Η μαντιναδα της Κρητης και η ιστορια της

«Ο νους τση Κρήτης αστραπή,
ο λόγος τση πελέκι,
χρησμός η μαντινιάδα τζη,
ώστε να ζει θα στέκει»

Η κρητική μαντινάδα και η ιστορία της αποτέλεσε το επίκεντρο εκδήλωσης στο πλαίσιο των Ελευθερίων που πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα της Πολιτιστικής Κίνησης την Κυριακή το βράδυ, την επιμέλεια της οποία είχε ο Σύλλογος Κρητών Κομοτηνής «Ο Ψηλορείτης». Μια εκδήλωση που στηρίχθηκε στην προσπάθεια συλλογής μαντινάδων από τον πρώην πρόεδρο του συλλόγου και νυν μέλος του κ. Ιωάννη Ροδανάκη και η οποία προκάλεσε το ενδιαφέρον του κοινού με την αίθουσα της πολιτιστικής κίνησης να είναι γεμάτη από κόσμο.
Με ρακές, τυρί και μέλι υποδέχονταν το κοινό ο Σύλλογος στην εκδήλωση που ξεκίνησε με την Σούλα Κυρατζόγλου να τραγουδά κομμάτια από τον Ερωτόκριτο. Ακολούθησε ο χαιρετισμός του Προέδρου του Συλλόγου κ. Γιάννη Γιαννακάκη. Η εκπρόσωπος του Δήμου Κομοτηνής κ. Σοφία Μενεσελίδου αναφέρθηκε στη στήριξη που παρείχαν οι Κρήτες για την απελευθέρωση της περιοχής, ενώ αμέσως μετά το λόγο πήρε ο κ. Ροδανάκης που αναφέρθηκε στην ιστορία της μαντινάδας. Μαντινάδες απήγγειλαν η Μυρσίνη Λατζουράκη, θεατροπαιδαγωγός κόρη του Ιωάννη Λατζουράκη, ιδρυτικού μέλους του συλλόγου Κρητών Ν. Ροδόπης και η Σούλα Κυρατζόγλου, ερασιτέχνης ηθοποιός και τραγουδίστρια, μέλος του συλλόγου Κρητών Ν. Ροδόπης. Την εκδήλωση εμπλούτισαν με κρητική μουσική οι φοιτητές: Δημήτρης Δήμος, Τμήμα Ιστορίας του Δ.Π.Θ. (λύρα), Γρηγόρης Πιτσικάκης, Τμ. Γλωσσών Παρευξεινίων Χωρών του Δ.Π.Θ. (μαντολίνο), Αντώνης Βασιλάκης, Σχολή ΤΕΦΑΑ Α.Π.Θ. (Λαούτο).
Να σημειωθεί ότι στο κοινό μοιράσθηκαν δύο ημιτελείς μαντινάδες τις οποίες κλήθηκε να συμπληρώσει και οι οποίες διαβάσθηκαν μαζί με άλλες.

Γιάννης Ροδανάκης «Η μαντινάδα εκφράζει όλες τις πτυχές της ζωής του ανθρώπου»

Όπως ανέφερε ο κ. Ροδανάκης «η μαντινάδα –εξελληνισμένος τύπος του βενετσιάνικου mantinada (πρωινό τραγούδι) ταυτόσημο προς το ιταλικό mantinatta– είναι αυτοσχέδιο δίστιχο, που εμφανίστηκε στο λαϊκό πολιτισμό κατά το 15ο αιώνα, ενώ επικράτησε πλήρως με τη σημερινή τυπική μορφή της τον επόμενο 16ο αιώνα.
Το λαϊκό αυτό ποιητικό είδος είναι γνωστό σε πολλές περιοχές της Ελλάδας –ιδιαίτερα στο νησιωτικό χώρο– και στην Κύπρο και ονομάζεται συνήθως δίστιχο, πατινάδα, λιανοτράγουδο, τσάκισμα κ.ά.
Το λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών αποφεύγει τη λέξη μαντινάδα –ίσως λόγω της ξενικής της καταγωγής– και χρησιμοποιεί αντ’ αυτής τη λέξη άσμα
Ο ιαμβικός 15σύλλαβος γνωρίζει στα χέρια του Βιτσέντζου Κορνάρου, ύστερα από αιώνων πορεία, μια από τις χρυσές εποχές του. Ο ποιητής στα γνωστά έργα του «Ερωτόκριτος» και «Θυσία του Αβραάμ» δούλεψε με θαυμαστά αποτελέσματα την ομοιοκαταληξία και την καθιέρωσε ως εύχρηστο εργαλείο λαϊκής ποιητικής έκφρασης.
Η μαντινάδα ή μαντινιάδα -από φιλολογική άποψη- είναι ένα δίστιχο σε ομοιοκατάληκτους ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Είναι αυθόρμητη προσωπική ποιητική δημιουργία και εκφράζει συναισθήματα και σκέψεις που απηχούν το δημιουργό τους. «Βασικοί δημιουργοί της είναι δεξιοτέχνες στιχοπλόκοι, απλοί άνθρωποι αλλά και οι λαϊκοί οργανοπαίκτες, οι οποίοι συνηθίζουν να συνθέτουν και να τραγουδούν με θαυμαστή ευχέρεια διάφορα δίστιχα, άλλοτε παραδοσιακά και άλλοτε αυτοσχέδια, ανάλογα με την περίσταση». Όπως τόνισε εμφατικά «η μαντινάδα εκφράζει όλες τις πτυχές της ζωής του ανθρώπου».
Ο κ. Ροδανάκης ανέφερε επίσης ότι ακόμη και σήμερα στην Κρήτη η καλλιέργεια μαντινάδας βρίσκει έδαφος έκφρασης. Επικεντρώνοντας στις αιτίες αυτού του γεγονότος ανέφερε ότι αυτό γίνεται γιατί «είναι εύκολη η έκδοση αυτοτελών βιβλίων είτε από τους στιχουργούς είτε από λαογράφους και συλλογείς. Στα ΜΜΕ -και ιδιαίτερα από ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς- δίνεται ευχαρίστως το βήμα στους δημιουργούς να προβάλλουν το πηγαίο στιχουργικό ταλέντο τους και να ξεδιπλώσουν τα συναισθήματά τους. Στην Κρήτη κάθε ιδιωτικός Ραδιοφωνικός Σταθμός, που σέβεται την παράδοση και τον εαυτό του, αφιερώνει ειδικό χρόνο για την προβολή των ριμαδόρων και των μαντιναδολόγων και συνήθως βραβεύει κάθε φορά τον καλύτερο.
Επίσης είναι πολύ διαδεδομένο να γίνονται διαγωνισμοί μαντινάδας, όταν ο παραγωγός της ειδικής εκπομπής δίνει το πρώτο στίχο και ζητά «τελείωμα» δηλαδή το δεύτερο στίχο. Πολλοί Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Πολιτιστικοί Σύλλογοι της Κρήτης, αλλά και επιχειρήσεις προκηρύσσουν διαγωνισμούς αδημοσίευτης ρίμας και μαντινάδας με ορισμένο θέμα και βραβεύουν τις καλύτερες συμμετοχές. Η άνθηση των σχολών παραδοσιακής κρητικής μουσικής -κυρίως λύρας και λαούτου- βοηθά στην αποκάλυψη νέων ταλέντων, που είτε γίνονται οι ίδιοι και στιχουργοί είτε παρακινούν άλλους να τους προσφέρουν τις δημιουργίες τους για μουσική επένδυση. Το Διαδίκτυο παρέχει φιλόξενο βήμα σε μαντινιαδολόγους και ριμαδόρους και πλήθος ιστοσελίδων είναι αφιερωμένες σε θεματικές δημιουργίες».

Ας πορπατεί ετσά ο καιρός
κι ο κύκλος θέλ’ αλλάξει,
με τον καιρό όλα τα νικά,
η φρόνεψη κι η τάξη.
Ερωτόκριτος (102,1)

Όποιος ξεχνά τςι ρίζες του,
χωρίς θεμέλια χτίζει,
σε ξένα τζάκια κάθεται
και πάλι τουρτουρίζει.
Ανώνυμος

Χαρώτο και χαρήνω το,
χαρήνω και χαρώ το, (σωρείτης)
από τη χέρια το βαστώ
και πάλι ανεζητώ το.
Ανώνυμος

Στην αγκαλιά μου σφίγγω σε,
στα χέρια μου κρατώ σε,
ένα μ΄ εσένα γίνομαι
και πάλι ανεζητώ σε.
Ανώνυμος

Τρώγω πεινώ, πίνω διψώ,
νυστάζω δεν κοιμούμαι,
μα δε νυστάζω, ξαγρυπνώ
κι εσένα συλλογούμαι
Ανώνυμος

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.