Η γλωσσικη κατασταση των Ελληνων της Ουκρανιας τα πρωτα χρονια της Σοβιετικης Ενωσης

Ρήγμα στην ομογένεια της περιοχής επέφερε ο πόλεμος στην Ουκρανία, τόνισε ο Βασίλης Ριτζαλέος

Για το θέμα των Ελλήνων της Ουκρανίας στον Μεσοπόλεμο, και ιδιαίτερα το θέμα της εκπαίδευσής τους, μίλησε η ιστορικός OlenaPalko, αναπληρώτρια καθηγήτρια του πανεπιστημίου της Βασιλείας στην Ελβετία, στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων χωρών ΔΠΘ το απόγευμα της Δευτέρας 10 Ιουνίου στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής.

Η κ. Palko βρέθηκε στην περιοχή μας στο πλαίσιο επίσκεψης με φοιτητές από το Πανεπιστήμιο με θέμα την ελληνοτουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών, και μίλησε για το πώς λήφθηκαν αρχικά μέτρα για την προστασία της γλώσσας και της ταυτότητας της ελληνικής μειονότητας στον βόρειο χώρου του Εύξεινου Πόντου, κάτι που όμως αντιστράφηκε τη δεκαετία του ’30.

Ρήξη στην Ομογένεια έφερε ο πόλεμος

Τον πρόλογο στην εκδήλωση έκανε ο ιστορικός και μέλος ΕΔΙΠ του Τμήματος Παρευξεινίων κ. Βασίλης Ριτζαλέος, που τόνισε πως η εκδήλωση αφορά την πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης εκείνη την περίοδο απέναντι στις μειονότητες, και ειδικότερα την Ελληνική, που ήταν συγκεντρωμένη στις νοτιανατολικές περιοχές της σημερινής Ουκρανίας(στη Μαριούπολη, στο Ντονέτσκ και στα χωριά μεταξύ του Ντονέτσκ και της Μαριούπολης)που σήμερα βρίσκονται υπό Ρωσική κατοχή κατά κύριο λόγο.

Στην εισήγησή του, παρουσίασε με συντομία την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Ελληνική μειονότητα, που μπορεί να χαρακτηριστεί από σοβαρή έως κρίσιμη, μιας και βρέθηκε στη φωτιά του πολέμου από το 2014, όταν ξεκίνησαν τα πρώτα σοβαρά επεισόδια σε Λουκάνσκ και Ντονέτσκ.

Τα χωριά ανάμεσα σε Ντονέτσκ και Μαριούπολη χωρίστηκαν, γιατί βρέθηκαν ακριβώς επάνω στην γραμμή του πυρός, και την ίδια εποχή που κάποια Ελληνικά χωριά και η πόλη του Ντονέτσκ πέρασαν υπό τον έλεγχο των Ρώσων αυτονομιστών και αποκόπηκαν από τη μεγάλη μάζα του Ελληνισμού, την ίδια εποχή αποκόπηκε και η Ελληνική κοινότητα της Κριμαίας, που πέρασε στον έλεγχο της Ρωσίας.

Εκεί λοιπόν έχουμε την πρώτη ρήξη στην Ελληνική ομογένεια, και τα πράγματα έγιναν σοβαρότερα μετά τον Φεβρουάριο του 2022 και την εισβολή της Ρωσίας, γιατί σχεδόν στο σύνολό του ο Ελληνικός πληθυσμός, περίπου 90.000 άτομα, βρέθηκαν στην ακτίνα δράσης του Ρωσικού Στρατού.

Με την πολιορκία της Μαριούπολης, σημείωσε ο κ. Ριτζαλέος, όπου ζούσαν χιλιάδες Έλληνες, η πόλη ισοπεδώθηκε, πολλοί ομογενείς έχασαν τη ζωή τους, το Ελληνικό Ιατρικό κέντρο, το Πανεπιστήμιο που είχε Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας και το ελληνικό κέντρο βομβαρδίστηκαν και καταστράφηκαν, ενώ καταστράφηκαν και πολλά και σημαντικά αρχεία, μεταξύ των οποίων και το διάταγμα της Μεγάλης Αικατερίνης, που υπήρχε στο ιστορικό αρχείο της Μαριούπολης, και αποδείκνυε την μαζική μεταφορά των Ελλήνων από την Κριμαία στην Μαριούπολη, που ιδρύθηκε από αυτούς.

Ο Ελληνισμός στις αρχές του Μαρτίου του 2022, τόνισε, είχε δύο επιλογές: ή να φύγει από τα εδάφη που πέρασαν στον έλεγχο των Ρώσων, και να περάσουν στα εδάφη της ελεύθερης Ουκρανίας ή να αναζητήσουν προστασία στο εξωτερικό, ή να παραμείνουν σε αυτά τα εδάφη.

Η πλειονότητα των Ελλήνων, που είναι ρωσόφωνοι, παρέμειναν στην περιοχή, και κάποιοι αναζήτησαν καταφύγιο στη Ρωσία με τη βοήθεια των Ελληνικών κοινοτήτων της Ρωσίας.

Ένα μικρότερο μέρος έφυγε προς τα δυτικά, και άλλοι έμειναν στην Ουκρανία και μερικοί έφτασαν ως πρόσφυγες μέχρι την Ελλάδα, όπου μάλιστα ίδρυσανΣύλλογο Ελλήνων προσφύγων από την Ουκρανία.

«Ύστερα από αιώνες, υπάρχει σήμερα μια ρήξη στο ίδιο το σώμα της Ελληνικής ομογένειας, ανάμεσα σε αυτούς που επέλεξαν να μείνουν πιστοί Ουκρανοί πολίτες και να φύγουν από την περιοχή, και σε εκείνους που επέλεξαν είτε από επιλογή είτε από ανάγκη να πάρουν τη Ρωσική υπηκοότητα» ανέφερε.

Αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει επικοινωνία επίσημα μεταξύ των δύο μερών του Ελληνισμού.  Ένα στοιχείο της ρήξης είναι ότι για πρώτη φορά έγιναν ξεχωριστά φεστιβάλ Ελληνικού Πολιτισμού, ένα στο Κίεβο και ένα στα κατεχόμενα εδάφη που ιδρύθηκαν τώρα και πήραν αναγνώριση από το Ρωσικό κράτος, αλλά δεν αναγνωρίζονται από την Ελλάδα και δεν υπάρχει επικοινωνία μαζί τους.

Όσο για το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας της Μαριούπολης, αυτό μεταφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο του Κιέβου, ενώ στη Μαριούπολη, η διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας έχει υποβαθμιστεί και έχει γίνει μέρος των ξένων γλωσσών που διδάσκονται στο Τμήμα ξένων γλωσσών του Ρωσικού, πλέον, πανεπιστημίου.

Έμφαση στις γλώσσες των μειονοτήτων τα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης

Η Ελληνική μειονότητα ήταν μια από τις σημαντικότερες στην Ουκρανία την περίοδο του Μεσοπολέμου, με τον πληθυσμό της να φτάνει τις 100.000 σύμφωνα με την απογραφή του 1926.

Και ενώ πολλοί γνωρίζουν για τις καταστολές και τις εκτοπίσεις που έγιναν αργότερα, υπήρχαν άλλα μέτρα που εφαρμόστηκαν νωρίτερα από τη Σοβιετική διοίκηση, για την τυποποίηση της Ελληνικής γλώσσας και το άνοιγμα σχολείων και εφημερίδων στην Ελληνική γλώσσα.

Η Ελληνική κοινότητα της εποχής είχε σημαντική ποικιλομορφία, χρησιμοποιώντας διαφορετικές διαλέκτους, είτε βασισμένες στα Ελληνικά είτε με ρίζες στην τουρκική, κυρίως προφορικές.

Το Σοβιετικό κράτος δημιούργησε αλφάβητα για τις διαλέκτους αυτές, με ελληνικούς χαρακτήρες για την πρώτη και λατινικούς για την δεύτερη, όμως δεν υπήρχαν ούτε οι δάσκαλοι, ούτε τα συγγράμματα για αυτές, οπότε υιοθετήθηκε η δημοτική Ελληνική ως η βάση για την εκπαίδευση των Ελλήνων στην Ουκρανία.

Την δεκαετία του 1920, οι γονείς έπρεπε να στέλνουν τα παιδιά τους στα σχολεία της μητρικής τους γλώσσας, και έτσι έχουμε παιδιά σε ουκρανικά σχολεία, ελληνικά σχολεία, πολωνικά σχολεία κτλ.

Στις αρχές του 1930, με την κολεκτιβοποίηση, έχουμε καταστολές και εκτοπίσεις και εθνικών μειονοτήτων, που οδηγούν στην καταστροφή των υφιστάμενων τοπικών κοινοτήτων. Μετά το 1936, επιτρέπεται να στείλουν τα παιδιά στα Ρωσικά σχολεία, και αυτό επιλέγουν πολλοί γονείς, μιας και έδινε την ευκαιρία στα παιδιά να πάνε στη Μόσχα και να σπουδάσουν.

Το θέμα της γλώσσας βέβαια, υπήρχε και πριν την Οκτωβριανή επανάσταση, με την κ. Palko να τονίζει πως στις ελληνορθόδοξες εκκλησίες της περιοχής, χρησιμοποιούνται τα ελληνικά για τη Λειτουργία, όμως μετά το 1878, οι λειτουργίες γίνονται στα Ρώσικα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.