Α.Καλτσικη, Η ποιηση και τα κειμενα του Μ.Αναγνωστακη προκλητικα επικαιρα

Η Αλεξία Καλτσίκη θεωρείται σήμερα ως μια από τις περισσότερο ταλαντούχες ηθοποιούς του νεότερου ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου, χαρακτηρισμός που στην περίπτωσή της φαίνεται απολύτως συνυφασμένος με δυο ξεχασμένες παραμέτρους της καλής υποκριτικής, την παιδεία και την συγγνωστή εργασία. Νεαρή αλλά με πολλά έπαθλα ήδη από τους αγώνες της στο στίβο της υποκριτικής, αν κάποιος ανατρέξει στο διαδίκτυο για να ενημερωθεί για την καλλιτεχνική της ταυτότητα, πληκτρολογώντας σε περισσότερα του ενός λήμματα, θα καταφέρει να συγκρατήσει εν είδει στοιχειώδους βιογραφικού της σημειώματος, τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• Πρώτον, ότι γεννήθηκε στην Αθήνα και ότι αποφοίτησε με άριστα από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

• Δεύτερον, ότι συμμετείχε, μεταξύ άλλων, και στις θεατρικές παραστάσεις: «Καθαροί, πια» της Σάρα Κέιν και «Αντιγόνη» του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Λ. Βογιατζή, «Το σπίτι των Κοιμισμένων Κοριτσιών» του Γιασουνάρι Καβαμπάτα σε σκηνοθεσία Γ. Χουβαρδά, «Μήδεια» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Ανατόλι Βασιλιέφ, «Κίτρινο σκυλί» του Μισέλ Φάις σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ.

• Τρίτον, ότι έπαιξε στις κινηματογραφικές ταινίες «Delivery» (Επίσημη Συμμετοχή στο 61ο Φεστιβάλ Βενετίας), «Αθήνα –Κωνσταντινούπολη» και «Τα οπωροφόρα της Αθήνας» του Νίκου Παναγιωτόπουλου, «Ώρες Κοινής Ησυχίας» της Κατερίνας Ευαγγελάκου, «Είναι ο Θεός Μάγειρας;» του Σ. Νιζήρη και «Υπογραφή» του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου.

• Τέταρτον, ότι βραβεύτηκε ως Shooting Star of the Year στο Φεστιβάλ Βερολίνο και έχει συμμετάσχει σε βραβευμένες μικρού μήκους ταινίες και σε τηλεοπτικές σειρές.

Με σπουδαία άρα εύσημα μέχρι τώρα από τη διαδρομή της στην υποκριτική τέχνη, -μόνιμη συνεργάτης τα τελευταία χρόνια του Νίκου Παναγιωτόπουλου, ηθοποιός σε πολλές παραστάσεις του κορυφαίου σήμερα του ελληνικού θεάτρου, Λευτέρη Βογιατζή και μοντέλο δύο σπουδαίων ζωγράφων της εποχής μας, του Γιώργου Ρόρρη και του Κώστα Παπανικολάου- στη ζωή, η ηθοποιός Αλεξία Καλτσίκη είναι σύζυγος του κομοτηναίου συγγραφέα Μισέλ Φάις.

Γνωστή στην πόλη από την παρουσίαση της «Ελληνικής Αϋπνίας» του Μισέλ Φάις, μικρό βιντεοσκοπημένο απόσπασμα από τη συγκλονιστική ερμηνεία της στον πρωταγωνιστικό ρόλο της Ρούσκας Ρούσεβα από τον θεατρικό μονόλογο «Κίτρινο Σκυλί» του Μισέλ Φάις είχαμε τη χαρά να απολαύσουμε κατά τη διάρκεια της τελευταίας εκδήλωσης – παρουσίασης του έργου του συγγραφέα στην Κομοτηνή. Πρόσφατα, η Αλεξία Καλτσίκη – με τον Μισέλ Φάις στη δραματουργική επεξεργασία, καλεσμένοι του Θοδωρή Γκόνη στο Φεστιβάλ Φιλίππων- Θάσου 2012- ανέλαβε και τη σκηνοθετική επιμέλεια της ποιητικής παράστασης «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά» που ήταν αφιερωμένη στον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη, και πρωταγωνιστής της ήταν ο Θανάσης Δόμβρης. Υπεύθυνος ηχητικού σχεδιασμού της παράστασης ήταν ο Κωστής Κουσουλός και η σκηνογραφική επιμέλεια ήταν της Εύας Γουλάκου.

Με αφορμή όλα όσα εξαιρετικά ακούσαμε και εισπράξαμε για τις δυο αυτές ποιητικές ολονυκτίες που είχαν τον γοητευτικό τίτλο «Έως όρθρου βαθέως» και κατά τη διάρκεια των οποίων παρουσιάστηκαν 7+2 ποιητές, οι Νίκος -Αλέξης Ασλάνογλου, Νίκος Καρούζος, Γιάννης Βαρβέρης, Αργύρης Χιόνης, Μάτση Χατζηλαζάρου, Μίλτος Σαχτούρης και Ιωάννης Κωνσταντινίδης, απευθυνθήκαμε στην Αλεξία Καλτσίκη συζητώντας μαζί της για το σπουδαίο αυτό ποιητικό γεγονός, αλλά κυρίως για τον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη. Για τον τρόπο που προσέγγισε το έργο του, την προσωνυμία του ως «ποιητή της ήττας», την τύχη του έργου του και την επικαιρότητά του σήμερα. Κι ακόμη, με αφορμή την παρουσία «λαθρομεταναστών» στην πόλη μας και την αναστάτωση που προκλήθηκε στη Θράκη, τις απόψεις της τόσο ως ενεργού πολίτη όσο και ως ηθοποιού για το μείζον αυτό κοινωνικό θέμα. Αφού και η ίδια είχε την τύχη να υποδυθεί επί σκηνής- «απολαμβάνοντας» τις επακολουθήσασες εκρήξεις!!!- την καθαρίστρια Ρούσκα Ρούσεβα, μια συγκλονιστική φυσιογνωμία μετανάστριας, αφορμή για την εν θερμώ δημιουργία της οποίας και το «Κίτρινο σκυλί» του Μισέλ Φάις στάθηκε η Κωνσταντίνα Κούνεβα, μια γυναίκα που μέσα από το προσωπικό της δράμα κατάφερε να μας διδάξει για την κοινωνική ειρήνη και την αγάπη πολλά…

Αλεξία Καλτσίκη όμως, Μανόλης Αναγνωστάκης, και μετανάστες παρανόμως εισελθόντες και διαμένοντες, νομίμως όμως υπό περιορισμό και κράτηση…

Ενδιαφέρουσα η πρωτοβουλία του Θοδωρή Γκόνη να εντάξει στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Φιλίππων βραδιές ποίησης

ΠτΘ: κ. Καλτσίκη, η λογοτεχνία και η ποίηση έχουν λόγο στο θέατρο;
Α.Κ.: Βεβαίως και έχουν λόγο. Εξαρτάται βέβαια από τον χειρισμό των κειμένων. Κατ’ αρχήν όλα ξεκίνησαν από το Θοδωρή Γκόνη, τον οποίο ευχαριστώ πολύ, που πήρε την πρωτοβουλία να κάνει δυο βραδιές ποίησης. Γενικώς ο Θοδωρής Γκόνης παίρνει τέτοιες πρωτοβουλίες, δηλαδή να φωνάζει ανθρώπους της λογοτεχνίας, και όχι μόνο, να συναντηθούν με τη θεατρική σκηνή. Είναι μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία.

Βαθιά ανθρώπινος και στην ποίησή του και στη στάση του απέναντι στη ζωή

ΠτΘ: Ποιες σκέψεις και ποια συναισθήματα σας δημιουργήθηκαν από την προσέγγιση που επιχειρήσατε στον ποιητικό λόγο του Μανόλη Αναγνωστάκη για την ποιητική παράσταση «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά»;
Α.Κ.: Ο Μανώλης Αναγνωστάκης είναι ένας άνθρωπος που προσωπικά με συγκινεί, όχι μόνο ως ποιητής, αλλά και ως πρόσωπο. Είναι ένας άνθρωπος που δεν κρύφθηκε ποτέ πίσω από τις ιδιότητες είτε του αριστερού είτε του αναγνωρισμένου ποιητή. Είναι βαθιά ανθρώπινος και στην ποίησή του και στη στάση του απέναντι στη ζωή, και αυτό που με συγκινεί πολύ είναι ότι πολλές φορές επέλεγε και επέλεξε, θα το ονομάσω, μια ενεργητική σιωπή. Ο ίδιος έλεγε το θέμα δεν είναι να λες κάτι, αλλά είναι πότε το λες. Συνεχίζοντας αυτά τα λόγια του, θα πω, ότι το θέμα είναι πότε επιλέγεις να μη μιλήσεις. Αυτή η ενεργητική σιωπή που την επέλεξε και ως στάση ζωής όσον αφορά στα πολιτικά δρώμενα αλλά και στην ποίηση είναι κάτι πολύτιμο και σπάνιο και με συγκινεί πάρα πολύ στον Αναγνωστάκη.

Η αναγωγή του έργου του στο σήμερα γίνεται εύκολα

ΠτΘ: Πολύ ωραία η επισήμανση για την ενεργητική σιωπή. Στην Ελλάδα μάλλον πάσχουμε από την ενεργητική πολυφωνία…
Α.Κ.: Ο Αναγνωστάκης από τη στιγμή που σταμάτησε να γράφει ποίηση εξέδωσε, πριν εκδώσει τα «Υστερόγραφα», ένα βιβλίο με τίτλο «Περιθώριο», το οποίο περιλαμβάνει κάποια μικρά κείμενα που δεν είναι ποίηση, δεν είναι λογοτεχνία, δεν είναι δοκίμια. Σ’ αυτά τα κείμενα, σε κάποιο σημείο λέει «τώρα πια ο καθένας μπορεί να μιλήσει για όλα». Το λέω αυτό γιατί είναι τρομερά επίκαιρος και στην ποίησή του και στα κείμενά του. Πρέπει να ομολογήσω ότι είναι τόσο προκλητικά επίκαιρος που για μένα ήταν πολύ δύσκολο να αποφύγω τις αναγωγές στο σήμερα. Ήταν κάτι που προσπάθησα να αποφύγω στην παράσταση γιατί κατ’ αρχήν ο ίδιος ο λόγος του το έχει αυτό. Για παράδειγμα ο σκηνοθέτης δεν χρειάζεται να το υπογραμμίζει παραπάνω γιατί είναι πολύ εύκολη η αναγωγή. Εξάλλου ο ίδιος ο Αναγνωστάκης έλεγε ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του πολιτικό ποιητή αλλά τον θεωρούσε πολιτικό μαζί και ερωτικό. Αυτά τα δύο προσπαθήσαμε όσο το δυνατόν να τα συνδυάσουμε και με τη δραματουργική επεξεργασία κειμένου που κάναμε με τον Μισέλ Φάις αλλά και στη σκηνική δουλειά. Να δώσουμε την χρυσή τομή, ώστε να μην είναι μόνο πολιτικός ή μόνο ερωτικός.

Προσπαθήσαμε να προσεγγίσουμε τον ποιητή συνολικά

ΠτΘ: Στην Ελλάδα, όπως συμβαίνει συνήθως, αποδώσαμε στον Αναγνωστάκη την ταμπέλα του «ποιητή της ήττας», τον συνδέσαμε κυρίως με την Αριστερά και τις περιπέτειές της, τον εμφύλιο, τους σκοτωμένους φίλους και την απώλεια, και τον έχουμε έτσι συνήθως στο νου μας. Να τον αφήσουμε εκεί;
Α.Κ.: Αυτό που προσπαθήσαμε εμείς να κάνουμε είναι να τον προσεγγίσουμε συνολικά και όχι μονόπλευρα. Βασικός κορμός της παράστασης είναι μια συνέντευξη που είχε δώσει στον Μισέλ Φάις το 1992, που μιλά για όλη του τη ζωή, από τη στιγμή που γεννήθηκε. Για τα παιδικά του χρόνια, την ενασχόλησή του με την ΕΠΟΝ, το πώς ήταν στο κόμμα, το πώς διαγράφηκε. Περιγράφει δηλαδή ο ίδιος όλα τα περιστατικά της ζωής του και στο τέλος καταλήγει με τις απόψεις του γύρω από την ποίηση, οπότε στην πραγματικότητα δεν προσπαθήσαμε να αποφύγουμε την ιδιότητά του αυτή, αλλά προσπαθήσαμε να μη μείνουμε μόνο σε αυτή, γιατί ο Αναγνωστάκης δεν είναι μόνο αυτό, είναι και αυτό. Είναι αριστερός, είναι ερωτικός, είναι βαθιά ανθρώπινος και γυμνός στη στάση του απέναντι στα πράγματα. Σε ένα σημείο της συνέντευξης αυτής λέει ότι η εποχή τού το ζητούσε αυτό, δεν μπορούσες να είσαι μόνο πολιτικός χωρίς να είσαι ερωτικός ή δεν μπορούσες να είσαι ερωτικός χωρίς να είσαι πολιτικός. Και αυτό φαίνεται και μέσα στην ποίησή του, και στα πρώτα του ποιήματα και μετά. Προσπαθήσαμε να βρούμε ποιήματά του που δεν είναι γνωστά γιατί έχει πολλά και ωραία, προσπαθήσαμε να μη χρησιμοποιήσουμε μελοποιημένα ποιήματά του, προσπαθήσαμε δηλαδή να έχουμε μια συνολικότερη ματιά πάνω του, αποφεύγοντας όσο γίνεται αυτά τα οποία τον έχουν χαρακτηρίσει και είναι γνωστός.

Συγκινητικά επίκαιρος

ΠτΘ: Παρακολουθώντας σας ως πρωταγωνίστρια στα έργα του Μισέλ Φάις έχουμε την αίσθηση ότι και εσείς και ο Μισέλ Φάις είστε άνθρωποι που παρακολουθείτε τα τεκταινόμενα και ότι αντιδράτε με αμεσότητα στις βαναυσότητες. Υπό το πρίσμα αυτό η επιλογή της ενασχόλησής σας με τον Αναγνωστάκη δεν μας φαίνεται τυχαία. Μήπως ο Αναγνωστάκης- η ποίησή του- είναι πολύ ταιριαστός στους καιρούς μας;
Α.Κ.: Τρομερά επίκαιρος. Και αυτό φαίνεται όσο διαβάζεις κείμενά του εκτός ποίησης, το «Περιθώριο» ή και το «Υστερόγραφο» που σε μικρές φράσεις, όπως ο ίδιος λέει, καταθέτει το απόσταγμα της ποιητικής του διαδρομής. Ο Αναγνωστάκης είναι συγκινητικά επίκαιρος.

Η επίλυση των προβλημάτων βρίσκεται στην αρχή τους

ΠτΘ: Στη Θράκη τώρα τελευταία με αφορμή τους λαθρομετανάστες που ήρθαν εδώ από την Αθήνα υπάρχουν αντιδράσεις και ξεσηκωμός. Τους μετανάστες τελικά πώς πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε; Σας ερωτώ ως πολίτη αλλά και ως άνθρωπο της τέχνης…
Α.Κ.: Πάντα εξαρτάται από ποια πλευρά μιλάς. Καταθέτοντας την προσωπική μου άποψη ως πολίτης και όχι ως ηθοποιός, θα έλεγα ότι οι σωστοί πολιτικοί, και η σωστή λειτουργία των θεσμών σώζουν. Αυτό σημαίνει ότι αν υπήρχε μια στρατηγική στο πώς μπαίνουν οι άνθρωποι αυτοί στη χώρα και στο πώς τους μεταχειρίζονται, προφανώς δεν θα υπήρχαν τα προβλήματα που υπάρχουν σήμερα.

ΠτΘ: Εν ολίγοις λέτε να θέτουμε τα ζητήματα στη λογική τους βάση…
Α.Κ.: Βεβαίως, γιατί ένα πρόβλημα όταν δεν αντιμετωπίζεται στο ξεκίνημά του, όπως θα έπρεπε θεσμικά από την πολιτική ηγεσία του τόπου, καταντά να γίνει κοινωνικό πρόβλημα και να δημιουργεί αδιέξοδα. Μετά είναι πολύ δύσκολο να μπορέσουν και οι άνθρωποι να το χειριστούν, και οι ίδιοι οι θεσμοί. Οπότε ξαφνικά ένα γεγονός, όπως η είσοδος αυτών των ανθρώπων στη χώρα και η ενσωμάτωσή τους, που θα έπρεπε να γίνεται πιο οργανωμένα, πιο μελετημένα, γίνεται πρόβλημα που γιγαντώνεται σε πολλά επίπεδα και είναι πολύ δύσκολο και εγώ και εσείς να αναζητήσουμε λύσεις. Κατά την γνώμη μου η επίλυση των προβλημάτων βρίσκεται στην αρχή τους. Πιστεύω ότι η πολιτεία θα έπρεπε να πάρει τα μέτρα της από την αρχή και από άποψη ανθρωπιστική. Όταν η πολιτεία και οι θεσμοί λειτουργούν, αυτοί οι άνθρωποι έχουν καλύτερη διαβίωση. Αυτά ως πολίτης. Από την άλλη ως ηθοποιός, επειδή πιστεύω ότι η τέχνη είναι κάτι πολύ ενεργητικό, είναι μια πράξη, μια επιλογή, θα πω ότι όσοι άνθρωποι ασχολούμαστε με την τέχνη είναι καλό να παίρνουμε πρωτοβουλίες και να κάνουμε πράγματα εκεί που μπορούμε. Εγώ μπορώ μέσω του θεάτρου. Όσο μπορώ μέσα από αυτό το χώρο προσπαθώ να είμαι ενεργητική απέναντι σε αυτά που συμβαίνουν. Γιατί δεν γίνεται διαφορετικά, δεν υπάρχει χρόνος να διαχειριστείς τα προβλήματα. Χρειάζονται άμεσες αντιδράσεις γιατί τα γεγονότα κυλάνε τόσο γρήγορα που είναι σαν να σου ζητά η ίδια η επικαιρότητα να αντιδράσεις άμεσα, όπως έγινε και με το «Κίτρινο σκυλί». *

Μισέλ Φάις, «Η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της Ιστορίας» στον ορίζοντα του ποιητικού υποκειμένου αλλά και του δημιουργού του

«Στον φωτεινό αστερισμό, από ποιητές και σκηνικούς αναγνώστες τους, [που ετοίμασε για το Φεστιβάλ Φιλίππων- Θάσου 2012 ο Θοδωρής Γκόνης] ανέλαβα να βάλω σε μια σειρά τη ζωή και το έργο ενός σατιρικού λυρικού της διάψευσης (όχι της «ήττας»), ενός σωματικού ποιητή της πολιτικής πράξης. Προκρίναμε, ως καμβά της παράστασης «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστιαστικά», μια μαγνητοφωνημένη συνομιλία που είχα με τον ποιητή στο σπίτι του, στην Πεύκη, το Νοέμβριο του 1992. Πάνω σ’ αυτό το σπάνιο ηχητικό τεκμήριο χτίσαμε.

Μπορεί ένας μανιώδης αναγνώστης του Αναγνωστάκη να κάνει (ή μήπως αυθυποβάλεται ότι κάνει;) μια ραδιοφωνική εκμπομπή με τίτλο «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά»; Μπορεί μια μαγνητοφωνημένη αφήγηση του ποιητή να συνομιλήσει σκηνικά με την ποίησή του; Πως ο λυσσασμένος αέρας, οι ιαχές γηπέδου, η βουή διαδηλώσεων κτλ, που παρεμβάλλονται ανάμεσα στον μονόλογο του ποιητή και στα ποιήματά του, διασταυρώνονται με την παρτιτούρα του κειμένου; Μπορεί σε μια ραδιοφωνική εμπομπή επί σκηνής, οι θεατές να μεταμορφώνονται σε ακροατές;

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που μας απασχόλησαν ως ομάδα: τόσο, δηλαδή, την Α. Καλτσίκη (σκηνοθετική επιμέλεια), τον Θ. Δόβρη (ερμηνεία), τον Κωστή Κουσουλό (ηχητικός σχεδιασμός), την Εύα Γουλάκου (σκηνογραφική φροντίδα), όσο και μένα που είχα την ευθύνη της ροής ενός τόσο αταξινόμητου και ζέοντος υλικού.

Εσωτερική πυξίδα, σ’ αυτή την προσπάθεια, είχα τη φωνή του Αναγνωστάκη, τις ρωγμές της, την αυτοϋπονόμευσή της, τις παύσεις της, με δύο λόγια την ψυχοστασία του συνεντευξιαζόμενου. Ή όπως έγραφα στο επίμετρο του τομίδιου «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά» (πρόλογος Παντελής Μπουκάλας, Εκδόσεις Πατάκη, 2010): «Η φωνή του χρωματίζεται άλλοτε μ’ έναν τόνο ειρωνικής ματαιότητας κι άλλοτε με μια κουρασμένη επιείκια, για όσα αδράχνει το δίχτυ της μνήμης• σ’ αυτά λοιπόν που λέγονται, άλλοτε με τον τρόπο του υπαινιγμού κι άλλοτε με τον τρόπο της γύμνωσης, βράζει «ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων», όχι σε θερμοκρασία δωματίου, τακτοποιημένη ζωή, συνείδηση και τα ρέστα, αλλά με τον επείγοντα και πυρετικό τρόπο του Γκράμσι, καθώς «η αδιαφορία είναι το νεκρό βάρος της Ιστορίας» στον ορίζοντα του ποιητικού υποκειμένου αλλά και του δημιουργού του»…

Πηγή: http://www.protagon.gr

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.