Παναγια, η πιο λατρεμενη μορφη του Χριστιανισμου

Την φιλόλογο κ. Ράνια Λάμπρου φιλοξένησε τη Δευτέρα ο Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής, για να μιλήσει στο πλαίσιο των Μορφωτικών Συναντήσεων για τις απεικονίσεις της Παναγίας στη Βυζαντινή τέχνη. Η κ. Λάμπρου ξεκίνησε από τις πρώιμες απεικονίσεις στις κατακόμβες και από εγκαυστικές εικόνες από το Όρος Σινά και παρουσίασε όλα τα στάδια της Βυζαντινής τέχνης, μέχρι τις περιόδους μετά από την Εικονομαχία και μετά από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, οπότε οι εικόνες μεταφέρονται είτε σε άλλες ορθόδοξες χώρες, είτε στη Δύση, κυρίως στην Ιταλία, εκεί όπου τα βυζαντινά πρότυπα, σύμφωνα με την ίδια, δίνουν την αφορμή να υπάρξει η Αναγέννηση. Η γέφυρα γι’ αυτό το ταξίδι των εικόνων είναι η Κρήτη και τα Επτάνησα.

Κατά την Βυζαντινή περίοδο, που ανέλυσε διεξοδικά η κ. Λάμπρου, υπάρχουν παγιωμένοι κάποιοι τύποι, πάντοτε σε σχέση με τα χριστολογία ζητήματα. Κατά τη διάρκεια της Εικονομαχίας η Παναγία χρησιμοποιείται για να τεκμηριώσει το γεγονός ότι μπορούμε να απεικονίσουμε το θείο. Η Παναγία είναι άνθρωπος, παρόλα αυτά κατάφερε και γέννησε με αυτόν το θαυματουργό τρόπο το Θεό. Έτσι λοιπόν και οι εικονομάχοι και οι εικονολάτρες σέβονται το πρόσωπο της Παναγίας και αυτή χρησιμοποιείται σαν όχημα, για να μπορέσουν δυο πράγματα. Επειδή η εικόνα έχει και λατρευτική χρήση, αλλά παράλληλα είναι και φορέας ιδεολογίας, η πολιτική ιδεολογία περνάει μέσα από την εικόνα. Κι αυτό, γιατί δεν μπορούσαν οι απλοί άνθρωποι να κατανοήσουν θεολογικά δόγματα, αν δεν είχαν εικόνα. Η εικόνα λοιπόν χρησιμοποιείται σε όλη τη Βυζαντινή εποχή και για πολιτική προπαγάνδα, όπως σημείωσε η κ. Λάμπρου, και γι’ αυτό βλέπουμε ότι οι αυτοκράτορες μετά από νικηφόρες εκστρατείες μπαίνουν στην πόλη, έχοντας μπροστά μια εικόνα-σύμβολο.

Έτσι σιγά-σιγά διαμορφώνονται οι τρεις βασικοί τύποι της βρεφοκρατούσας Παναγίας, που είναι η Οδηγήτρια, η Ελεούσα και η Γλυκοφιλούσα. Σε όλο τον ελλαδικό χώρο και γενικά στη Μεσόγειο εμφανίζονται και παράξενα ονόματα, όπως είναι η Παναγία η Τριχερούσα, που βρίσκεται στη μονή Χιλανδαρίου, ή η Γοργοεπήκοος, που υπάρχουν πολλές εικόνες στη Νότια Ιταλία, με ελληνικές επιγραφές. Ανάλογα με το θεωνύμιο, που αποδίδεται στην Παναγία, υπάρχει και μια ιστορία από πίσω.

Η περίοδος της καθιέρωσης της Παναγίας ως Θεοτόκου

Γενικά η Παναγία είναι η πιο λατρεμένη μορφή του Χριστιανισμού, με την πρώιμη λατρεία της να ξεκινάει τον 4ο αιώνα. Πιο συχνά μάλιστα μέχρι τον 6ο αιώνα εμφανίζονταν απεικονίσεις της Παναγίας, παρά του Χριστού. Φυσικά κατά την περίοδο της Εικονομαχίας πληθαίνουν οι απεικονίσεις της Παναγίας, γιατί πλέον έχουν ξεκαθαρίσει οι έριδες για το αν είναι θεοτόκος ή αν είναι χριστοτόκος. Πλέον επικρατεί σε όλη την Ανατολή το δόγμα ότι η Παναγία είναι θεοτόκος κι όχι χριστοτόκος, όπως ήθελαν οι Νεστοριανοί.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.