«Αστερισμοι που εκ νεου εκρηγνυνται» μεταξυ της καλλιτεχνικης δημιουργιας Ελλαδας και Τουρκιας
Τα σημεία επαφής, την συνομιλία αλλά και την ένταση που μπορεί να υπάρχει μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, που απεικονίζεται μέσα από το έργο έξι εικαστικών, τριών από Ελλάδα και τριών από Τουρκία, όπως αυτοί την έχουν εκφράσει μέσα από τα έργα τους έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν όσοι επισκεφτούν το Αρχοντικό Ταβανιώτη στη Μαρώνεια μέχρι τις 31 Ιουλίου, για να δουν την ομαδική έκθεση «Αστερισμοί που εκ νέου εκρήγνυνται».
Η έκθεση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος 2024 του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», με έργα που έχουν δημιουργήσει οι Larissa Araz, Hera Büyüktaşçıyan, Iz Oztat και Fatma Belkıs, μαζί με τρεις εγκαταστάσεις, νέες παραγωγές που φτιάχτηκαν ειδικά για την έκθεση, Ελλήνων εικαστικών, της Μαρίας Βαρελά, του Αλέξη Φιδετζή και της Μαλβίνας Παναγιωτίδη.
Τα έργα μέσα από τη λαϊκή τέχνη και παράδοση
Φέτος η θεματική του θεσμού του Υπουργείου Πολιτισμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» είναι η σύγκρουση, με μια από τις υποκατηγορίες την σύγκρουση των πολιτισμών, και σε αυτή έκανε την πρόταση της έκθεσης αυτής η επιμελήτριά της, κ. Εύα Βασλαματζή, ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια εκθέσεων.
Η σύγκρουση στην συγκεκριμένη έκθεση έχει να κάνει με τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, όμως δεν προσπαθεί να είναι μια αμιγώς πολιτική έκθεση, να πάρει θέση και να αναλύσει πολιτικά τις περίπλοκες αυτές σχέσεις, σημείωσε η κ. Βασλαματζή.
«Θέλουμε περισσότερο να δούμε πως μέσα από έργα σύγχρονων εικαστικών, και μέσα από τη λαϊκή τέχνη και παράδοση που οι καλλιτέχνες μελετούν και ενσωματώνουν στα έργα τους, μπορούμε να σκεφτούμε αυτή τη σχέση με ένα άλλο τρόπο» σημείωσε.
Η αρχική έμπνευση για την επιμελήτρια ξεκινά από την προσωπική της ιστορία, μιας και ο πατέρας της γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και έφυγε το 1956, για αυτό την ενδιαφέρει αυτή η ένωση αλλά και ο διαχωρισμός που εκφράζεται στον τίτλο.
«Όταν έχουμε στο νου μας αστερισμούς, έχουμε σημεία που επικοινωνούν με διαφορετικούς τρόπους, δημιουργείται από μια ένταση και σύγκρουση όμως μπορεί να φέρει κάτι καινούριο, ή να ξανασυμβεί» ανέφερε.
Το λαϊκό στοιχείο στο ημερολόγιο του Γιώργου Σεφέρη
Την ίδια ώρα μια σημαντική αναφορά που πέρασε στην δημιουργία της έκθεσης είναι οι αναφορές στο ημερολόγιο του Γιώργου Σεφέρη από το τριήμερο που πέρασε στην Καππαδοκία το 1950, ένα πολύ συναισθηματικό ταξίδι για τον ίδιο γιατί έφυγε ως μετανάστης από τα Βουρλά Σμύρνης, και επιστρέφει μετά από πολλά χρόνια στη Μικρά Ασία.
«Αναζητούσα μέσα από αυτό το βιβλίο να δω αν θα φανεί κάποιο εχθρικό ή αρνητικό συναίσθημα, και ενώ υπάρχουν σημεία στα οποία αναφέρεται στη νοσταλγία για τα παιδικά του χρόνια και αυτό που έχασε, βλέπουμε πολύ την ενσωμάτωση του λαϊκού στοιχείου και πώς επιλέγει να εστιάσει σε αυτό» τόνισε η κ. Βασλαματζή, επισημαίνοντας τις αναφορές του στις υπόσκαφες εκκλησίες της περιοχής, και πως βλέπει σε όλες τις χριστιανικές απεικονίσεις ένα λαϊκό χέρι και ένα λαϊκό τεχνίτη, γνωρίζει την ομορφιά αυτής της δημιουργίας και εντοπίζει πως έχει την ικανότητα να ενσωματώνει μέσα της συμβολικά ακόμα και ιστορικά γεγονότα, χωρίς αυτός να είναι απαραίτητα ο σκοπός του τεχνίτη.
Πιάνει δηλαδή, ειδικά σε αυτή την περιοχή, την συγχώνευση και τα κοινά στοιχεία ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς και τη γεωγραφία.
Με την έκθεση να λαμβάνει χώρα στο Αρχοντικό Ταβανιώτη, έχουμε στο χώρο πολλά επίπεδα ιστοριών, η ιστορία του ίδιου του αρχοντικού από τον 19ο αιώνα και την χαρακτηριστική για την περιοχή αρχιτεκτονική του, τα αρχαία ευρήματα της συλλογής του, στα οποία έρχεται να προστεθεί το σύγχρονο, δημιουργώντας σημαντικές συνδέσεις μεταξύ τους.
«Σήμερον εμού, αύριον ετέρου και ουδέποτε τινός»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, τόνισε, είναι το έργο της Hera Büyüktaşcıyan, που υποδέχεται τους επισκέπτες στο Αρχοντικό και αποτελεί καταγραφή της επιγραφής του σπιτιού του Σεραφείμ Ρίζου στην Σινασό Καππαδοκίας με την τεχνική του φροτάζ, και το οποίο είναι το μόνο που έχει απομείνει από το αρχικό αρχοντικό, που λέει “Άνθρωπε, ει μεν φίλος πέφυκας, είσελθε χαίρων, ει δε εχθρός και επίβουλος, πόρρω της πύλης τούτης. Σήμερον εμού, αύριον ετέρου και ουδέποτε τινός (1855)”
Επέλεξε λοιπόν αυτό το βαρύ στοιχείο να το αποτυπώσει με ένα πολύ ελαφρό στοιχείο, με μολύβι και χαρτί, με το κείμενο να έρχεται να «δέσει» με τις αρχαίες επιγραφές της συλλογής. «Κάποιοι διάλογοι που δεν είχα εξαρχής στο νου μου ότι θα υπάρξουν, δημιουργούνται από τη συνύπαρξη πολλαπλών χρονικοτήτων στον ίδιο χώρο» σημείωσε.
Στη συνέχεια, στον πρώτο όροφο του αρχοντικού στο έργο της “An Ode to Distant Grounds”, χρησιμοποιεί μια σύνθεση από σαπούνι και ύφασμα, τσαντίλα, που χρησιμοποιείται για το τρίψιμο του σώματος αλλά και στην απόσταξη γάλακτος και στην περμακουλτούρα, απεικονίζοντας έναν αποσπασματικό αστερισμό από σωματίδια του χρόνου και μια αποσταγμένη μνήμη, όπως αυτό που μένει στον απόηχο ενός ταραχώδους παρελθόντος και μιας προσωρινότητας θύμησης και λήθης.
Ο διττός χαρακτήρας των συνόρων
Το πρώτο έργο στα σκαλιά του κτιρίου που συναντά ο επισκέπτης, μία από τις 5 συνολικά φωτογραφίες που το αποτελούν, είναι της Larissa Araz, που έκανε μια σειρά φωτογραφιών στην Ίμβρο, που έχει δύο ονομασίες την Ελληνική και την Τουρκική όπως πολλές περιοχές που βρίσκονται σε αυτό το σύνορο.
Παίζοντας με αυτή τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών ονομασιών για τον ίδιο τόπο, τo έργο “Dear Julia” δημιουργεί μια αφήγηση για δύο γυναίκες, που έχουν παρόμοια ονόματα, την Hulya και η Julia, που ζουν στο νησί και είναι οι δύο πτυχές του ίδιου ανθρώπου, και σύμφωνα με την καλλιτέχνιδα, γίνεται μεταφορά για τις διπλές ταυτότητες που αναγκάστηκαν να αποκτήσουν οι μειονότητες στην Τουρκία.
Οι φωτογραφίες παρουσιάζονται σε διαφορετικές τοποθεσίες μέσα στο Αρχοντικό Ταβανιώτη και ακολουθούν τον επισκέπτη στην διαδρομή του, ώστε να συμπληρώνουν την περιήγηση.
Μοτίβα της γυναικείας αντίστασης
Στην αυλή του αρχοντικού βρίσκεται και το έργο των Iz Oztat & Fatma Belkıs, “Who Carries The Water”, που αποτελείται από σταμπωτά υφάσματα από την περιοχή της Μικράς Ασίας, με χειροποίητες τεχνικές, με παραδοσιακά μοτίβα της περιοχής που συνδυάζονται με την αγωνιστικότητα των γυναικών και τους αγώνες των κατοίκων κατά της δημιουργίας υδροηλεκτρικών σταθμών παραγωγής ενέργειας.
Εκεί οι γυναικείες κοινότητες μαζεύονται και δημιουργούν αυτές τις συνθέσεις από παλαιότερα και σύγχρονα στοιχεία, και αυτό αποτυπώνεται στο έργο των δύο καλλιτεχνίδων.
Απελευθερώνοντας τα κεραμικά
Η Μαλβίνα Παναγιωτίδη χρησιμοποίησε πηλό για την δημιουργία της εγκατάστασής της “I Know How Furiously Your Heart is Beating”, για να ξαναφτιάξει τα κεραμικά αγγεία τύπου Τσανάκκαλε, (που σημαίνει το κάστρο των αγγείων).
Η καλλιτέχνης ενδιαφέρεται πάρα πολύ για τις ζωόμορφες φιγούρες που βρίσκονται στα κεραμικά, και δημιουργεί μια εγκατάσταση στην οποία τα βλέπουμε να ξεφεύγουν από χρηστικά αντικείμενα, και να αποκτούν μια δική τους υβριδική μορφή, μέσα στην οποία ενσωματώνεται και ένα ερευνητικό βίντεο στο οποίο βλέπουμε και το υλικό από την έρευνά της σε συλλογές Τσανάκκαλε αλλά και άλλες πιο ελεύθερες, σχεδόν ονειρικές συνδέσεις με ζωόμορφες φιγούρες.
Η ανταλλαγή ψαριών με αλκοόλ
Την εγκατάσταση “Contraband” ο Αλέξης Φιδετζής την εμπνεύστηκε από μια προφορική ιστορία, την οποία επαναπροσδιορίζει μέσα από ένα πολύ συγκεκριμένο σχήμα, αυτό που εμείς κατανοούμε ως παράδοση σήμερα.
Η ιστορία έχει να κάνει με το γεγονός ότι παλιότερα Έλληνες ψαράδες βρισκόταν στα ανοιχτά με Τούρκους για να ανταλλάξουν αλκοόλ με ψάρια, μια παράνομη μάλλον διαδικασία, που για τον καλλιτέχνη, που ασχολείται ιδιαίτερα με την Ελληνικότητα, τις εθνικές αφηγήσεις και πώς έχουν διαμορφωθεί, είναι πολύ ενδιαφέρον γιατί δείχνει πως υπάρχουν και άλλες διαδικασίες που αναδεικνύουν άλλες πτυχές των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και της εικόνας που έχουν για τον εαυτό τους.
Η εγκατάσταση αποτελεί ένα πίνακα που αναπαριστά την ανταλλαγή αυτή, περιλαμβάνονται και ένα χαλί προσευχής, καθώς και ποτήρια διαφορετικών μεγεθών και χρήσεων.
Το μοτίβο της προσφυγιάς
Τέλος αναφορές στην προσφυγιά έχει το έργο της Μαρίας Βαρελά «Γύρος», που αποτελεί αποτέλεσμα της έρευνας που έκανε γύρω από τα μοτίβα που έφεραν οι Μικρασιάτες στην Ελλάδα, μαζί με την τέχνη της ταπητουργίας.
Με αυτό αναδεικνύει το μοτίβο που βρίσκεται στο περιθώριο, αυτό που λένε «γύρω» στην ταπητουργία και το φέρνει στο προσκήνιο, κάνοντάς το κεντρικό μοτίβο και σχολιάζοντας πώς τα πράγματα που βρίσκονται στα περιθώρια έχουν κεντρικό ρόλο, και τι ανάγκη πλαισίωσης είχαν όλοι αυτοί οι πληθυσμοί που μετακινήθηκαν.
Έτσι φτιάχνει ένα δικό της αλγοριθμικό σύστημα στο οποίο μελετά πού απορροφήθηκαν αυτές οι κοινότητες και αυτό διατρέχει όλο το υφαντό.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
