«Η τεχνη ως μεσο αφυπνισης»

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εκδήλωση με θέμα «η τέχνη ως μέσο αφύπνισης», έλαβε χώρα την Πέμπτη στις φοιτητικές εστίες της Πανεπιστημιούπολης, με πρωτοβουλία της παράταξης CONTRA του Συλλόγου Οικότροφων Φοιτητών. Ομιλητές στην εκδήλωση ήταν η κ. Ιωάννα Παπαδοπούλου, Επίκουρος Καθηγήτρια στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας, ο κ. Νίκος Μαυρέλος, επίσης Επίκουρος Καθηγητής στο ίδιο τμήμα, και ο κ. Χάρης Μιχαλόπουλος, Λέκτορας Λατινικής Φιλολογίας.

Ιωάννα Παπαδοπούλου «Τα ερωτήματα που θέτει το αρχαίο θέατρο είναι ουσιαστικά η απαρχή προς τη γνώση»

Η κ. Παπαδοπούλου παρουσίασε το ρόλο της αρχαίας τραγωδίας και της αρχαίας κωμωδίας, δυο θεατρικά είδη, που μολονότι το ένα είναι το σοβαρό και το άλλο το γελοίο, υπηρετούσαν τρόπο τινά έναν κοινό σκοπό, την αφύπνιση. Αρχικά παρουσίασε την αρχαιοελληνική, τη σωκρατική σημασία του όρου «αφύπνιση», που σημαίνει «ανοίγω τα μάτια»-αποκτώ «γνώση», «επίγνωση». «Το αρχαίο θέατρο δε δίνει απαντήσεις, δε διδάσκει», υπογράμμισε, «αλλά θέτει τα ερωτήματα και τον προβληματισμό». «Το ερώτημα είναι ουσιαστικά η απαρχή προς τη γνώση», προσέθεσε.

«Η απουσία της τέχνης από την εκπαίδευση, τρόπος χαλιναγώγησης μιας ολόκληρης γενιάς»

Η διαχρονικότητα βέβαια της αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας είναι αναμφισβήτητη. Στην κωμωδία ειδικότερα, είναι πολύ πιο έντονο αυτό το στοιχείο. Θα μπορούσε επομένως το αρχαίο θέατρο να καταστεί μέσο αφύπνισης στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, με την προϋπόθεση ωστόσο να αποτελέσει κομμάτι της παρεχόμενης παιδείας στα σχολεία. Δυστυχώς όμως «καταφέραμε να οστρακίσουμε από την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση όλες τις μορφές τέχνης», όπως παρατήρησε η κ. Παπαδοπούλου. «Είναι τραγικό όταν η μουσική διδάσκεται ή δε διδάσκεται», επισήμανε, φέρνοντας ως παράδειγμα της ελλείψεις σε διδακτικό προσωπικό, ακόμα και στο Μουσικό Σχολείο Κομοτηνής. «Η ζωγραφική είναι η «ώρα του παιδιού»», συνέχισε, «ενώ το θέατρο και η θεατρική παιδεία, στην οποία στηρίχτηκε ένας πολιτισμός, στην Ελλάδα το πολύ-πολύ να πάρει τη μορφή του θεατρικού παιχνιδιού». «Μπορεί να μην ήταν σκόπιμος», τόνισε, «αλλά ήταν κι αυτός ένας τρόπος χαλιναγώγησης μιας ολόκληρης γενιάς». «Είναι τρομερό», κατέληξε, «να βλέπεις τα νέα παιδιά, ακόμα και στο τμήμα της Ελληνικής Φιλολογίας, που στην ερώτηση αν έχουν δει αρχαίο θέατρο, στα 50 άτομα περίπου σηκώνεται ένα χέρι».

Νίκος Μαυρέλος «Ο Καρυωτάκης είναι ένας ποιητής που αντιστέκεται και ταυτόχρονα προτείνει το όραμά του με τον αυτοσαρκασμό και την ειρωνεία»

Ο κ. Μαυρέλος ασχολήθηκε με το ρόλο της σάτιρας ως μέσο αφύπνισης και προς αυτό επέλεξε να εστιάσει στο έργο του ποιητή Κώστα Καρυωτάκη, ενός ποιητή πάρα πολύ αδικημένου, όπως παρατήρησε. «Ο Καρυωτάκης είναι ένας ποιητής που αντιστέκεται», σημείωσε, «αντιστέκεται και ταυτόχρονα προτείνει το όραμά του». «Στην ουσία προσπαθεί να δώσει το όραμά του», συνέχισε, «με τον αυτοσαρκασμό και την ειρωνεία. Όταν καταλαβαίνει ότι δεν μπορούν να γίνουν και πολλά πράγματα, η απάντησή του είναι η σιωπή. Η σιωπή ισοδυναμεί με μια αηδία προς ένα κατεστημένο, για ένα κράτος που δεν αλλάζει και φυσικά ο θάνατος είναι μια ειρωνική αντιμετώπιση της ζωής και όχι μια ρομαντικού τύπου πεισιθάνατη στάση, που δεν κάνει τίποτα, που κλαίει συνεχεία. Είναι ένας θάνατος με γέλιο. Γιατί ο καημένος γελούσε όταν πέθαινε. Στο γνωστό τραγούδι του, στην «Πρέβεζα», λέει ότι θα ήταν πάρα πολύ ωραία να πέθαινε κανείς από αηδία. Και στο ίδιο το τραγούδι λέει ότι θάνατος είναι οι γυναίκες, που καθαρίζουν κρεμμύδια, οι γυναίκες που παντρεύονται. Επομένως ο θάνατος υπάρχει στη ζωή, γιατί μερικοί άνθρωποι είναι σε ένα κατεστημένο βαρετό». «Στη σύγχρονη εποχή», κατέληξε ο κ. Μαυρέλος, «νομίζω ότι η αφύπνιση δημιουργείται μέσω της συνειδητοποίησης της κατάστασης, στην οποία είμαστε, και της στάσης να αλλάξουμε κάτι. Ο Καρυωτάκης είναι ένας από αυτούς, που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να το κάνουμε αυτό».

Χάρης Μιχαλόπουλος, Πώς ο Χίτλερ στήριξε την προπαγάνδα του στον κινηματογράφο

Ο κ. Μιχαλόπουλος επικέντρωσε στο ρόλο του κινηματογράφου, όχι όμως ως μέσο αφύπνισης, αλλά ως το ακριβώς αντίθετο, όπως συμβαίνει συνήθως, ως μέσο ελέγχου της κοινής γνώμης και της μάζας. Κάνοντας ειδική αναφορά στο ρόλο του κινηματογράφου στη Γερμανία κατά την περίοδο του ναζισμού, υποστήριξε ότι ο Χίτλερ στο ξεκίνημα της πολιτικής του σταδιοδρομία κατάλαβε πόσο μεγάλη επιρροή έχει ο κινηματογράφος, άφησε αρχικά τις γερμανικές εταιρίες κινηματογράφου να καταρρεύσουν και να φύγουν σκηνοθέτες και ηθοποιοί προς την Αμερική, ώστε ο ίδιος να πάρει στη συνέχεια τον έλεγχο, να τις κρατικοποιήσει και να ελέγξει απόλυτα το τι προβάλλεται. Όλες οι ταινίες έπαιρναν την έγκριση της λογοκρισίας, ελεγχόταν το τι προβάλλεται, με συγκεκριμένα συνθήματα, με συγκεκριμένους τίτλους και με συγκεκριμένη ναζιστική ρητορική. Το άλλο χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου, όπως επισήμανε ο κ. Μιχαλόπουλος, είναι ότι έχουμε κυρίως ταινίες φυγής, για να αποπροσανατολιστεί και η κοινή γνώμη. Παράλληλα, η έγνοια του καθεστώτος ήταν να ελέγξει τις αίθουσες, όπου γίνονται οι προβολές, και πριν από κάθε προβολή έβγαιναν τα λεγόμενα «επίκαιρα» εκείνη την εποχή, με συγκεκριμένη κι εκεί ρητορική και προπαγάνδα του χιτλερικού καθεστώτος.

Ο αντικινηματογράφος των ΗΠΑ στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου

Αυτονόητο, βέβαια, είναι ότι απαγορεύονταν επίσης οι προβολές ταινιών από το εξωτερικό, τακτική όμως που ακολουθήθηκε και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Στην Αμερική, όπως επισήμανε ο κ. Μιχαλόπουλος, στήθηκε ένας αντικινηματογράφος προς την προπαγάνδα της Γερμανίας, ένα αντιγερμανικός κινηματογράφος. «Άλλωστε η Αμερική», σημείωσε, «πρέπει να πείσει τα εκατομμύρια των Αμερικανών για ποιο λόγο μπαίνει σε αυτόν τον πόλεμο, αφού ο μέσος Αμερικάνος δυσκολευόταν να το καταλάβει. Εκεί τα όρια ανάμεσα στην προπαγάνδα και την αφύπνιση είναι ασαφή».

«Η αλήθεια είναι ότι στον κινηματογράφο ανά εποχή βλέπει κανείς τις πολιτικές και τις κοινωνικές εξελίξεις»

Τον ίδιο ρόλο δε σταμάτησε πάντως να παίζει ο κινηματογράφος και τις επόμενες δεκαετίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίοδος του Περσικού πολέμου, όπου στην Αμερική έχουμε μια μεγάλη γκάμα κινηματογραφικών ταινιών, που προβάλλουν την εικόνα της αυτοθυσίας και του καλού στρατιώτη που πηγαίνει για να υπερασπιστεί τη δημοκρατία. «Ο κινηματογράφος είναι ένα μέσο, που ανάλογα σε ποια χέρια θα βρεθεί, μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές κατευθύνσεις», επισήμανε ο Μιχαλόπουλος. «Η αλήθεια είναι ότι στον κινηματογράφο ανά εποχή βλέπει κανείς τις πολιτικές και τις κοινωνικές εξελίξεις», συνέχισε, «κι ακριβώς επειδή έχει πολύ μεγάλη απήχηση, πολύ εύκολα στα χέρια αυτών που έχουν την εξουσία γίνεται ένα μέσο χειραγώγησης της μάζας».

Το διαδίκτυο αποδυναμώνει το ρόλο του κινηματογράφου

Τα τελευταία χρόνια, όμως, ο ρόλος του αυτός φαίνεται να αποδυναμώνεται. Η άνοδος του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, αλλά κυρίως η επέκταση της χρήσης του διαδικτύου, αποτελούν τις αιτίες για μια τέτοια εξέλιξη. «Το καλό στις μέρες μας», υπογράμμισε ο κ. Μιχαλόπουλος «είναι ότι βλέπουμε πολλά πράγματα στο διαδίκτυο, πολλές ταινιούλες, πειραματικό κινηματογράφο και γενικά ανεβαίνει υλικό, όπου εκεί είναι πολύ πιο δύσκολο, είτε να λογοκριθεί, είτε να μπουν κάποιοι περιορισμοί και να προσαρμοστεί σε κάποιες φόρμες». «Επίσης πολύ αισιόδοξα», κατέληξε, «είναι και τα διάφορα μικρότερα φεστιβάλ κινηματογράφου, που γίνονται, όπου δίνεται περισσότερος χώρος σε νέους σκηνοθέτες».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.