«Η προσπαθεια μου μεσα απο τα σεμιναρια ειναι να βοηθησω το κοινο να μαθει να βλεπει»

Ο Πλάτων Ριβέλλης, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα (1963-1968), Πολιτικές Επιστήμες στο Παρίσι (1968-1970) και Φωτογραφία στις ΗΠΑ (1983). Εργάστηκε σαν δικηγόρος στην Αθήνα για δώδεκα χρόνια (1971-1983). Διδάσκει φωτογραφία από το 1981 μέχρι σήμερα. Οργάνωσε τα πρότυπα τμήματα φωτογραφίας τής Λαϊκής Επιμόρφωσης (Υπουργείο Παιδείας) και δίδαξε τούς επιμορφωτές τους. Έχει επιμεληθεί σειρά από εκπομπές τής κρατικής τηλεόρασης για τη φωτογραφία. Έχει παραδώσει πολλά σεμινάρια και διαλέξεις για τη φωτογραφία στην Αθήνα, σε επαρχιακές πόλεις και στην Κύπρο. Έχει εκθέσει τις φωτογραφίες του σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις. Άρθρα του έχουν φιλοξενηθεί σε πολλά ελληνικά περιοδικά και εφημερίδες. Διευθύνει τις εκδόσεις «Φωτοχώρος». Ίδρυσε το 1988 το σωματείο «Φωτογραφικός Κύκλος», τού οποίου είναι πρόεδρος. Έχει συγγράψει τεχνικά βιβλία, θεωρητικά βιβλία και λευκώματα. Με αφορμή την παρουσία του στη Θράκη και, συγκεκριμένα, στο Μουσείο Μετάξης στο Σουφλί, όπου την Παρασκευή 25 Νοεμβρίου εγκαινιάστηκε έκθεση φωτογραφιών του, ο κ. Ριβέλλης βρέθηκε στην συχνότητα του «Ράδιο Παρατηρητής» και την εκπομπή «Μεσημεριάτικα», όπου μίλησε για τη φωτογραφία και τα σεμινάρια που θα γίνουν στο Σουφλί, αλλά, κυρίως, για την τέχνη του να βλέπεις.

«Ο κόσμος ενδιαφέρεται για τα σεμινάρια γιατί έχει ανάγκη να καταλάβει κάτι που τον γοητεύει αλλά δεν το καταλαβαίνει»

ΠτΘ: κ. Ριβέλλη, είστε ο άνθρωπος που εργάστηκε όσο λίγοι με τη φωτογραφία, εισάγοντας τη θεωρία της, έχετε αναδείξει τους μεγάλους φωτογράφους της Ελλάδας, προλογίζοντας τις εκδόσεις τους, και γενικά έχουμε την αίσθηση ότι ό,τι υπάρχει γύρω από την φωτογραφία το χτίσατε εσείς. Σύντομα θα είστε κοντά μας για τα εγκαίνια της έκθεσής σας στο Μουσείο Μετάξης αλλά και για τα σεμινάρια που θα πραγματοποιήσετε από τις 25 έως τις 28 Νοεμβρίου στο Σουφλί. Τι είναι η Θράκη για σας;
Π.Ρ.: Θα σας απογοητεύσω, δεν λέει κάτι ιδιαίτερο, για μένα όλη η Ελλάδα, η εκτός Αθηνών, μου είναι ιδιαίτερα αγαπητή. Παλαιότερα είχα κάνει πολλές εξορμήσεις με την υποστήριξη του Υπ. Πολιτισμού, για να κάνω διαλέξεις και σεμινάρια για τους ανθρώπους των μικρότερων πόλεων. Τώρα είναι μεγάλη μας χαρά και τύχη που ο Όμιλος Πειραιώς ενισχύει μια ανάλογη προσπάθεια. Πρέπει να σας ομολογήσω ότι η εμπειρία μου από ανάλογα σεμινάρια της επαρχίας ήταν η πιο θερμή που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Ο κόσμος είχε μεγάλη ανάγκη και μεγάλη ήταν η χαρά του, κι εγώ έπαιρνα διπλάσια χαρά διδάσκοντας. Επομένως αν γίνει και στη Θράκη αυτό, στην οποία έχω βρεθεί κι άλλες φορές, αλλά στο Σουφλί είναι η πρώτη φορά, είναι μεγάλη η χαρά μου που θα είμαι μαζί σας.

ΠτΘ: Αγαπάτε να διδάσκετε, εξάλλου υπήρξατε δάσκαλος και υπηρετήσατε τον θεσμό της Λαϊκής Επιμόρφωσης…
Π.Ρ.: Όλα ξεκίνησαν από ‘κει ουσιαστικά, όλη αυτή η αγάπη μου να πηγαίνω σε μικρά μέρη και να μιλάω για φωτογραφία ξεκίνησε από μια πρωτοβουλία που είχαν δύο εξαιρετικοί υπάλληλοι του Υπ. Πολιτισμού τότε, με την Λαϊκή Επιμόρφωση. Ξεκινήσαμε την ιστορία αυτή, αλλά την ανοίξαμε, ενώ το αρχικό σχέδιο ήταν να γίνουν κάποια σεμινάρια για τους δασκάλους φωτογραφίας, εγώ θεώρησα ότι θα ήταν κρίμα να μην τα παρακολουθήσει ένα ευρύτερο κοινό. Και ομολογώ ότι η ανταπόκριση ήταν μεγάλη.

ΠτΘ: Γνωρίζουμε ότι για τα σεμινάρια που θα γίνουν στο Σουφλί έχει ήδη καλυφθεί ο αριθμός των συμμετεχόντων, γιατί πιστεύετε ότι ο κόσμος προστρέχει στον μαγικό κόσμο της φωτογραφίας;
Π.Ρ.: Παρόμοια σεμινάρια θα γίνουν και σε άλλες έξι πόλεις και παντού υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον, μάλιστα οι άνθρωποι του Ομίλου Πειραιώς εξεπλάγησαν. Θα μπορούσα να πω το πολύ απλό είναι δωρεάν, αλλά δεν είναι αυτό, θα μπορούσα να πω ότι η φωτογραφία είναι της μόδας, αλλά η φωτογραφία είναι της μόδας εδώ και πολλά χρόνια. Πιστεύω ότι ο κόσμος έχει ανάγκη να καταλάβει κάτι που τον γοητεύει αλλά δεν το καταλαβαίνει. Δηλαδή όταν έρχονται να μάθουν κάτι, στην ουσία έρχονται μήπως κάποιος άνθρωπος, και λόγω ηλικίας, τους ανοίξει ένα μεγαλύτερο δρόμο απόλαυσης.

«Δεν περιμέναμε την κρίση για να καταλάβουμε ότι η ζωή είναι δύσκολη και συνήθως πικρή»

ΠτΘ: Τον τελευταίο καιρό στην ελληνική επαρχία παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για τέτοιου είδους εκδηλώσεις. Μήπως τελικά το ασφυκτικό κλίμα του τελευταίου καιρού μας δημιουργεί ανάγκες καταφυγής ή είναι η διαρκής ανάγκη έκφρασης του ανθρώπου;
Π.Ρ.: Δεν περιμέναμε αυτή την κρίση για να καταλάβουμε ότι η ζωή είναι δύσκολη και συνήθως πικρή, οι άνθρωποι πάντοτε έψαχναν, πότε στη θρησκεία, πότε στην τέχνη διεξόδους. Από την άλλη μεριά θα μπορούσε κανείς να πει ότι σε μια τόσο δύσκολη οικονομική συγκυρία ποιος έχει κέφι να ασχοληθεί με την τέχνη, εντούτοις υπάρχει αυτό το ενδιαφέρον και πιστεύω ότι δεν έχει σχέση με την συγκυρία. Οι άνθρωποι πια καταλαβαίνουν ότι η οικονομική ευμάρεια δεν δίνει λύση στα βασικότερα προβλήματα και ερωτήματα που έχουν. Το σημαντικό με τα σεμινάρια τα οποία κάνουμε είναι ότι εγώ δεν είμαι καθηγητής, ούτε αυτοί που έρχονται είναι φοιτητές. Είμαστε όλοι κανονικοί άνθρωποι και αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον, γιατί ο λόγος που βρισκόμαστε, είναι ότι εγώ έχω τη χαρά να σας μεταδώσω κάτι που νομίζω ότι κατάλαβα και οι υπόλοιποι που θα με ακούν έχουν την ελπίδα ότι θα τους βοηθήσω και αυτό είναι μια πολύ ωραία ανταλλαγή την οποία έχω ζήσει με τον καλύτερο τρόπο.

«Να εκμεταλλευτούμε τη ψηφιακή φωτογραφία, αλλά και να διαμορφώσουμε κριτήρια, αλλιώς δεν θα έχουμε κανένα ενδιαφέρον να βλέπουμε φωτογραφίες»

ΠτΘ: Σήμερα όλοι μας φωτογραφίζουμε, εξάλλου η φωτογραφία έχει και μια χρηστικότητα. Στα σεμινάρια συνομιλώντας με τους μαθητές σας, θα τους κατευθύνετε στο να βλέπουν περισσότερο σφαιρικά την φωτογραφία ή θα μιλήσετε και για τη χρηστικότητα της φωτογραφίας, στις εφημερίδες π.χ. και τα μέσα;
Π.Ρ.: Είναι λίγες οι ώρες των σεμιναρίων και θα ήταν αμαρτία να τις σπαταλήσουμε. Οι διάφορες μορφές και εφαρμογές της φωτογραφίας είναι άπειρες, είναι πιο βατές από αυτό το παράξενο πράγμα που το λέμε πολύ απλά μια ωραία φωτογραφία, μια φωτογραφία με καλλιτεχνική ή προσωπική αξία. Εξάλλου δεν νομίζω ότι κανείς θα έχει μεγάλη δυσκολία στο να διαβάσει μια φωτογραφία των εφημερίδων ή της διαφήμισης. Και μάλιστα το κοινό είναι πολύ εξοικειωμένο, όχι μόνο γιατί βομβαρδίζεται αλλά σκεφτείτε ότι όλοι είμαστε φωτογράφοι και μέσω του κινητού τηλεφώνου. Το ζήτημα είναι από την μια πλευρά να εκμεταλλευτούμε τη διάδοση της ψηφιακής φωτογραφίας και από την άλλη να διαμορφώσουμε κριτήρια και επιλογές, αλλιώς σε λίγο δεν θα έχουμε κανένα ενδιαφέρον να βλέπουμε φωτογραφίες. Θα γίνουμε βαριεστημένοι θεατές της φωτογραφίας. Η προσπάθειά μου, τόσο στα σύντομα σεμινάρια, όσο και στα μεγαλύτερα που κάνω στην Αθήνα είναι να βοηθήσω το κοινό να μάθει να βλέπει. Ακούγεται ίσως παράξενο, ξέρετε όλοι νομίζουν ότι βλέπουν ταινίες ή φωτογραφίες, κι εγώ έτσι νόμιζα παλιότερα, αλλά κάθε χρόνος που περνά και όσο περισσότερο εμβαθύνει κανείς, τα κριτήρια γίνονται πιο απαιτητικά και πιο δουλεμένα, με αποτέλεσμα να απολαμβάνω περισσότερο.

«Όσο περισσότερα πράγματα μας προσφέρονται και φαινομενικά γίνονται για να απολαύσουμε περισσότερο, τελικά μας αφαιρούν απόλαυση»

ΠτΘ: Παλιότερα βλέποντας μια ταινία του Ταρκόφσκι για παράδειγμα μας έμενε η μαγεία της εικόνας, σήμερα μέσα από το διαδίκτυο και από τα τεχνολογικά επιτεύγματα του κινηματογράφου, όπως οι 3D ταινίες που μας κατακλύζουν φοβάστε ότι θα χαθεί αυτή η προσπάθεια που κάναμε παλιότερα για να αντιληφθούμε τη μαγεία της εικόνας;
Π.Ρ.: Νομίζω ότι αυτό το πρόβλημα που θέτετε αφορά όλο τον πολιτισμό μας και όχι μόνο την τέχνη. Όσο περισσότερα πράγματα μας προσφέρονται και φαινομενικά γίνονται για να απολαύσουμε περισσότερο, τελικά μας αφαιρούν απόλαυση. Η πρόκληση δεν είναι να τα αρνηθούμε, αλλά να τα αξιοποιήσουμε. Δεν πρέπει να αρνηθούμε την τεχνολογία, ούτε και να αφεθούμε σε αυτήν, πρέπει να την ελέγξουμε. Αυτό στη φωτογραφία πια είναι πάρα πολύ αναγκαίο, γιατί πράγματα που παλιότερα ήταν αδιανόητο να γίνουν, τώρα γίνονται με τη μεγαλύτερη ευκολία. Επομένως η δυσκολία που πάντα υπάρχει, πρέπει να μετατεθεί από το τεχνολογικό μέρος στο μέρος των επιλογών. Το θέμα είναι να αντλήσουμε χαρά από αυτά που έχουμε, επιλέγοντας. Άρα το θέμα δεν είναι να γυρίσουμε την πλάτη στη φωτογραφική παραγωγή απλώς να γίνουμε πιο επιλεκτικοί.

ΠτΘ: Φαντάζομαι ότι από την κατανάλωση θα περάσουμε κάποια στιγμή στην επιλογή, θα το διδαχτούμε αυτό…
Π.Ρ.: Οι κρίσεις που υφιστάμεθα σαν κοινωνία, σαν πολιτισμός και σαν οικονομία, μπορεί να είναι θετικές.

«Θεωρώ σημαντικό να εκτίθεται ο δάσκαλος για να μπορέσει να ζητήσει από τους μαθητές να ανοιχτούν και αυτοί και να εκτεθούν»

ΠτΘ: Τα σεμινάρια γίνονται σε εκπληκτικούς χώρους, στα μουσεία του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς. Εδώ βλέπουμε την ιδιωτική πρωτοβουλία να αναλαμβάνει να κάνει ό,τι δεν έχουμε κάνει ως κοινωνία και ως κράτος. Είναι ωραίο το συναίσθημα να διδάσκετε φωτογραφία σε τέτοιους χώρους;
Π.Ρ.: Πρέπει να πω πρώτον, χωρίς ίχνος κολακείας, ότι έχω εντυπωσιαστεί από την οργάνωση των μουσείων, από τους ανθρώπους που δουλεύουν σε αυτά. Δεν μπορώ έτσι παρά να ονειρευτώ ένα δημόσιο που θα ήταν μ’ αυτόν τον τρόπο οργανωμένο και θα λειτουργούσε ομαλά και ωραία. Αντιλαμβάνεσαι ότι δεν είναι θέμα ράτσας, φυλής ανθρώπων, γιατί και αυτές οι πρωτοβουλίες από έλληνες γίνονται. Ελπίζω να έχω και άλλη συνεργασία με τα θαυμάσια μουσεία του Ομίλου. Θέλω εδώ να προσθέσω κάτι σχετικό με την έκθεση. Τονίζω συνεχώς ότι είμαι δάσκαλος, αυτό είναι που μου έχει δώσει χαρά στη ζωή μου. Βέβαια στη φωτογραφία ειδικά, είναι πολύ παράξενο να είσαι δάσκαλος και να μην φωτογραφίζεις. Είναι μια ιδιόμορφη μορφή τέχνης που ο καθένας μπορεί να την εφαρμόσει. Θεώρησα ότι είναι καλό να εκτεθώ κι εγώ, να απογυμνωθώ στους υποψήφιους μαθητές μου, δείχνοντας κομμάτια της δουλειάς μου. Επειδή ήθελα να είναι κομμάτια και όχι μια συγκροτημένη δουλειά, θα δείτε στην έκθεση λογιών λογιών φωτογραφίες. Αυτή η έκθεση έχει κυρίως έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα για να δει ο κόσμος ότι και αυτός που διδάσκει κάτι κάνει, μπορεί να μην είναι κορυφαίο αλλά κάτι κάνει. Θεωρώ σημαντικό να εκτίθεται ο δάσκαλος για να μπορέσει να ζητήσει από τους μαθητές να ανοιχτούν και αυτοί και να εκτεθούν.

ΠτΘ: Λένε ότι μια καλή φωτογραφία μπορεί να πει πάρα πολλά, εξαρτάται όμως από το τι βλέπει κανείς. Μήπως για να μάθουμε να βλέπουμε, πρέπει να έχουμε τα εφόδια να βλέπουμε; Μπορεί κάποιος να βλέπει ασυνείδητα και να είναι εξαιρετικός στις φωτογραφίες του;
Π.Ρ.: Είναι σαφές ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ένα καλλιτεχνικό δυναμικό, το οποίο είναι φυτεμένο μέσα μας, αλλά αν δεν το καλλιεργήσεις, δεν θα αναπτυχθεί ποτέ. Αν από τα χέρια μου έχουν βγει μερικοί καλοί φωτογράφοι ή μερικοί καλοί θεατές, δεν βγήκαν γιατί υπήρξα εγώ εκεί, αυτοί είχαν κάτι μέσα τους, απλώς εγώ τους βοήθησα να το οργανώσουν. Να το εξωτερικεύσουν πειθαρχημένα. Πιστεύω ότι πέρα από τις αρετές που έχουμε έμφυτες, καλλιεργείται και το βλέμμα.

«Αισθάνομαι τη χαρά του παρελθόντος και όχι το βάρος του»

ΠτΘ: Έχετε πει ότι « η μεγάλη γοητεία της τέχνης βρίσκεται στο γεγονός ότι, αντίθετα από την επιστήμη, μια νέα αλήθεια δεν αναιρεί τις παλαιότερες», τελικά υπάρχουν πράγματα πίσω μας στα οποία μπορούμε να ακουμπάμε, οφείλουμε να ξέρουμε δηλαδή και τις παλιότερες αλήθειες…
Π.Ρ.: Αλλοίμονο αν δεν υπήρχαν αυτά, θα ήταν τραγικό, θα ήταν σαν να μην είχαμε μνήμη. Ο καθένας μας δεν είναι ένα είδος αυτοφυές σήμερα, στην ουσία είμαστε το παρελθόν μας, αυτό το παρελθόν με κάνει και αρνούμαι τις κατατάξεις τις χρονολογικές, λέγοντας αυτό είναι σύγχρονο, αυτό είναι παλιομοδίτικο κλπ. Για μένα ο Ευριπίδης μπορεί να είναι πολύ πιο σύγχρονος από ένα σημερινό συγγραφέα, γιατί μπορεί και μου μιλάει και για το παρελθόν και για το παρόν μου. Η επιστήμη έχει την ικανότητα να προχωράει πατώντας πάνω στα παλιά αλλά και αναιρώντας τα. Αν παραδεχτείς ότι η γη είναι στρογγυλή, δεν μπορείς να πεις ότι είναι τετράγωνη, παρά μόνο αναιρώντας ότι είναι στρογγυλή. Ενώ στην τέχνη το στρογγυλό και το τετράγωνο μπορούν θαυμάσια να χορεύουν μαζί για πάντα. Κι αυτό μου αρέσει πιο πολύ, γιατί αισθάνομαι τη χαρά του παρελθόντος και όχι το βάρος του.

«Ο φωτογράφος είναι η έκπληξή μου»

ΠτΘ: Σε ένα εισαγωγικό σημείωμα του ιστότοπού σας λέτε «φωτογραφίζω για να μην είμαι απλός θεατής της τέχνης». Η τέχνη είναι παντού; Μπορούμε να αντιληφθούμε αν αυτό που βλέπουμε μέσα από τον φωτογραφικό φακό είναι ένα έργο τέχνης;
Π.Ρ.: Η τέχνη δεν είναι παντού. Είναι αστείο να το ισχυρίζεται κανείς. Δεν πρέπει να μπλέκουμε τη έννοια τέχνη με την έννοια αισθητική, ούτε και τη δημιουργία με την τέχνη. Ένας άνθρωπος που αγαπάει πάρα πολύ την τέχνη, κάποια στιγμή αισθάνεται σαν μωρή παρθένα που δεν μπορεί να το απολαύσει. Από όλα αυτά τα πράγματα το πιο δελεαστικό που έχει η φωτογραφία και που την κάνει όχι την πιο σημαντική αλλά την πιο δελεαστική είναι ότι εύκολα γίνεται. Για να μπορέσεις να δημιουργήσεις με μια φωτογραφική μηχανή και να έχει η δημιουργία σου μια συνοχή, μια αξία και να ενταχθεί στον κόσμο της τέχνης και στην ιστορία της, πρέπει μερικά πράγματα να τα μάθεις. Βεβαίως είναι σημαντικό να έχει κανείς ένστικτο και διαίσθηση, αλλά κάποια πράγματα πρέπει να τα μαθαίνουμε. Κι ένα από τα πράγματα που δεν καταλαβαίνουμε ότι χρειάζεται να το μάθουμε είναι το να βλέπουμε. Υπάρχει η πολύ σοφή λαϊκή φράση «δεν πιστεύω στα μάτια μου». Κι όμως ο κόσμος που βλέπει μια ταινία ή μια φωτογραφία και την πραγματικότητα ακόμη, στην ουσία δεν την βλέπει. Άρα αυτό που μ’ ενδιαφέρει να δω σε μια φωτογραφία, δεν είναι τα στιγμιότυπα είναι να δω το βλέμμα του φωτογράφου, να δω πώς αυτός βλέπει τον κόσμο, αλλιώς δεν μ’ ενδιαφέρει. Στα τριάντα χρόνια που ασχολούμαι με την φωτογραφία δεν περιμένω να εκπλαγώ από μια φωτογραφία. Ο φωτογράφος είναι η έκπληξή μου.*

Σημ.: Όλες οι φωτογραφίες είναι σκαναρισμένες από το βιβλίο του Π. Ριβέλλη «Άνω Τελεία» των εκδόσεων «Φωτοχώρος».

Συνέντευξη:  Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη, Μαρία Λαμπρογιάννη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.