η ελληνορθόδοξη εκπαίδευση στην Κομοτηνή και στην περιοχή της κατά την ύστερη οθωμανοκρατία (β΄μισό του 19ου αιώνα, μέχρι το 1913), ενώ ακολούθησε η κ. Τζένη Κατσαρή- Βαφειάδη με θέμα «Ο Νέστωρ Τσανακλής, η φιλεκπαιδευτική του στάση στην υπό οθωμανική κυριαρχία Θράκη και οι αντανακλάσεις της στη σύγχρονη Κομοτηνή».
Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων
«Βγήκαν από τον εαυτό τους οι ευεργέτες»
Χαιρετίζοντας την εκδήλωση ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Παντελεήμων, που τόνισε πως «όπου πήγαινε ο Ν. Τσανακλής, κουβαλούσε μαζί του το όνομα και την ιστορία του τόπου».
Για αυτό και επανέφεραν το μνημόσυνο προς τιμή του, «γιατί συνεχίζει να μας διδάσκει, ότι η ποιότητα ζωής δημιουργείται βγαίνοντας από τον εαυτό μας. Οι ευεργέτες μας έδωσαν αυτό που είχαν, και ο κόσμος έγινε κοινωνία», τόνισε.
Γιάννης Γκαράνης, Δήμαρχος Κομοτηνής
«Την ενίσχυση της παιδείας στην Κομοτηνή επιδιώκει με κάθε τρόπο ο Δήμος εξ ου και η νέα πτέρυγα στη Βιβλιοθήκη με βιβλία Κομοτηναίων συγγραφέων »
Να ενισχύσει με δράσεις και εκδηλώσεις την παιδεία στον τόπο, μια έγνοια που είχε και ο μεγάλος ευεργέτης της Κομοτηνής Νέστορας Τσανακλής, θέλει ο Δήμος Κομοτηνής, τόνισε ο Δήμαρχος κ. Γιάννης Γκαράνης.
Για αυτό και μαζί με την ενθύμηση της εποποιίας τού Νέστορα της Κομοτηνής, και του κόσμου όλου, υλοποίησαν την υπόσχεση για τη δημιουργία ξεχωριστής πτέρυγας στην Τσανάκλειο βιβλιοθήκη, με βιβλία Κομοτηναίων συγγραφέων
«Με αυτόν τον τρόπο τιμούμε τη μνήμη του άξιου τέκνου αυτής της πόλης. Που θεωρούσε την εκπαίδευση και την πνευματική καλλιέργεια των συντοπιτών του ως τον κορυφαίο παράγοντα που διασφάλιζε την πρόοδο και την ανέλιξή τους» ανέφερε, ευχαριστώντας «όλους τους συνοδοιπόρους τους στις ετήσιες εκδηλώσεις τιμής στον Τσανακλή και ιδιαίτερα τον κ. Βασίλη Αϊβαλιώτη, που είναι διαρκώς παρόντας, επαγρυπνώντας για τη διαφύλαξη της μνήμης του».
Μανώλης Ταπατζάς, Αντιπεριφερειάρχης Ροδόπης
«Η δωρεά του κ. Αϊβαλιώτη άνοιξε μια νέα σελίδα για την αναβάθμιση της σχέσης της Κομοτηνής με την ιστορία και τους ανθρώπους της»
«Ο Νέστορας Τσανακλής», σημείωσε ο Αντιπεριφερειάρχης Ροδόπης κ. Μανώλης Ταπατζάς, «τίμησε το Ελληνικό όνομα, τη Θράκη και τη γενέτειρά του Κομοτηνή, με το κτίριο που δώρισε σε αυτή να έχει γίνει κέντρο παιδείας και πολιτισμού».
Συνεχάρη δε όλους τους διοργανωτές για την εκδήλωση αυτή, απευθύνοντας τα σέβη του ειδικά προς τον κ. Αϊβαλιώτη, «μιας και η δωρεά του άνοιξε μια νέα σελίδα για την αναβάθμιση της σχέσης της Κομοτηνής με την ιστορία της και τους ανθρώπους που τη διαμόρφωσαν».
Βασίλης Αϊβαλιώτης, δωρητής της συλλογής Τσανακλή στην Κομοτηνή
«Να γίνει η Κομοτηνή κέντρο μελέτης και προβολής της παρουσίας των Ελλήνων καπνοβιομηχάνων σε όλον τον κόσμο»
—«Με καπνική και καπνοβιομηχανική βιβλιοθήκη, και τακτικά σχετικά συνέδρια σε συνεργασία με το ΔΠΘ και Αιγυπτιώτες πρόσωπα και φορείς»
Την πρότασή του να γίνει η Κομοτηνή κέντρο προβολής και μελέτης της καπνοβιομηχανικής παρουσίας των Ελλήνων σε όλο τον κόσμο κατέθεσε ο δωρητής της συλλογής Τσανακλή, κ. Βασίλης Αϊβαλιώτης.
Ο κ. Αϊβαλιώτης τόνισε πως «ο Νέστορας Τσανακλής είναι για όλους πλέον παλιός γνώριμος, και αισθάνονται το ανήσυχο και αεικίνητο πνεύμα του σε έργα επιχειρηματικά και ευποιίας να τους προτρέπει να ενεργούν σήμερα με τα ίδια κριτήρια προς όφελος της γενέτειράς του.
Τελικός σκοπός του εγχειρήματος είναι η Συλλογή Νέστορος Τσανακλή, ώστε να γίνει η Κομοτηνή ένα πανελλήνιο κέντρο προβολής και μελέτης της ισχυρής καπνοβιομηχανικής παρουσίας των Ελλήνων ανά την υφήλιο».
«Ο δρόμος», σημείωσε ο κ. Αϊβαλιώτης, «είναι βατός, με κύρια πεδία την επέκταση της συλλογής με τεκμήρια της παρουσίας των υπολοίπων Ελλήνων Καπνοβιομηχάνων όπου γης, τη δημιουργία καπνικής και καπνοβιομηχανικής βιβλιοθήκης, καθώς και τακτικά σχετικά συνέδρια σε συνεργασία με το ΔΠΘ και Αιγυπτιώτες πρόσωπα και φορείς.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να βρεθεί μια τριάδα προσώπων, ίσως από τον κύκλο των συλλεκτών της Κομοτηνής, διατεθειμένων να ασχοληθούν σε μια σταθερή βάση και συστηματικά με αυτή την προσπάθεια, με τη στήριξη του Δήμου Κομοτηνής.
Ο ίδιος πρότεινε, για να ξεκινήσει η συγκέντρωση των τεκμηρίων της συλλογής Ν. Τσανακλή, να γίνει προσπάθεια να μεταφερθούν, έστω και σε κλειστά κιβώτια μέχρι να βρεθεί λύση για την έκθεσή τους, τα τεκμήρια που προανέφερε, μιας και οι σήμερον γηράσκοντες, ίσως αύριο λύσουν τους κάβους».
Ιωάννης Σιγούρος, δρ. ιστορίας, εκπαιδευτικός
«Η εκπαίδευση των Ελληνορθόδοξων στη Θράκη κατά την ύστερη Οθωμανική αυτοκρατορία»
Ακολούθως ο λόγος εδόθη από τη συντονίστρια της εκδήλωσης κ. Σοφία Μενεσελίδου, στον πρώτο ομιλητή της βραδιάς, τον δρ εκπαιδευτικό κ. Ιωάννη Σιγούρο. Στην ομιλία του ο κ. Σιγούρος αναφέρθηκε στην εκπαίδευση των Ελληνορθόδοξων στη Θράκη κατά την ύστερη Οθωμανική αυτοκρατορία, αναφέροντας μεταξύ άλλων και τα εξής:
«Η εκπαίδευση σε όλη την οθωμανική επικράτεια, είχε αναπτυχθεί με ευθύνη της εκκλησίας με υποτυπώδη μέσα, αυτό όμως άρχισε να μεταβάλλεται σταδιακά τον 19ο αιώνα, οπότε αυξήθηκε το ενδιαφέρον για την πιο συστηματική παροχή εκπαίδευσης.
Σχολεία στην Κομοτηνή
Η παλαιότερη μαρτυρία περί της λειτουργίας ελληνορθόδοξων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στην Κομοτηνή είναι εκείνη του Ηπειρώτη στην καταγωγή ιατρού Μ. Μελίρρυτου, που αναφέρει πως στη συνοικία Βαρώσι λειτουργούσαν αλληλοδιδακτική, ελληνική σχολή και Παρθεναγωγείο, ενώ στη συνοικία γύρω από τον ναό του Αγίου Γεωργίου υπήρχε μόνο αλληλοδιδακτική και ελληνική σχολή.
Επίσης, αξιόλογη είναι η έρευνα της εκπαιδευτικού Μαρίας Μαρκίδου, κατά τη δεκαετία του 1970, η οποία καταθέτει σημαντικές πληροφορίες και επιβεβαιώνει τη λειτουργία δύο νηπιαγωγείων: Το Νηπιαγωγείο Βαρωσίου που δεν υπάρχει πια και το Νηπιαγωγείο του Πάνω Μαχαλά, το οποίο βρίσκεται μέσα στον περίβολο του ναού Αγίου Γεωργίου.
Επιπλέον, πιστοποιείται η λειτουργία επτατάξιας Αστικής Σχολής Αρρένων, που στεγαζόταν σε κτήριο επί της οδού (Χατζή) Κωνσταντίνου Ζωίδου, η οποία το σχολικό έτος 1908-09, μετεγκαταστάθηκε στο νέο μέγαρο της Τσανακλείου Σχολής, για την οποία ο Τσανακλής προσέφερε στην Κοινότητα περί τις 10.000 οσμανικές χρυσές λίρες, ενώ χορηγούσε στην Εφορία των Σχολών το ποσό των 200 χρυσών οσμανικών λιρών, ετησίως, για τη συντήρηση των εκπαιδευτηρίων.
Τέλος, στην Κομοτηνή λειτουργούσε το τριτάξιο Παρθεναγωγείο Βαρωσίου, απέναντι από το Νηπιαγωγείο του Γ. Νικολάου
Δείτε όλη την εισήγηση εδώ
Στη Μαρώνεια
Στη Μαρώνεια λειτουργούσε Αστική Σχολή Αρρένων, που στεγαζόταν στο μεγάλο διώροφο νεοκλασικό αρχοντικό με σοφίτα του Θωμά Χατζηγιαννούδη που οι Μαρωνίτες το ονόμαζαν «παλατάκι», που ανεγέρθη στα 1865 και κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του 1950. Υπάρχει επίσης μαρτυρία πως η Μαρώνεια διέθετε έτερο διώροφο διδακτήριο στο οποίο συστεγάζονταν το Νηπιαγωγείο, στο ισόγειο, και στον όροφο το Παρθεναγωγείο, στη θέση του οποίου σήμερα βρίσκεται το Κοινωνικό Κέντρο της Κοινότητας.
Στα 1905 οι Μαρωνίτες μεγαλέμποροι στην Κωνσταντινούπολη αδελφοί Χατζέα διέθεσαν περίπου 1.100 οσμανικές χρυσές λίρες, για την ανέγερση νέου παραρτήματος της Αστικής Σχολής Αρρένων, το οποίο έλαβε την επωνυμία Χατζέιος Σχολή, που λειτούργησε με διάφορες μορφές μέχρι το σχολικό έτος 2010-11.
Στον Ίασμο και σε οικισμούς της Ροδόπης
Στον Ίασμο γίνεται μνεία ενός σχολείου, πιθανότατα Αρρεναγωγείου από το 1885, ενώ το έτος 1905 επιβεβαιώνεται η λειτουργία Αρρεναγωγείου και Νηπιοπαρθεναγωγείου. Το Αρρεναγωγείο βρισκόταν στον χώρο όπου σήμερα το μικρό άλσος πλάι στο κωδωνοστάσιο του Αγ. Νικολάου και κατεδαφίστηκε κατά τη βουλγαρική κατοχή στα 1941, ενώ το Παρθεναγωγείο υπάρχει ακόμα πάνω από την κεντρική πλατεία.
Επίσης επιβεβαιώνεται η λειτουργία κοινού σχολείου στο χωριό της Σάλπης και λειτουργία κοινοτικού σχολείου σε κελί της εκκλησίας, στο Σώστη από το 1870.
Άλλωστε σε μικρούς οικισμούς της περιοχής λειτουργούσαν κοινά σχολεία, στα οποία διδασκόταν η ελληνική γλώσσα από τους τοπικούς εφημέριους των ναών ή, στα μεγαλύτερα χωριά, από δασκάλους, ενώ ο εκάστοτε Επίσκοπος φρόντιζε για τη λειτουργία των σχολείων αυτών, προσφέροντας οικονομικές επιχορηγήσεις.
Στο βουλγαρόφωνο χωριό των Προσκυνητών, στο βουλγαρόφωνο χωριό της Ξυλαγανής, στο χωριό Στρύμη, στη Διώνη και στο βουλγαρόφωνο χωριό της Κρωβύλης.
Επίσης λειτουργούσε σχολείο στο εγκαταλειμμένο σήμερα χωριό Ποντίκια, στο Μοναστήρι, στη Γρατινή, στην Καρυδιά και στο Κόσμιο.
Τζένη Κατσαρή- Βαφειάδη, Φιλόλογος
«Ο Νέστωρ Τσανακλής, η φιλεκπαιδευτική του στάση στην υπό οθωμανική κυριαρχία Θράκη και οι αντανακλάσεις της στη σύγχρονη Κομοτηνή»
Ακολούθησε η εισήγηση της Τζένης Κατσαρή-Βαφειάδη, βασική προϋπόθεση για την κατανόηση της οποίας ήταν η προηγηθείσα ομιλία του κ. Γιάννη Σιγούρου για τη διάρθρωση της εκπαίδευσης στον οθωμανοκρατούμενο κόσμο.
Η κ. Κατσαρή ξεκίνησε την ομιλία της με τη διαπίστωση ότι δυστυχώς στα ήδη μέχρι τώρα γνωστά στην Κομοτηνή, γενέθλιο τόπο του Νέστορα Τσανακλή, αλλά και γενικά στα ελληνικά γράμματα, δεν προστίθενται καινούριες μελέτες και έρευνες για τη ζωή και τη δράση του σπουδαίου αυτού Ευεργέτη της πόλης, με την Κομοτηνή να έχει την κυρίαρχη ευθύνη, όχι μόνον γιατί είναι η γενέθλια πόλη του ανδρός αλλά και γιατί σ’ αυτή παραμένει όρθιο το κτίριο δωρεάς του στην ελληνική κοινότητα της πόλης, η Αστική Τσανάκλειος Σχολή, Τσανάκλειος Δημοτική Βιβλιοθήκη σήμερα.
Εξ αυτού του γεγονότος, της έλλειψης νέων στοιχείων, η κ. Κατσαρή όπως είπε, έθεσε εις εαυτόν προς έρευνα τα ακόλουθα δυο ερωτήματα:
«—Η φιλεκπαιδευτική δράση του Τσανακλή στη Θράκη περιοριζόταν στην Κομοτηνή και στην ίδρυση και λειτουργία της Αστικής Σχολής Τσανακλή; Και αν όχι ποια είναι η εικόνα των υπό οθωμανική κυριαρχία θρακιωτών, μέσω των δράσεων των δημογεροντιών, των συλλόγων και των αδελφοτήτων, για τη φιλεκπαιδευτική και φιλογενή στάση του Ν. Τσανακλή;
—Το όνομα του Ν. Τσανακλή ως φιλογενούς άνδρα και εθνικού ευεργέτη αποτυπωνόταν στη συλλογική μνήμη και μεταλαμπαδευόταν και πώς στους επιγενόμενους χρόνους;».
Τα ερωτήματα αυτά προσπάθησε να απαντήσει η ίδια αποδελτιώνοντας τις αναφορές στον Νέστορα Τσανακλή που υπάρχουν στα δυο μείζονα περιοδικά της προσφυγικής θρακικής διανόησης:
— τα «Θρακικά» που πρώτη φορά εξεδόθησαν το 1928, από επιτροπή εκδόσεως αποτελούμενη από τον Χρήστο Τσούντα, Καθηγητή Πανεπιστημίου( Στενήμαχος Ανατολικής Ρωμυλίας, 1857) τον Αριστοτέλη Κουρτίδη, παιδαγωγό και λογοτέχνη(Μυριόφυτο Θράκης), τον Στίλπωνα Κυριακίδη, Καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και τον Πολύδωρο Παπαχριστοδούλου, καθηγητή και λογοτέχνη, Διευθυντή Συντάξεως του περιοδικού, που κυκλοφόρησε μέχρι το 1974 σε 46 τόμους και
το «Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού», που κυκλοφόρησε 39 τόμους από το 1934-35 και μέχρι το 1976. Το περιοδικό «Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού – Περιοδικόν Σύγγραμμα Εκδιδόμενον υπό Επιτροπής Θρακών», έφερε ως ιδρυτές τους: Αλέξ. Μαυρομμάτη, Διευθυντή Εθν. Τραπ. Ελλάδος, Δημ. Ελευθεριάδη, Πολιτευτή, Σαράντη Παπαδόπουλο, Χρηματιστή, Α. Κ. Σπυρίδη, Φαρμακοποιό, Κ. Γεωργιάδη, Αρχιτέκτονα, Μ. Χατζηπαρασκευά, Οδοντοιατρό, και τον ισόβιο διευθυντή του, Πολύδωρο Παπαχριστοδούλου.
Από τη συγκεκριμένη αποδελτίωση προκύπτουν τα εξής:
1ον) ότι ο Ν. Τσανακλής υπήρξε δωρητής και των εκπαιδευτηρίων της Αδριανούπολης και του Διδυμοτείχου
2ον ότι τύγχανε της εκτιμήσεως θρακιωτών επιχειρηματιών όπως ο Ανδρέας Λαμπαδαρίδης που διέμενε επίσης ως καπνοβιομήχανος στο Κάιρο, και διόρισε τον Ν.Τσανακλή μεταξύ των εκτελεστών της διαθήκης του για τη διάσωση αλλά και την επέκταση των εκπαιδευτικών παροχών των Λαμπαδαρείων Εκπαιδευτηρίων στο Ουζούν Κιοπρού(Μακρά Γέφυρα)
3ον ότι υπήρξε και φιλογενής, αφού ενίσχυσε το 1906 τους κατεστραμμένους Αγχιαλίτες με 200 χρυσές λίρες, αλλά συνέδραμε και την πρώτη έκδοση της μελέτης «Μακεδονία. Ητοι Μελέτη οικονομική, γεωγραφική, ιστορική και εθνολογική της Μακεδονίας», που εξέδωσε σε δεύτερη έκδοση η Εταιρεία «Ο Ελληνισμός», χωρίς καταγραφή του ονόματος του συγγραφέα, Εν Πειραιεί, Εκ του τυπογραφείου «Σφαίρας», 1986, απ’ όπου και επανεκδόθηκε το 1993
4ον ότι η φήμη του μετακενώνεται αφενός από τους αναφερομένους σε ζητήματα της ιστορίας της Θράκης, όπως ο Στυλιανός Γονατάς, ο Τάκης Ακρίτας, ο Ευστάθιος Ν. Καρανικολαϊδης και ο Μιλτιάδης Σαραντής, και αφετέρου, και από τα δυο περιοδικά, κάθε άρθρο ή μελέτη αναφερόμενη στον Ν. Τσανακλή βιβλιογραφείται
5ον ότι οι αντανακλάσεις της φιλεκπαιδευτικής του στάσης είναι διακριτές και στο σήμερα μέσω των δράσεων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κομοτηνής και της υπερδραστήριας, αν και ολιγομελούς ομάδας, που με υπέρμετρη αφοσίωση υπηρετεί την προώθηση των γραμμάτων στην Κομοτηνή έχοντας καταστήσει την Τσανάκλειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής εξέχουσα πνευματική εστία, πολιτισμικό κέντρο ισάξιο του οραματιστή δωρητή της που πίστευε ότι «η καλυτέρα προς τον Θεόν προσευχή είναι η ευποιία».
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
