Παντελης Παυλιδης, «Ο πολιτισμος μας σημειο αναφορας μας»

Mια ιδιαίτερη παράσταση, με την ομάδα «ΕΥΔΟΥΣΙΝ», την ομάδα χορού Sarakasi Trust από το Ναϊρόμπι της Κένυας και την Ινδή κορυφαία χορεύτρια Radhika Shah παρουσιάζεται σήμερα στα πλαίσια του 1ου Φεστιβάλ Μαρώνειας – Σαπών στις 9 το βράδυ στο Θέατρο Χελιδονόπετρας.
Η «Νίκη των Βακχών» αποτελεί μία μοναδική παράσταση γιατί εξιστορείται κατά τον τρόπο της αρχαίας τραγωδίας από μουσικούς και χορευτές διαφορετικών χωρών, που με το σώμα και τη φωνή τους, μετουσιώνουν τα μηνύματα του έργου και αναδεικνύουν την ιστορία του Διονύσου από τον Ευριπίδη.
Με το συνθέτη της παράστασης Παντελή Παυλίδη συνομιλούμε σήμερα για την ομάδα «ΕΥΔΟΥΣΙΝ» μιλά σήμερα ο ΠτΘ, για την πορεία του, για το έργο του αλλά και για το ρόλο των αρχαίων μεγάλων σήμερα…

ΠτΘ: κ. Παυλίδη θα θέλαμε ξεκινώντας να μας μιλήσετε για σας, για την πορείας σας αλλά και για το σχήμα «ΕΥΔΟΥΣΙΝ»…
Π.Π.: Η μουσική μου κατάρτιση αρχίζει στην εφηβεία, όμως στα 25 μου χρόνια μαθητεύω ποντιακή Λύρα κοντά στον Δημήτριο Σαχινίδη, αδερφικό φίλο του αείμνηστου Πατριάρχη της Λύρας Γώγου Πετρίδη, από τον οποίο μαθαίνω τους ακριτικούς σκοπούς του Πόντου. Αργότερα κοντά στον κορυφαίο λυράρη Αντώνη Ζωγραφίδη μαθαίνω Λύρα Καρπάθου και στον Ηλία Παπαδόπουλο, (Πρόεδρο του μουσικού τμήματος του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσ/νίκης), το Πυθαγόρειο σύστημα μουσικής.
Συμμετείχα με συναυλίες μου σε πολλούς αρχαιολογικούς χώρους όπωςτης Ελευσίνας, των Δελφών, της Σαμοθράκης, των Αθηνών, κ.α. Από το 1987 ως το 2000 δώσαμεσυναυλίες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και του Εξωτερικού με τα συγκροτήματα: «ΠΑΝΑΣ», «ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ», «ΑΕΝΑΟΙ ΝΕΦΕΛΑΙ», «ΠΟΝΤΟΣ-ΘΑΛΑΣΣΑ».
Τομουσικό σχήμα «ΕΥΔΟΥΣΙΝ» δημιουργείται το 2000 με το οποίο ερμηνεύουμεσυνθέσεις μας αλλά και μουσικές της Μεσογείου σε συναυλίες, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Συμμετείχα σε μεγάλα μουσικά φεστιβάλ όπως στο Τόκυο, στην Κένυα, στη Γερμανία κα. Η τελευταία μου συνεργασία ήταν με τους WOVEN HAND κατά τη μεγάλη περιοδεία τους στην Ευρώπη σε 23 πόλεις.
Θα έλεγα πως η μουσική μου αγκαλιάζει όλα τα χαρακτηριστικά, ύφους και τεχνικής της Ποντιακής λύρας, αλλά και κάθε άλλη μορφή λαϊκής ή έντεχνης δημιουργίας, όπως μουσικές συναντήσεις λύρας και άρπας, λύρας και Σαρότ από Ινδία, Τάμπλες, λύρα και φωνητικά από Μογγολία κ.α.
Χρειαζόμαστε τα στοιχεία του πολιτισμού μας να είναι τα σημεία αναφοράς μας ώστε να μας θυμίζουντο μέτρο μας

ΠτΘ: Έχετε ένα ιδιαίτερο τρόπο να εργάζεστε πάνω στη λύρα. Αυτό το ύφος μουσικής πόσο μπορεί να γίνει κατανοητό στους σημερινούς ανθρώπους με δεδομένο μάλιστα ότι η τεχνολογία έχει επηρεάσει και τα μουσικά όργανα;
Π.Π.: Μέσα από την τριβή με άλλες μουσικές παραδόσεις, πέραν της Ποντιακής, όπως Θράκης, Μακεδονίας, Κρήτης Καρπάθου, Κάσου, Ηπείρου, κι εκτός Ελλάδος: Τουρκίας, Σκανδιναβίας και παίζοντας μαζί με διαφορετικά όργανα, διαμόρφωσα όπως είναι αυτονόητο μια προσωπική μουσική συνείδηση. Αυτό προφανώς φαίνεται από τον ιδιαίτερο τρόπο που, όπως λέτε, εργάζομαι πάνω στις λύρες. Και νομίζω πως αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό από τους «ακροατές». Και αυτό σας το λέω ως συμπέρασμα από την επαφή μου με το κοινό. Όμως από την άλλη, η τεχνολογία είναι απαραίτητη σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Απλά, δεν πρέπει να επιτρέπουμε να μας ελέγχει και να μας απομακρύνει από τον στόχο μας, που είναι να γινόμαστε ολοένα και καλύτεροι άνθρωποι. Γι’ αυτό και πάντα χρειαζόμαστε τα στοιχεία του πολιτισμού μας να είναι τα σημεία αναφοράς μας ώστε να μας θυμίζουντο μέτρο μας. Για άλλους το μέτρο είναι η παράδοση και για άλλους είναι η τεχνολογία.
Θα σας πως ένα παράδειγμα. Όπως ίσως ξέρετε το Φεβρουάριο του 2006 κατασκεύασα μια Λύρα όπως την περιγράφει ο μύθος για τον Απόλλωνα (με κέρατα τράγου και το ηχείο από καβούκι χελώνας), με ιδιαίτερο μουσικό ήχο. Όμως στη λύρα αυτή αν δεν βάλουμε μικρόφωνο δεν μπορεί να ακουστεί, παρά μόνο σε μικρούς χώρους με εξαίρετη ακουστική. Μια καλή συνεργασία τεχνολογίας και παράδοσης λοιπόν, δεν είναι κακή, όταν γίνεται για την καλύτερη απόδοση της μουσικής και του ήχου.

Κάτι ζωντανό, διαχρονικό καιλειτουργικό, ούτε «αρχαίο» είναι ούτε «νεκρό».

ΠτΘ: Πόσο ζωντανά είναι σήμερα τα αρχαία κείμενα;
Π.Π.: Τα αρχαία κείμενα είναι ζωντανά για όποιον τα αντιλαμβάνεται έτσι. Θα σας μιλήσω λοιπόν για εμένα προσωπικά. Θεωρώ πως οι Έλληνες με τα κείμενά τους, είτε αφορούν ποίηση, είτε ύμνους, είτε φιλοσοφικά καταδεικνύουν περίτρανα μέχρι τις ημέρες μας το μεγαλείο της σκέψης τους, τόσο υψηλό που ίσως σε μερικές περιπτώσεις δεν αντιλαμβανόμαστε. Θα σας πω λοιπόν πως τα θεωρώ όχι μόνο ζωντανά ως κείμενα αλλά και πως σε αυτά οφείλουμε να ανατρέχουμε ως σύγχρονοι Έλληνεςγια να βγαίνουμε από τα αδιέξοδα της εποχής μας. Όσο για τον χαρακτηρισμό «αρχαία» τον αποδέχομαι μόνο ως προς τον χρόνο της γραφής τους. Γιατί κάτι ζωντανό, διαχρονικό καιλειτουργικό, ούτε «αρχαίο» είναι ούτε «νεκρό».

Για να φτάσει κάποιος στη μύηση πρέπει να πιστεύει

ΠτΘ: Η μύηση το ζητούμενο στα αρχαία κείμενα. Πώς ένας σημερινός θεατής μπορεί να φτάσει στη μύηση;
Π.Π.: Μύηση είναι η εισαγωγή στη γνώση των μυστηρίων. Και αυτός που εισήγαγε τους ανθρώπους στα μυστήρια ήταν κάποιος μυσταγωγός. Αναρωτιέμαι αν αυτό σήμερα γίνεται μόνο με τα κείμενα. Οδηγούμαι όμως σιγά- σιγά στη διαπίστωση πως μυσταγωγία δεν γίνεται μόνο από φυσικά πρόσωπα αλλά και με άλλους τρόπους. Ένας από αυτούς είναι η σωστή γνώση των κειμένων, η μουσική, ο χορός. Να προσθέσω όμως εδώ, πως για να φτάσει κάποιος στη μύηση πρέπει να πιστεύει. Να πιστεύει σε αξίες, στους φυσικούς νόμους αλλά και στη θεία ουσία που έχει ο άνθρωπος.

Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα νέο ελληνικό μανιφέστο

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι η Παιδεία στη χώρα μας, ευνοεί και προσφέρει τη δυνατότητα στους νέους να ανακαλύψουν την Παραδοσιακή μουσική
Π.Π.: Η παιδεία σήμερα όχι μόνο δεν βοηθά τους νέους να ανακαλύψουν την παραδοσιακή μουσική αλλά δεν βοηθά να αντιληφθούν την ίδια την παράδοσή μας. Αυτό ως κοινωνία θα το πληρώσουμε ακριβά, που αδιαφορούμε γενικότερα για τις ρίζες μας. Δεν μιλώ ότι θα πρέπει να γίνουμε «παρελθοντολάτρες» ούτε κολλημένοι σε αυτό. Λέω ότι θα πρέπει να κοιτάξουμε τη βάση μας. Να την αναγνωρίσουμε και να την αναδιαμορφώσουμε. Όλοι μαζί, ο λαός, χωρίς τα βαρίδια της πολιτικής με περίσκεψη πρέπει να αντιδράσουμε. Μπορεί ακόμη ως κοινωνία να μην είμαστε έτοιμοι να δημιουργήσουμε κάτι καινούργιο, όμως εγώ την πρότασή μου την καταθέτω. Πρέπει όλοι οι Έλληνες, από όλο τον κόσμο να βγάλουν μπροστά κάποιους που θεωρούν ότι είναι άξιοι και ικανοί και να τους εμπιστευτούν. Αυτοί είτε είναι διανοούμενοι είτε τεχνοκράτες να δημιουργήσουν ένα καινούργιο ελληνικό μανιφέστο βασισμένο πάνω σε νέα πρότυπα, με νέες ιδέες. Και ο καθένας οφείλει να το «περάσει» αυτό στον δικό του χώρο. Πρέπει να αναδιαμορφώσουμε την κοινωνία με τρόπο ώστε οκαθένας από την πλευρά του να κάνει ό,τι μπορεί ώστε αναδείξει τα αληθινά στοιχεία του εαυτού του και των άλλων, σε ένα πλαίσιο σεβασμού και αμοιβαιότητας.
Αυτά που θα χάσουμε αν δεν αντιδράσουμε, θα είναι πολύ περισσότερα από αυτά που θα κερδίσουμε. Και πιστέψτε με, αυτή θα είναι και η προσφορά μας ως Έλληνες στην εξέλιξη της ανθρώπινης σκέψης. Να βγάλει ο Έλληνας αυτόν τον πραγματικό Έλληνα που κρύβει πολύ καλά μέσα του ή του επέτρεψε να τον κοιμίσουν οι άλλοι.

ΠτΘ: Ακούγοντάς σας κάποιος αισθάνεται ότι ζείτε την μουσική ως μια μυστηριακή μυσταγωγία. Ποια είναι η άποψή σας για τη σημερινή εμπορευματοποίησή της;
Π.Π.: Να σας το πω απλά, όλα εντάσσονται σε ένα παιχνίδι συναλλαγής. Αυτό θέλει η κοινωνία, αυτό θέλουν α χρηματιστήρια κάθε είδους. Όμως εμείς οι καλλιτέχνες οφείλουμε να μένουμε έξω από αυτό, ανεξάρτητα αν το καταφέρνουμε εν τέλει. Αυτό που μπορώ να σας πω για εμένα είναι πως προσπαθώ να μένω έξω από αυτήν την κατάσταση. Άλλωστε ασχολούμαι με την μελοποίηση αρχαίας λυρικής ποίησης που ούτως ή άλλως δεν είναι εμπορική.

Η συστηματική έρευνα του ελληνικού πολιτισμού αποκαλύπτει πως από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα διατηρείται η ίδια ιδιοσυγκρασία του λαού

Μία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόταση για τις “Βάκχες” χωρίς λόγο μόνο με μουσική και χορό

ΠτΘ:Πώς προσεγγίζετε το έργο του Ευριπίδη «Βάκχες»; Πώς συνενώσατε τα τρία στοιχεία τραγικό, δραματικό και θεατρικό;
Π.Π.: “Η Νίκη των Βακχών” είναι εμπνευσμένη από τις ΒΑΚΧΕΣ του Ευριπίδη και εξιστορείται κατά τον τρόπο της αρχαίας τραγωδίας από χορευτές και χορεύτριες που με το σώμα και τη φωνή τους, μετουσιώνουν τα μηνύματα του έργου και αναδεικνύουν την ιστορία του Διονύσου από τον Ευριπίδη.
Η προσέγγιση αυτή γίνεται με αρχέτυπη μουσική, με το χορό, που ερμηνεύει το περιεχόμενο της τραγωδίας με την κίνηση του αθέατου λόγου και με Αρχαίους ύμνους προς το Θείο.
Ο Ευριπίδης σαφώς και εμπνεύστηκε από τα Δρώμενα μύησης που γινόταν στην αρχαιότητα.
Όμως η συστηματική έρευνα του ελληνικού πολιτισμού αποκαλύπτει πως από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα διατηρείται η ίδια ιδιοσυγκρασία του λαού με παρόμοιες αντιδράσεις, ψυχικές πνευματικές καλλιτεχνικές και πως ξαναγεννιούνται από το μηδέν παρόμοιοι τρόποι λατρείας, παρόμοιο ύφος τραγουδιών, παρόμοια αντίληψη για τη ζωή, για την τέχνη και για το λόγο.
Έτσι εμείς, χρησιμοποιώντας τα επαναλαμβανόμενα μουσικά μοτίβα αναστενάρηδων και άλλων ρυθμών της Μακεδονίας, της Θράκης και του Πόντου αλλά και ύμνων από την Ινδία και την Κένυα, καταδεικνύεται ο ευρύτερα ανθρωπιστικός χαρακτήρας της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και δι’ αυτής προσεγγίζεται ευκολότερα το στοιχείο της βακχείας.

ΠτΘ: Πόσο διαχρονικό είναι το έργο;
Π.Π.: Από τη μελέτη της ελληνικής μουσικής, αντιλαμβάνομαι το αδιαίρετο της παράδοσης από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, παρ όλες τις επιρροές που δέχτηκε και εξακολουθεί να δέχεται. Όμως ένας είναι ο κορμός του πολιτισμού μας, αυτό ας μην το ξεχνάμε ποτέ.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: “Η Νίκη των Βακχών” θεωρούμε πως αποτελεί μία σύγχρονη έκφραση που ωστόσο εμπεριέχει μέσα της αρχέγονα στοιχεία της μουσικής και της ελληνικής ποίησης.
Ταυτόχρονα όμως η μουσική μας παράσταση δίνει μια σύγχρονη διαπολιτισμική διάσταση αφού η μουσική και ο χορός είναι παναθρώπινα και διαχρονικά στοιχεία έκφρασης όλων των ανθρώπων, όλων των εποχών.

ΠτΘ: Πιστεύετε πως ο σημερινός θεατής έχει πλεονέκτημα στην κατανόηση των Βακχών;
Π.Π.: Θα μιλήσω για το θεατή της δικής μας μουσικής παράστασης. Θα έλεγα πως τολμούμε κάτι πραγματικά πολύ τολμηρό. Από την πιο αινιγματική ίσως τραγωδία του Ευριπίδη, αφαιρούμε το Λόγο της, το πιο συγκλονιστικό ίσως στοιχείο της, πέρα από την ίδια την ιστορία της. Η παρέμβαση αυτή για κάποιους αγγίζει τα όρια της ύβρεως. Όμως, από την άλλη, αυτό το στοιχείο είναι δεσμευτικό για την κατανόησή της όχι μόνο από τους ξένους αλλά ακόμη και από τους σύγχρονους Έλληνες. Η πρόκληση λοιπόν είναι να βρούμε μία κοινή γλώσσα για όλους, ώστε να περάσουν τα μηνύματα του έργου σε όλη την υφήλιο. Τι πιο εκφραστικό από το ίδιο το σώμα και τη μουσική; Έτσι με τη μουσική, με τον πρότυπο τρόπο του κυκλικού θεάτρου, με τον ήχο της Λύρας, του Αυλού και των Κρουστών, προβάλλονται εσωτερικά δυναμικά συναισθήματα και διεγείρεται ο νους και το σώμα, ώστε με την ενστικτώδη παρόρμηση αυτά να έρχονται σε αλληλοσυμπλήρωση, σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη και αν βρίσκεται ο θεατής.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.