Τα σπιτια των Παλαμα και Λουντεμη και η αδιαφορια που κατεδαφιζει

«Ξύνει πληγές» το ζήτημα που προέκυψε με το σπίτι του Κωστή Παλαμά, αφού φέρνει στην επικαιρότητα τόσο το γενικότερο ζήτημα διάσωσης της ιστορικής μνήμης, όσο και κάποιες ειδικότερες και συγκεκριμένες καταστάσεις…

Όσον αφορά στην οικία του μεγάλου ποιητή μας, το ζήτημα ανακινήθηκε από ερώτηση που κατέθεσε στη βουλή ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραγκούνης. Κάνοντας τον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού Παύλο Γερουλάνο να δώσει διαβεβαιώσεις ότι το σπίτι δεν κινδυνεύει αφού προστατεύεται και από το ισχύον νομικό πλαίσιο και να δηλώσει: «Η οικία Παλαμά στην Πλάκα έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο με υπουργική απόφαση του 1999 και προστατεύεται πλέον από τις διατάξεις του Ν.3028/2002, σύμφωνα με τον οποίο απαγορεύεται οποιαδήποτε επέμβαση, επισκευή, συντήρηση, προσθήκη, οποιαδήποτε οικοδομική δραστηριότητα πλησίον αυτού ή αλλαγή χρήσης αυτού χωρίς προηγουμένως να ζητηθεί η έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Παράλληλα υποχρεούται ο ιδιοκτήτης να μεριμνά για την άμεση εκτέλεση των εργασιών συντήρησης, στερέωσης και προστασίας του μνημείου χωρίς καθυστέρηση, με δική του δαπάνη και υπό την εποπτεία και τις υποδείξεις της υπηρεσίας του υπουργείου».

Ο υπουργός είπε επίσης ότι «αυτό που ήδη έχουμε κάνει για το σπίτι του Κωστή Παλαμά, εξασφαλίζει ότι δεν θα χάσουμε αυτό το μνημείο» τονίζοντας: «Το λέω αυτό διότι δεν είναι ένα το σπίτι του Κωστή Παλαμά κι αυτό είναι ένα από τα σπίτια που έζησε. Υπάρχει το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε, υπάρχουν άλλοι χώροι όπου έζησε ένα μέρος της ζωής του, που έχουν τοπική σημασία για διάφορους νομούς». Για να προσθέσει, ωστόσο: «Όπως καταλαβαίνετε, αν βάλει κανείς όλους τους ποιητές της Ελλάδας και το σύνολο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, είναι αδύνατον αυτά να τα παρακολουθήσει και να λάβει σημαντική απόφαση για το τι να απαλλοτριωθεί και τι όχι»… Τέλος, στη δευτερολογία του ο κ. Γερουλάνος είπε ότι μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού του υπουργείου διατίθεται για τα χιλιάδες στρέμματα αρχαιολογικών ανασκαφών που γίνονται σε ολόκληρη τη χώρα, με αποτέλεσμα να μένει μικρό ποσό για τη νεότερη δημιουργία.

Ο Εξαπλάτανος Πέλλας και ο Μενέλαος Λουντέμης

Μπορεί λοιπόν να δόθηκαν διαβεβαιώσεις για την οικία Παλαμά, ωστόσο την ίδια ώρα αβοήθητο δέχεται την ανελέητη επίθεση του χρόνου το σπίτι του Μενέλαου Λουντέμη στον Εξαπλάτανο Πέλλας.

Πρόκειται για ένα παλιό και «αμαρτωλό» θέμα που η ασυμφωνία των κληρονόμων το κάνει να χρονίζει, με ορατό πλέον τον κίνδυνο να καταπέσει το σπίτι. Καύχημα του Εξαπλατάνου αλλά και τη χώρας, ο λογοτέχνης Δημήτρη Βαλασιάδης πήρε το ψευδώνυμο Μενέλαος Λουντέμης από τον παραπόταμο του Άνω Λουδία που περνάει έξω από τον Εξαπλάτανο. Στη δυτική είσοδο του χωριού και κάτω από τον ίσκιο δύο μεγάλων πλατάνων, βρίσκεται το μνημείο Λουντέμη. Πρόκειται για κατασκευή επενδυμένη με λευκό μάρμαρο, στην κορυφή της οποίας κάθεται μία μπρούντζινη φλόγα. Στην πρόσθια όψη υπάρχει ενσωματωμένη στο μάρμαρο μπρούντζινη πλάκα με εγχάρακτη τη μορφή του Λουντέμη και από κάτω οι στίχοι του «κείνη τη νύχτα σωπαίναν’ οι λύκοι γιατί ουρλιάζαν’ οι άνθρωποι». Το μνημείο είναι έργο του Εδεσσαίου καλλιτέχνη Στέλιου Μαουσίδη και κατασκευάστηκε το 1983 με πρωτοβουλία και πόρους του τοπικού Μορφωτικού Συλλόγου και της κόρης τού Λουντέμη Μυρτώς. Στη μνήμη του μεγάλου λογοτέχνη είναι αφιερωμένο και το ομώνυμο διήμερο πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνεται κάθε Αύγουστο από την Τ.Ε.Δ.Κ. Πέλλας και τον δήμο Εξαπλατάνου, με παραδοσιακούς χορούς, αγώνες ποδηλασίας και έκθεση χειροτεχνίας και υφαντών.

Σε μικρή απόσταση από την πλατεία του χωριού, στην οδό Μενέλαου Λουντέμη, βρίσκεται το σπίτι όπου εγκαταστάθηκε το 1928 η οικογένεια του έφηβου τότε και μετέπειτα συγγραφέα. Πρόκειται για αρχοντικό από την εποχή της τουρκοκρατίας χωρίς κάποια ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική αξία, με ιδιαίτερο όμως συμβολικό και συναισθηματικό βάρος, αφού σ’ αυτό μεγάλωσε και έζησε ο λογοτέχνης. Το σπίτι αυτό έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο από το υπουργείο Πολιτισμού, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν κατέστη δυνατό να αναπαλαιωθεί.

Η κόρη του συγγραφέα αποτυπώνει μια εξοργιστική διαδρομή

Η 67χρονη σήμερα Μυρτώ Λουντέμη-Ηλιοπούλου γεννήθηκε το 1944, στην καρδιά των Δεκεμβριανών. Δεν είχε την ευκαιρία να δει πολλές φορές τον πατέρα της (η μία ήταν στη Ρουμανία), μέχρι την επάνοδό του στην Ελλάδα το 1976 (σσ. ο συγγραφέας πέθανε ένα χρόνο αργότερα από καρδιακή προσβολή). Μάλιστα, ο Μενέλαος Λουντέμης για πολλά χρόνια νόμιζε ότι η μοναχοκόρη του ήταν νεκρή!… Το 1947 ο συγγραφέας συνελήφθη και εξορίστηκε στο Μαυράτο Ικαρίας, ενώ η γυναίκα του Έμυ και η τρίχρονη τότε Μυρτώ εξορίστηκαν στη Χίο και αργότερα στο Τρίκερι. «Ο πατέρας μου ήταν μόνιμα εξόριστος επειδή πίστευε στο συλλογικό καλό» λέει η ίδια, σημειώνοντας ότι «όλη η γενιά του Λουντέμη κατέστρεψε την προσωπική της ζωή».

Αποκαλυπτικά της διαδρομής και των πτυχών του ζητήματος της οικίας Λουντέμη είναι όσα –μεταξύ πολλών άλλων- καταγράφηκαν από το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων πριν από δύο χρόνια. «Ο πατέρας μου θυσίασε όλη του τη ζωή υπηρετώντας τα πιστεύω του και τις αξίες του, με κεντρική αναφορά τον εκπολιτισμό των ανθρώπων. Τι κάνουν λοιπόν για να διαφυλάξουν τη μνήμη του και την κληρονομιά του; Εγώ κοντεύω να πεθάνω. Τι πρέπει να κάνω, να πάρω ένα σακί με τσιμέντο και να πάω να χτίσω το σπίτι του;». Με αυτό τον τρόπο ξεσπούσε τότε για άλλη μια φορά η κόρη του συγγραφέα. Για ένα σπίτι που παρ’ ότι έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο με προεδρικό διάταγμα από το 1985, στέκει ετοιμόρροπο ανάμεσα σε σοβάδες και σκουπίδια για να θυμίζει, όπως λέει η ίδια, ότι «τελικά είμαστε μία απολίτιστη χώρα»… Θυμάται μάλιστα ότι το 1988, η τότε υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη εξασφάλισε και έδωσε στις τοπικές αρχές κονδύλια έξι εκατομμυρίων δραχμών, ώστε να ξεκινήσουν οι διαδικασίες της αναπαλαίωσης. «Φυσικά δεν έγινε τίποτα. Τι απέγιναν τα χρήματα ποτέ δεν έμαθα», λέει η Μυρτώ Λουντέμη…

Τα χρόνια περνούσαν και το «μπαλάκι» των αρμοδιοτήτων μεταβιβαζόταν από τον δήμο στον Πολιτιστικό Σύλλογο Εξαπλατάνου, στη Νομαρχία Πέλλας και στα εκάστοτε συναρμόδια υπουργεία, ενώ ως σημαντικότερο πρόβλημα αναδεικνυόταν το ιδιοκτησιακό καθεστώς του ακινήτου, αν και όλοι οι νόμιμοι κληρονόμοι είχαν συμφωνήσει να το παραχωρήσουν δωρεάν ή έναντι ανταλλάγματος (ανταλλαγή με οικόπεδο ίσης αξίας) προκειμένου να αξιοποιηθεί. Το 1999 η αρμοδιότητα είχε περάσει στη νομαρχία Πέλλας και οι κληρονόμοι είχαν έλθει σε συμφωνία για την ανταλλαγή του ακινήτου με κάποιο άλλο. Το θέμα φαινόταν πως θα προχωρούσε, ενώ ο σχεδιασμός προέβλεπε και τη δημιουργία εκθετηρίου που θα φιλοξενούσε προσωπικά αντικείμενα του συγγραφέα. Η Μυρτώ Λουντέμη θυμάται: «Έδωσα τις πιο όμορφες φωτογραφίες του πατέρα μου και με ειδική επεξεργασία έγιναν αφίσες 1 επί 1,80. Τις έδωσα στο δάσκαλο του χωριού, όπως και αντίγραφα από τα σημαντικότερα χειρόγραφα, για να μπουν στο εκθετήριο που υποτίθεται ότι θα δημιουργούσαν, αλλά τελικά δεν έγινε τίποτε. Όλα αυτά τα αναζήτησα κάποια στιγμή, αλλά κανείς δεν γνώριζε να μου πει τι έγιναν» λέει, δηλώνοντας ανακουφισμένη που τότε δεν παραχώρησε τα πρωτότυπα των φωτογραφιών και των εγγράφων.
Δέκα χρόνια αργότερα –όπως σημειώνεται στο ίδιο ρεπορτάζ- και με τα θεμέλια του σπιτιού να καταρρέουν, η Μυρτώ Λουντέμη εναποθέτει τις ελπίδες της για την αποκατάσταση του σπιτιού σε «κάποιον ιδιώτη με ευαισθησίες που θα ενδιαφερθεί να τιμήσει τη μνήμη του πατέρα μου». Όσο για το ιδιοκτησιακό, επιθυμεί «να αποφασίσει επιτέλους ο νόμος τι πρέπει να γίνει», λέγοντας ότι για τα ξαδέλφια της Γρηγόρη και Νίκο Τσίτσο (παιδιά της μικρότερης αδελφής του Λουντέμη Ευγενίας και βασικούς κληρονόμους του ακινήτου) «είναι μεγάλη αδικία να τους παίρνουν το πατρικό τους, να το μπλοκάρουν, να γίνεται κατάρα η συγγένεια».

Ερωτήσεις στη βουλή και σελίδα στο facebook

Η πρόσφατη ερώτηση του βουλευτή κ. Καραγκούνη δεν είναι φυσικά η πρώτη. Κάτι αντίστοιχο είχε γίνει και τον Μάιο του 2008 από τον τότε κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο του ΣυΡιζΑ Φώτη Κουβέλη. Ο τότε υπουργός Πολιτισμού Μιχάλης Λιάπης είχε απαντήσει ότι το κτίριο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο από το τότε ΥΠεΧωΔΕ, ενώ προστατεύεται από το υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης. Στο κενό έπεσαν και οι… εξαγγελίες αναστύλωσης ενός άλλου υπουργού Πολιτισμού, του Αντώνη Σαμαρά. Ερωτήσεις στη βουλή έχουν γίνει και από βουλευτές του Κ.Κ.Ε, ενώ σχετική συζήτηση έγινε και στο φόρουμ διαδικτυακού διαλόγου του ΠαΣοΚ.

Από την πλευρά των κληρονόμων, κατατέθηκε πριν από δύο χρόνια πρόταση για δωρεά του ακινήτου στον δήμο, με τον όρο ότι σε περίπτωση που δεν γίνει αξιοποίηση και αποπεράτωση του έργου εντός συγκεκριμένου χρονικού ορίου, το ακίνητο θα επανέλθει στην κυριότητα των νόμιμων κληρονόμων. Το σχετικό έγγραφο βρέθηκε στα χέρια της νομικής υπηρεσίας του δήμου Εξαπλατάνου, σύμφωνα με το Α.Π.Ε.-Μ.Π.Ε. και τη δικηγόρο Μαρία Σταυρίδου, νόμιμη εκπρόσωπο των κληρονόμων και συγκληρονόμο κατά τα 3/16 του ακινήτου, ως δισέγγονη της μεγαλύτερης αδελφής του Λουντέμη, Ζαφείρας. «Η δυσαρέσκεια όλων μας είναι δεδομένη. Χρόνια τώρα κανένας φορέας δεν αναλαμβάνει την ευθύνη, φεύγει συνέχεια η αρμοδιότητα από τον έναν στον άλλο», δήλωνε τότε η κ. Σταυρίδου, διευκρινίζοντας ότι «είναι η τελευταία προσπάθεια που γίνεται από τη δική μας πλευρά και εάν δεν υπάρξει αποκατάσταση δεν αποκλείεται να προσφύγουμε στη δικαιοσύνη κατά όλων των αρμόδιων φορέων». Και πάλι όμως δεν έγινε τίποτε…

Τίποτε δεν έγινε και στη διάρκεια της θητείας της τοπικής βουλευτού Θεοδώρας Τζάκρη στο υφυπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, που χαρακτήριζε «χρέος τιμής απέναντι στον Μενέλαο Λουντέμη την αποκατάσταση του σπιτιού. Ωστόσο και η ίδια συστρατεύτηκε στην προσπάθεια, τόσο από τη θέση της αντινομάρχη στο παρελθόν, όσο και από αυτή της βουλευτίνας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κόρη του Μενέλαου Λουντέμη έχει δημιουργήσει σχετική σελίδα στο facebook (http://www.facebook.com/group.php?gid=66918882104), εκμεταλλευόμενη ακόμη και αυτό το σύγχρονο και ευρείας αποδοχής μέσο κοινωνικής δικτύωσης στην εναγώνια προσπάθειά της για διάσωση της ιστορικής οικίας. Η σελίδα αριθμεί σήμερα 1.191 μέλη (από ευαισθητοποιημένους πολίτες μέχρι βουλευτές, δημοσιογράφους και προσωπικότητες από τους χώρους του θεάματος και της επιστήμης) που δραστηριοποιούνται και προσπαθούν να βρουν τρόπους για τη διάσωση του σπιτιού.

Συνομιλία με τον πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Εξαπλατάνου και οι αλήθειες πίσω της

Συνομιλήσαμε για το ζήτημα με τον πρόεδρο του Μορφωτικού Συλλόγου Εξαπλατάνου «Μενέλαος Λουντέμης» Φώτη Αραμπατζή, όπου μας παρέπεμψαν από τον δήμο…
Αφού ο κ. Αραμπατζής μας κοινοποίησε ότι το διοικητικό συμβούλιο του συλλόγου είναι νέο, μας ενημέρωσε ότι «το σπίτι είναι σε άθλια κατάσταση» λέγοντας: «Έχει γκρεμιστεί τελείως. Η σκεπή έχει πέσει προς τα μέσα και οι της προηγούμενης δημοτικής αρχής απλώς το σκεπάσανε μ’ ένα πράσινο δίχτυ, αυτό που βάζουν για… ίσκιο ή πάνω στα ζαρζαβατικά!… Επίσης έβαλαν και μια σκαλωσιά στο πεζοδρόμιο που υπάρχει γύρω, για να μην περάσει κανείς από εκεί και πέσει και τον σκοτώσει. Όλα αυτά έγιναν πριν από ένα χρόνο και βέβαια ακριβοπληρώθηκαν…».

Ο κ. Αραμπατζής δήλωσε ότι ο φάκελος έχει πάει στον νέο «Καλλικρατικό» δήμο και είπε: «Γίνεται ένα μπάχαλο μέχρι να μπουν τα πράγματα σε μια σειρά. Το ζήτημα θα το κοιτάξουμε μαζί με τον αντιδήμαρχο μετά το Πάσχα για να το προχωρήσουμε. Το θέμα “κολλάει” στο ότι δεν μπορούν να τα βρουν οι κληρονόμοι, η μία ζητάει πάρα πολλά και το θέμα σταμάτησε. Υπήρχε στασιμότητα και από την πλευρά του δήμου για λόγους που δεν γνωρίζω, όμως δεν κοιτάζουμε τα παλιά και προχωράμε μπροστά. Εγώ θα το τρέξω το θέμα, έχω και ξάδερφο δικηγόρο στη Θεσσαλονίκη και θα κοιτάξουμε να βγάλουμε άκρη». Σχολίασε δε ότι «το υπουργείο Πολιτισμού θέλει να επέμβει, αλλά όσο δεν το σπρώχνουμε εμείς δεν γίνεται τίποτε. Γιατί αν ενδιαφέρονταν λίγο οι προηγούμενοι, αν διόρθωναν έστω κι ένα κεραμίδι που έσπασε, τώρα θα ήταν λίγο διατηρημένο και όχι σ’ αυτή την κατάσταση».

Κι εκεί που ίσως κάποιοι αναθαρρήσουν από τις νέες υποσχέσεις, έρχονται τα τελευταία λεγόμενα του κ. Αραμπατζή να προβληματίσουν: «Τώρα το μόνο που βλέπω εγώ» λέει, «είναι να γκρεμίζεται, να γίνεται μία προτομή και μία παιδική χαρά… Βέβαια, απέναντι και στην πρώην παλιά κοινότητα Εξαπλατάνου γίνεται τώρα ανακαίνιση και θα στεγαστούν τα γραφεία του Μορφωτικού Συλλόγου “Μενέλαος Λουντέμης”». Αρκούν οι τελευταίες φράσεις του προέδρου για να βγάλει κανείς ακόμα περισσότερα συμπεράσματα, ακόμη και για το μέλλον αυτής της θλιβερής ιστορίας…

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.