Χρυσανθος Τασσης, Καθηγητης τμηματος Κοινωνικης Πολιτικης ΔΠΘ: «Το σημερινο ΠΑΣΟΚ ειναι ενα κομμα που κινειται ακριβως αντιθετα απο αυτο που ελεγε η ιδρυτικη του διακηρυξη»
Μία αναδρομή στη συνεισφορά του ΠΑΣΟΚ, τα 50 χρόνια της ζωής του, περιελάμβανε η συζήτησή μας με τον καθηγητή του τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του ΔΠΘ κ. Χρύσανθο Τάσση με αφορμή την επετειακή εκδήλωση που έλαβε χώρα στο Ζάππειο το βράδυ της Τρίτης. Ο κ. Τάσσης αναφέρθηκε στη συμβολή του κόμματος στη βελτίωση των συνθηκών της ελληνικής κοινωνίας και κατέθεσε την άποψη του για τους λόγους που συντέλεσαν στην εκλογική του συρρίκνωση, περιγράφοντας τη διαδρομή μετάλλαξης από ένα κόμμα της σοσιαλδημοκρατίας σε ένα νεοφιλελεύθερο. Παράλληλα μέσα από τη διαδρομή του κόμματος ανέλυσε το πολιτικό σκηνικό της χώρας και την κατάσταση που επικρατεί σε αυτό σήμερα.
ΠτΘ: κ. Τάσση, έλαβε χώρα την Τρίτη η επίσημη εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ στο Ζάππειο, για τα 50 χρόνια από την ίδρυση του κόμματος…
Χ.Τ.: Νομίζω ότι ήταν μια συνέχεια των εκδηλώσεων που γίνονται κάθε χρόνο. Δηλαδή δεν είχε κάποια πρωτοτυπία η συγκεκριμένη εκδήλωση. Είχε τις ομιλίες-παρεμβάσεις των πρωθυπουργών, του κ.Σημίτη, του κ.Παπανδρέου και του κ.Βενιζέλου, ήταν μια συνέχεια από το συνέδριο που είχε κάνει το ΠΑΣΟΚ υπό την ηγεσία του Νίκου Ανδρουλάκη όταν είχε εκλεγεί πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Νομίζω ότι όλες αυτές οι εκδηλώσεις πρέπει να γίνονται για το σήμερα και για το αύριο. Το κομματικό μας σύστημα εδώ και αρκετά χρόνια είναι σε κρίση και αυτό φάνηκε στις ευρωεκλογές, με την πολύ μεγάλη αποχή. Αυτό αντανακλάται και σε επίπεδο οργανωτικό και σε επίπεδο ιδεολογικό και σε επίπεδο πολιτικό, γι’ αυτό ενώ είχε κάποιο νέο κόσμο, η ποιότητα της εκδήλωσης και οι τόνοι της εκδήλωσης ήτανε πάρα πολύ χαμηλοί. Κάτι που κατά την άποψη μου δείχνει πως το ΠΑΣΟΚ είναι ένα κόμμα -όπως και τα περισσότερα κόμματα πια στο κομματικό σύστημα- που έχουνε δυσκολία να αναπαραχθούν γιατί δεν μπορούν να συνταχθούν με τις σύγχρονες ανάγκες των κοινωνιών. Κι αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα πολιτικής νομιμοποίησης, εκλογικής δυναμικής, γιατί όταν το ΠΑΣΟΚ με το μνημόνιο διαλύθηκε εκλογικά, την ίδια στιγμή ο ΣΥΡΙΖΑ αντικατέστησε το ΠΑΣΟΚ στην αριστερή-κεντροαριστερή πλευρά του κομματικού ανταγωνισμού. Τώρα που ο ΣΥΡΙΖΑ καταρρέει και η Νέα Δημοκρατία έχει φθορά, βλέπουμε ότι το ΠΑΣΟΚ αδυνατεί να κεφαλαιοποιήσει αυτή τη φθορά του ΣΥΡΙΖΑ, άρα λοιπόν κάτι σημαίνει για αυτό το κόμμα.
«Το ΠΑΣΟΚ ήταν ένα κόμμα το οποίο εξέφρασε το 1974 τη ριζοσπαστική λαϊκή μετάβαση προς την δημοκρατία»
ΠτΘ: κ.Τάσση, 50 χρόνια πορείας. Εσείς πώς αξιολογείτε τα 50 χρόνια πορείας του ΠΑΣΟΚ; Ποιες ήταν οι επιτυχίες που είδαμε σε αυτά τα 50 χρόνια, αλλά και ποιες οι προκλήσεις και οι δυσκολίες που αντιμετώπισε;
Χ.Τ.: Το ΠΑΣΟΚ -νομίζω πως όλοι συμφωνούμε- είναι το κόμμα το οποίο σημάδεψε όσο κανένα άλλο την Μεταπολίτευση από το 1974 έως κυρίως το 2012 αλλά και μετά. Οι μετασχηματισμοί, η ιδεολογία του, η οργανωτική του δομή, ήταν τα κυρίαρχα συστατικά της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Μαζί με τα άλλα κόμματα, τη Νέα Δημοκρατία και τα κομμουνιστικά κόμματα, κατάφεραν να δημιουργήσουν και να παγιώσουν αυτό που λέμε Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία με φιλελεύθερο δημοκρατικό κεκτημένο, την ουσιαστικά πρώτη και μόνη δημοκρατία που έχουμε δει στο ελληνικό κράτος. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, γιατί οι άλλες δυο δημοκρατίες δεν ήταν ακριβώς δημοκρατίες. Στην ελληνική πολιτική ιστορία συναντάμε το αβασίλευτο της δημοκρατίας, αλλά το φιλελεύθερο και δημοκρατικό κεκτημένο σε συνεργασία με το αβασίλευτο, ήτανε μόνο η Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία που το κατάφερε από το 1974 μέχρι το 2024.
Το ΠΑΣΟΚ ήταν ένα κόμμα το οποίο εξέφρασε το 1974 τη ριζοσπαστική λαϊκή μετάβαση προς την δημοκρατία, γιατί η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ήταν μια θεσμική, τυπική μετάβαση πολιτικών του κέντρου και της δεξιάς με την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας που νομιμοποιήθηκαν από το χουντικό καθεστώς, στη διαδικασία της μετάβασης. Μια θεσμική λειτουργία η οποία διαδραμάτισε εξαιρετικά το καθήκον της, έλλειπε όμως ο λαϊκός παράγοντας και το ΠΑΣΟΚ προσπάθησε με την ιδρυτική του διακήρυξη και τα συνθήματά του, την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατική διαδικασία και με την υπόσχεση για οικοδόμηση ενός κόμματος μαζών, μια διαφορετική θέσμιση μεταξύ του πολίτη και του κράτους, μια διαφορετική πολιτική διαδικασία απεξάρτησης από διεθνείς οργανισμούς που έχουν να κάνουν με την ιμπεριαλιστική τάση και δημιουργία μιας κοινωνίας με ισότητα και ελευθερία. Σημαντικά πράγματα, πρωτόγνωρα πράγματα για την ελληνική κοινωνία, η οποία ήταν σε μια φάση ριζοσπαστικοποίησης και μετασχηματισμού της. Το ΠΑΣΟΚ έδωσε ελπίδα, εμπέδωσε το κράτος δικαίου τη δεκαετία του ’80 και το κοινωνικό κράτος με τις μεγάλες εισοδηματικές αυξήσεις, τη δημιουργία του εθνικού συστήματος υγείας, τον νόμο πλαίσιο για τα πανεπιστήμια, τον εκσυγχρονισμό του οικογενειακού δικαίου για την ισότητα των γυναικών, και την αναγνώριση της εθνικής αντίστασης που ήταν μια τεράστια συνεισφορά. Νομίζω ότι είναι οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις που έκανε το ΠΑΣΟΚ εξαντλήθηκαν την πρώτη τετραετία, από το 1985 και μετά το ΠΑΣΟΚ δίνει έμφαση στη διαχείριση και από το ’90 και μετά ουσιαστικά προσαρμόζεται σε μια διαδικασία νεοφιλελευθερισμού. Άρα το σημερινό ΠΑΣΟΚ και κυρίως μετά το 2012, και το μνημόνιο, είναι ένα κόμμα το οποίο ενώ είναι το ίδιο κόμμα, κινείται ακριβώς αντίθετα από αυτό που έλεγε η ιδρυτική του διακήρυξη.
«Το ΠΑΣΟΚ είναι πλέον ένα κόμμα κατά την άποψή μου κεντροδεξιό, νεοφιλελεύθερο»
ΠτΘ: Άρα τα ιδεώδη του ΠΑΣΟΚ έχουν αλλάξει;
Χ.Τ.: Ακριβώς. Το ΠΑΣΟΚ είναι ένα εντελώς διαφορετικό κόμμα από αυτό το οποίο ήταν 50 χρόνια πριν. Πάρτε για παράδειγμα το βασικό συνθήματά του, το εθνική ανεξαρτησία, το οποίο σήμαινε αποδέσμευση από το ΝΑΤΟ και μη αποδοχή της ένταξης της Ε.Ε.. Το ΠΑΣΟΚ είναι ένα πλέον ένα κόμμα το οποίο είναι φιλοΝΑΤΟϊκό, αποδέχεται άκριτα και τις αντιλήψεις του ΝΑΤΟ, αλλά και τις κυρίαρχες αντιλήψεις της Ε.Ε., για παράδειγμα στις ευρωεκλογές ψήφισε την κ.Φον ντερ Λάιεν μαζί με το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα. Είναι ένα κόμμα λοιπόν στρατηγικά κεντροδεξιό πια και όχι «αριστερά της αριστεράς» όπως το έλεγε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Το δεύτερο στοιχείο είναι η λαϊκή κυριαρχία. Με βάση τον μετασχηματισμό του κόμματος από κόμμα μαζών, δίνει έμφαση πια στην τεχνοκρατική διαδικασία της πολιτικής και όχι στην μαζική πολιτική συμμετοχή. Επίσης η κοινωνική απελευθέρωση είναι κάτι το οποίο πια δεν το απασχολεί, και επιπλέον η λέξη σοσιαλισμός δεν υπάρχει ούτε ως μια μακρινή ανάμνηση. Άρα λοιπόν είναι ένα κόμμα το οποίο ξεκίνησε ως σοσιαλιστικό, ή «αριστερά της αριστεράς», και στην εξέλιξή του μετά από 50 χρόνια, είναι ένα κόμμα κατά την άποψή μου κεντροδεξιό, νεοφιλελεύθερο και έχει δυσκολία πολιτικής και εκλογικής αναπαραγωγής.
«Υπάρχουν μετασχηματισμοί που έχουνε γίνει, τους οποίους οι ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ μετά το ’10 πραγματικά δεν τις βλέπουν»
ΠτΘ: Όλη αυτή η «μετάλλαξη», όπως την περιγράψαμε αντανακλάται και στη διαφορά της αποδοχής που δέχεται το ΠΑΣΟΚ από την κοινωνία πλέον…
Χ.Τ.: Έχετε απόλυτο δίκιο κι αυτό είναι ένα εντυπωσιακό γεγονός για όσους και όσες ήμασταν στην εκδήλωση της Τρίτης. Υπάρχει η αίσθηση της δικαίωσης των πολιτικών του 2010 και του 2012. Κι αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα, όταν θεωρείς ότι οι πολιτικές αυτές ήτανε σωστές. Το ΠΑΣΟΚ ηττήθηκε στρατηγικά με την εφαρμογή του μνημονίου, που ήταν ένα σοκ για την ελληνική κοινωνία με τις περιοριστικές πολιτικές, γιατί ακριβώς το ΠΑΣΟΚ ήταν το κυρίαρχο αντιδεξιό κόμμα σε ένα κομματικό σύστημα που χαρακτηριζόταν από τη διαιρετική τομή δεξιά-αντιδεξιά. Άρα λοιπόν το να υπάρχει η λογική της δικαίωσης αυτής της πολιτικής, της δικαίωσης ότι εμείς σώσαμε το ελληνικό κράτος από τη χρεωκοπία, εφαρμόζοντας όμως πολιτικές που ήτανε εκτός ιδεολογίας, εκτός πολιτικής, εκτός στρατηγικής από το ΠΑΣΟΚ είναι πρόβλημα. Γι’ αυτό, η επίμαχη περίοδος είναι κρίσιμη για να κατανοηθεί η πολιτική και εκλογική πτώση του ΠΑΣΟΚ που είχε ξεκινήσει από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Στη θεωρία της δικαίωσης ότι και η Νέα Δημοκρατία μετά και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπόρεσαν να κάνουν κάτι διαφορετικό, δεν σημαίνει ότι οι πολιτικές αυτές ήταν σωστές. Ούτε σημαίνει ότι οι πολιτικές αυτές ταίριαζαν σε ένα κόμμα το οποίο στην ιδεολογία του είχε τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. Υπάρχουν μετασχηματισμοί που έχουνε γίνει, τους οποίους οι ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ μετά το ’10 πραγματικά δεν τις βλέπουν κι αυτό είναι ένα πρόβλημα το οποίο οδηγεί στην πολιτική και εκλογική συρρίκνωση του χώρου και του ΠΑΣΟΚ και στην αδυναμία του να κερδίσει από την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ.
«Τα κόμματα πλέον δεν αρέσουν»
ΠτΘ: Επομένως κ.Τάσση τα 50 χρόνια βρίσκουν το ΠΑΣΟΚ ενδεχομένως όχι τόσο ώριμο όσο θα περίμενε κανείς;
Χ.Τ.: Έχετε δίκιο. Το ΠΑΣΟΚ από το 44% του 2010 στις εκλογές του ’12 πήρε 12%, αντίστοιχα και στις εκλογές του ’15 πήρε 4,68%. Κάτι έγινε για να γίνει αυτό το πράγμα. Δεν είναι μόνο οι σειρήνες του λαϊκισμού ή δεν είναι μόνο οι σειρήνες των άλλων κομμάτων που προφανώς και αυτό παίζει ρόλο. Γιατί 40 χρόνια δεν γινόταν και γίνεται τα τελευταία 10-12 χρόνια; Αυτή η συζήτηση είναι που λείπει από το ΠΑΣΟΚ γιατί ακριβώς υπάρχει η έννοια της αυτοδικαίωσης κι αυτό δεν είναι μόνο στο ΠΑΣΟΚ, είναι σε όλο το κομματικό σύστημα. Ο κ. Μητσοτάκης είπε στις ευρωεκλογές ότι αν πάρει η Νέα Δημοκρατία κάτω από 30% θα έχουμε κυβερνητική κρίση. Πήρε κάτω από 30%, δεν έκανε εκλογές. Πού είναι η λαϊκή κυριαρχία, αφού είπε ότι θα έχουμε κυβερνητική κρίση;
Βλέπουμε ότι τα κόμματα αδυνατούν να κατανοήσουν τα δεδομένα της κίνησης της ελληνικής κοινωνίας. Γι’ αυτό και η ελληνική κοινωνία τους γυρνάει σταδιακά την πλάτη. Το 60% της αποχής που είχαμε στις τελευταίες εκλογές είναι ενδεικτικό ότι τα κόμματα δεν αρέσουν και είναι στα κόμματα η ευθύνη το γεγονός ότι δεν αρέσουν, διότι δεν μπορούν να αναλύσουν την κοινωνική πραγματικότητα.
Η πολιτική είναι σημαντική πράγμα γιατί επηρεάζει τις ζωές όλων μας. Κι αυτό είναι που πρέπει να κρατήσουμε. Η δημοκρατία, η ισότητα, η μείωση των ανισοτήτων και ο φιλελευθερισμός που είναι σημαντικά ζητήματα, είναι αντικείμενα καθημερινού αγώνα. Με αφορμή και τα 50 χρόνια του ΠΑΣΟΚ και τα 50 χρόνια από την πτώση της δικτατορίας, θα πρέπει να έχουμε κατά νου πως δεν είναι τίποτα δεδομένο, μπορούν να χαθούν, μπορούν να μειωθούν, αλλά μπορούν και να επεκταθούν αλλά με συνεχή αγώνα και με συνεχή διεκδίκηση.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
