Χρηστος Χαρτοματσιδης, συγγραφεας «Ο ρυθμος στην ποιηση, που τον εχουμε απαρνηθει απο τη δεκαετια του ’60, μας ειναι αναγκαιος, τον εχουμε μεσα μας»

Μαρώνεια, Κομοτηνή, Σόφια, Φιλιππούπολη, Κομοτηνή, Σπάρτη… Κάποιες από τις πόλεις που ενσωματώνει με τον δικό του τρόπο στο έργο του ο Κομοτηναίος συγγραφέας Χρήστος Χαρτοματσίδης. Αλλά, πέρα από τις πόλεις, στις ιστορίες του μετέχουν και τα πρόσωπα, αληθινά ή μη… Αληθινά όπως ο παππούς του Αριστείδης Σμαραγδάς, ήρωας της μικρασιατικής εκστρατείας και αντάρτης του ΕΛΑΣ, και φανταστικά όπως «ο Super G από την Καλκάντζα» -όπως τιτλοφορείται το διήγημά του που κυκλοφορεί στο συλλογικό έργο «Οικοεγκλήματα» και εντάσσεται στο λογοτεχνικό είδος του μαγικού ρεαλισμού-, ένα παιδί με μαγικές-θεραπευτικές ιδιότητες, που εν τέλει το κερδίζει ο ρυθμός και η ομοιοκαταληξία της τσιγγάνικης ραπ μουσικής.

Γι’ αυτούς τους δύο ήρωες των έργων του, ο Χρήστος Χαρτοματσίδης μίλησε στο «Ράδιο Παρατηρητής» και στην Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη. Για τον ηρωισμό του παππού του και τα ανδραγαθήματά του  αλλά και για τις κακουχίες και τα βασανιστικά τελευταία χρόνια της ζωής του στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας.

Αλλά και για το –φαινομενικά– «μπουνταλάδικο» παιδί από την Καλκάντζα, που στην πραγματικότητα είναι ένα από τα «indigo» παιδιά που γεννήθηκαν στη δεκαετία του ’80 και έχει έρθει στον κόσμο για να θεραπεύει τους ασθενείς, θυσιάζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις δικές του δυνάμεις. Τέλος, για τα πρόσφατα συγγραφικά του πεπραγμένα και τα άμεσα μελλοντικά του σχέδια, εκφράζοντας την άποψη ότι, στην πραγματικότητα, «οι ουράνιες πατρίδες όλων μας είναι τα παιδικά μας χρόνια».

Αριστείδης Σμαραγδάς, ένας ήρωας της μικρασιατικής εκστρατείας και αντάρτης του ΕΛΑΣ που πέθανε σε μια άθλια παράγκα

ΠτΘ: Ποιος ήταν ο παππούς σας Αριστείδης Σμαραγδάς, στον οποίον αναφερθήκατε και χθες βράδυ με συγκινητικό τρόπο;

Χ.Χ.: Είναι ο πατέρας της μητέρας μου, κατάγεται από τη Μαρώνεια και είναι γεννημένος το 1901. Συμμετέχει στη μικρασιατική εκστρατεία και, μάλιστα, αιχμαλωτίζει τον γνωστό Ταγιάρ πασά. Γι’ αυτό το ανδραγάθημα τον βραβεύουν και τον καλούν στους βασιλικούς γάμους μετά του διαδόχου. Επιπλέον, μετά από αυτό, έχει το προνόμιο ο πρωτότοκος γιος του να πάει στη Σχολή Αξιωματικών του Ναυτικού. Έχει άλλες αντιλήψεις, ήταν άλλοι οι καιροί, και, αντί να πάει στη Σχολή, πάει στο βουνό με τον ΕΛΑΣ. Ο ίδιος ο παππούς μου, αν και την άνοιξη του ’40 είχε αιμόπτυση από φυματίωση –όπως αναφέρω και στο διήγημα μιας σελίδας «Οι νεράιδες της Μαρώνειας» που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Λέξη»–, τον Οκτώβριο που γίνεται η επιστράτευση, πηγαίνει στο μέτωπο της Αλβανίας, όπου και πάλι τον βραβεύουν με άδεια μιας εβδομάδας.

Μετά, όταν αρχίζει η κατοχή, μπαίνει στον ΕΛΑΣ και επικεφαλής έφιππου τμήματος του ΕΛΑΣ, με την ελληνική σημαία και δάφνινο στεφάνι –υπάρχει η φωτογραφία και, μάλιστα, έχει τραβηχτεί ακριβώς εκεί που είναι η διακλάδωση της λεωφόρου Ηρώων προς την Καρυδιά–, μπαίνουν στην Κομοτηνή για να βοηθήσουν στην απελευθέρωση της πόλης. Μετά την Εθνική Αντίσταση ανεβαίνει στο βουνό, συμμετέχει στον Δημοκρατικό Στρατό και τελικά πεθαίνει από τις πολλές κακουχίες και την ανίατη νόσο στη Φιλιππούπολη. Το σπίτι του ήταν μια άθλια παράγκα μέσα στην αυλή ενός εργοστασίου για τσιγάρα. Τα θυμάμαι όλα αυτά, όταν πέθανε ο παππούς μου, το 1961, ήμουν πεντέμισι χρονών. Θυμάμαι τα «μεθυστικά αρώματα» από τα καπνομάγαζα στη λεωφόρο και, ταυτόχρονα, τις αναθυμιάσεις της αρρώστιας μέσα στην παράγκα.

Να σημειώσω ότι και τα πέντε αδέρφια ήταν στο βουνό και επέστρεψαν μόνο δύο, ο Αντώνης και η Τασούλα. Σχετικά με τον παππού μου υπάρχουν κάμποσα διηγήματα. κάποια αναφέρονται άμεσα σε αυτόν ενώ άλλα είναι για τον αδερφό του Αντώνη, την επιβίωσή του στο βουνό και την επιστροφή από αυτό. Σε άλλο διήγημα, ο παππούς μου αφηγείται πως είχε βγει από το καφενείο στην πλατεία της Μαρώνειας και, πηγαίνοντας προς το σπίτι που είναι δίπλα στο ρυάκι, είδε κοπέλες με διάφανα φορέματα και τα μαλλιά τους ξέπλεκα και στολισμένα με λουλούδια να χορεύουν και είπε ότι ήταν νεράιδες. Το βράδυ ανέβασε πυρετό, έπαθε την αιμόπτυση και έπειτα έμεινε για δύο-τρεις μήνες στο κρεβάτι. Μόλις έγινε καλά αναχώρησε για το μέτωπο της Αλβανίας.

Ο «Super G από την Καλκάντζα», οι μαγικές του ιδιότητες και το τσιγγάνικο ραπ

ΠτΘ: Ποιος είναι ο «Super G από την Καλκάντζα» που απολαύσαμε χθες το βράδυ;

Χ.Χ.: Κάποιοι θεωρούν τα παιδιά indigo της γενιάς του ’80, ιδιαίτερα παιδιά με ιδιαίτερες ικανότητες. Ξεκαθαρίζω ότι είναι μυθοπλασία, αυτό που δημιουργήσανε οι Λατινοαμερικάνοι με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και το ονομάσανε μαγικό ρεαλισμό. Παίρνουμε κάποια μαγικά στοιχεία, τα ενσωματώνουμε στον ρεαλισμό της γκρίζας πραγματικότητας και βγαίνει ένα ωραίο παραμύθι. Εξάλλου, όλοι έχουμε ανάγκη να παραμυθιαζόμαστε και η λογοτεχνία είναι τα παραμύθια για τους μεγάλους.

Σύμφωνα λοιπόν με την πρόβλεψη και το Σχέδιο –που ακουμπάει στις θεωρίες συνομωσίας– της μικρής με τις φανταστικές δυνατότητες που τα προβλέπει όλα από την Καλκούτα, εδώ στην Κομοτηνή –και μάλιστα στη συνοικία με τα μελαψά παιδιά– θα γεννηθεί το επόμενο ιερό παιδί. Αυτή η συνοικία είναι η Καλκάντζα. Το παιδί λοιπόν θα γεννηθεί ακριβώς τη στιγμή που ο κόσμος το χρειάζεται και υπάρχει αυτή η κρίση.

Όντως λοιπόν γεννιέται και, αρχικά, το θεωρούν «μπουνταλάδικο «γιατί μέχρι τα πέντε του δεν μπορεί να μιλήσει. Μόνο κάθεται μπροστά στην τηλεόραση και, μάλιστα, στα μη συντονισμένα κανάλια και χαζεύει με ανοιχτό το στόμα τις ασπρόμαυρες βούλες που αναβοσβήνουν στην οθόνη. Με αυτόν τον τρόπο παίρνει κωδικοποιημένα μηνύματα και φορτίζεται με θετική ενέργεια, την οποία θα χρησιμοποιήσει αργότερα για να θεραπεύει ανθρώπους. Μόνο που θεραπεύοντας πολύ κόσμο, αυτές οι δυνάμεις εξαντλούνται και το παιδί χάνει μέχρι και την υλική του υπόσταση. Έπειτα συμβαίνουν καταστροφές, πλημμυρίζει ο Βοσβόζης, φυσάει άγριος βοριάς από τη Ροδόπη, πέφτουν σκεπές και κεραίες και το παιδί είναι ξανά μπροστά στην οθόνη της μη συντονισμένης τηλεόρασης και καταλαβαίνει από τα κωδικοποιημένα μηνύματα ότι θα χάσει τις θεραπευτικές του ικανότητες. Επομένως, σκέφτεται ότι το μόνο που θα μπορεί να κάνει είναι να γράφει ραπ στιχάκια γιατί έχει εντυπωσιαστεί από τους τσιγγάνους ράπερ.

Το τσιγγάνικο ραπ, μπορεί να το ψάξει κάποιος στο youtube ως romano rap, είναι υπαρκτό είδος, ένα από τα ρεύματα εξέλιξης της σύγχρονης τσιγγάνικης μουσικής. Για μένα, η rap γενικά είναι η μεγάλη επιστροφή της ποίησης στην ομοιοκαταληξία και τον ρυθμό. Γιατί, από τη δεκαετία του ’60 και μετά, έχουμε τον ελεύθερο στίχο, που απαρνείται την ομοιοκαταληξία αλλά και τον ρυθμό. Προσωπικά, πιστεύω ότι ο ρυθμός είναι αναγκαίος και τον έχουμε μέσα μας.

ΠτΘ: Σας απελευθερώνει το να ασκείτε κριτική μέσω του χιούμορ, απογειώνοντας τη φαντασία και μέσω στοιχείων του  μαγικού ρεαλισμού;

Χ.Χ.: Είναι θέμα λογοτεχνικής φόρμας. Η λογοτεχνία διαφέρει από τη φιλοσοφία στο ότι μπορεί να προβάλει τις ίδιες ιδέες με διασκεδαστικό τρόπο. Δεν πλήττεις όταν διαβάζεις ένα λογοτεχνικό βιβλίο, αν είναι καλά γραμμένο, ενώ στη φιλοσοφία μπορεί να διαβάζεις τις πιο βαθιές σκέψεις και κάποια στιγμή να κουραστείς.

Η βράβευση της «Λίλιας Μπρικ» στη Σόφια και η κυκλοφορία της επόμενης συλλογής του Χρήστου Χαρτοματσίδη στη Φιλιππούπολη

Η «Λίλια Μπρικ» κέρδισε ήδη έναν διαγωνισμό στη Σόφια, και δεσμεύτηκαν να το ανεβάσουν όχι ως θεατρική παράσταση αλλά ως θεατρική ανάγνωση. Μάλιστα, θα μεταφραστεί στα αγγλικά. Το έχω στείλει δε σε διαγωνισμό θεατρικού πολιτικού έργου στις ΗΠΑ, σε μετάφραση του γιου μου, και αναμένουμε.

Επίσης, έχω ετοιμάσει κάποια διηγήματα που θα κυκλοφορήσουν σε μια συλλογή με τίτλο «Ο Super G από την Καλκάντζα». Επειδή όμως είμαστε εν μέσω της κρίσης και οι εκδοτικοί οίκοι επιφυλάσσονται να εκδίδουν διηγήματα, σε αντίθεση με τα ευπώλητα μυθιστορήματα, πιστεύω ότι θα βγει πρώτα στη Φιλιππούπολη και μετά στην Ελλάδα.

«Οι ουράνιες πατρίδες όλων μας είναι η παιδική μας ηλικία»

Οι ουράνιες πατρίδες όλων μας είναι η παιδική ηλικία και αυτές οι παραστάσεις μεταβιβάζονται στα γραπτά των συγγραφέων. Είναι καθετί που αγγίζει την ψυχή μας. Μπορεί να είναι ένα κοιμητήριο σε κάποια πόλη, όπου είναι θαμμένοι δικοί μας άνθρωποι, μπορεί να είναι κάποιες εικόνες από λογοτεχνικό έργο ή κάποιες παραστάσεις από ταινίες. Όλα αυτά είναι ουράνιες πατρίδες από τις οποίες αντλούμε έμπνευση.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.