«Το σημαντικο ειναι το να αλλαζουμε μεσα μας, να βλεπουμε δηλαδη τις συνθηκες ξανα εκ νεου, τι λαθος καναμε»

Μια από τις πλέον συμπαθείς και ειλικρινείς φιγούρες της νέας ελληνικής ποπ ροκ σκηνής, ο Ζακ Στεφάνου, ένας σκληρά εργαζόμενος τραγουδοποιός ο οποίος πιστεύει στον έρωτα και εμπνέεται απ’ αυτόν, έχει άποψη για την κοινωνία και την πολιτική ζωή του τόπου και δεν διστάζει να την καταθέσει, είτε μέσα από τα τραγούδια του, είτε μέσα από τις συνεντεύξεις του. Με αφορμή το επικείμενο live του την ερχόμενη Δευτέρα, παρέα με τον Σπύρο Γραμμένο, στο Cafe Bar Ραδιόφωνο, μίλησε στο Ράδιο Παρατηρητής 94 fm και την εκπομπή «Έτσι οι νύχτες περνούν» για τον τελευταίο του δίσκο, τη συνεργασία του με την μΠάντα-Κοάλα, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη στάση μας απέναντι στην πολιτική και πολλά άλλα. Ας τον απολαύσουμε λοιπόν!

Η Κομοτηνή, οι ελλείψεις της και μια ευχή!

ΠτΘ: Ζακ καλησπέρα!!! Πριν 2 χρόνια είχες ευχηθεί, μέσα από τη συχνότητά μας, να επισκεφτείς για πρώτη φορά την Κομοτηνή!!! Στα πλαίσια της καλοκαιρινής σου περιοδείας, με την μΠάντα Κοάλα, πλησίασες πιο κοντά από ποτέ!!! 30χλμ μόλις απόσταση!!! Και τώρα, τρεις μήνες μετά, ήρθε η στιγμή να εμφανιστείς και σ’ αυτήν! Νομίζω ότι αυτή η σχέση έχει μέλλον!!!
Ζακ Στεφάνου: Ναι, μακάρι! Το πρόβλημα με την Κομοτηνή, όπως γνωρίζουμε, είναι ότι δεν υπάρχει κάποια μεγάλη σκηνή που να μπορεί να υποστηρίξει ένα τέτοιο πρόγραμμα. Νομίζω ότι με το που θα υπάρξει τέτοια σκηνή, θα έχουμε πολύ μέλλον γιατί τη λατρεύουμε αυτήν την πόλη.

ΠτΘ: Έτσι είναι και μιας και είναι προεκλογική περίοδος καλά κάνεις και τα λες, να τα εντάξουν στο πρόγραμμά τους οι υποψήφιοι.
Ζακ Στεφάνου: Και αν τα εντάξουν μην πιστεύεις ότι θα εφαρμοστούνε. Μερικά πράγματα είναι θέμα τύχης, μερικά θέμα πρωτοβουλίας κάποιου ανθρώπου… Η αλήθεια είναι ότι η ευχή είναι το καλύτερο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε.

To ανεξάρτητο «Koalaboration» και το ξεκίνημα από το μηδέν με την μΠάντα-Κοάλα…

ΠτΘ: Περιοδεία με ένα σχετικά νέο άλμπουμ στις αποσκευές σου… «Koalaboration» ο τίτλος. Τα συναισθήματα μετά «την απελευθέρωση του καλλιτεχνικού σου έργου»;
Ζακ Στεφάνου: Για να γίνουμε και πιο συγκεκριμένοι, η «απελευθέρωση του καλλιτεχνικού έργου» είναι το γεγονός ότι βγάλαμε το άλμπουμ χωρίς να υπάρχει δισκογραφική εταιρία από πίσω, δηλαδή ήταν μία απολύτως ανεξάρτητη δουλειά, «D.I.Y, Do It Yourself», όλη, από το εξώφυλλο μέχρι την παραγωγή του άλμπουμ και τις ηχογραφήσεις που έγιναν σε δικό μας στούντιο. Το μόνο πράγμα που έγινε αλλού ήταν το mastering του άλμπουμ, το οποίο έγινε στην Αμερική στο στούντιο που έγινε και το άλμπουμ της Lady Gaga, της Beyonce, αυτό το πληρώσαμε είναι η αλήθεια. Όλο το υπόλοιπο άλμπουμ έγινε από τα χέρια μας, ακόμη και η διανομή του στα δισκοπωλεία της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας, έγινε με τα δικά μας αυτοκίνητα. Από κει και πέρα για την υπόλοιπη Ελλάδα το διανέμουμε μέσω ίντερνετ και πραγματικά είμαστε χαρούμενοι που είναι «ελεύθερο» και δεν είχε τον περιορισμό μιας μεγάλης δισκογραφικής. Πρώτα απ’ όλα, γιατί η δισκογραφία, όπως την γνωρίζαμε, έχει πεθάνει ουσιαστικά και αναδεικνύονται νέα είδη δισκογραφίας αυτή τη στιγμή, όπως για παράδειγμα αυτό που κάνουμε εμείς, το ανεξάρτητο και κατά δεύτερον γιατί δεν είχαμε κανέναν πάνω από το κεφάλι μας, κάναμε ότι θέλαμε μουσικά, κάναμε ότι θέλαμε στιχουργικά, σε επίπεδο artwork, σε όλα τα επίπεδα ήταν δικά μας. Τα συναισθήματα είναι προφανώς ευχάριστα, ειδικά όταν βλέπουμε ότι όλο αυτό το εγχείρημα έχει και ανταπόκριση, ειδικά στην επαρχία όπου πάμε και παίζουμε, είναι sold out και ξέρουμε ότι αυτό είναι τουλάχιστον στους φοιτητές, καθώς δεν περιμένουμε από τους σαρανταπεντάρηδες και τους πενηντάρηδες να έρθουν να χτυπηθούνε στα live μας, βλέπουμε ότι υπάρχει ανταπόκριση από τον νέο κόσμο που μας γεμίζει ενέργεια.

ΠτΘ: Από την πρώτη στιγμή της κυκλοφορίας του, διαχώρισες αυτό το άλμπουμ από τις προηγούμενες δουλειές σου. Αυτό οφείλεται μόνο στη συνεργασία σου με τη μΠάντα-Κοάλα και τις διαφοροποιήσεις στον ήχο ή ήθελες και να αφήσεις κάτι πίσω, κάτι άλλο που δεν σε καλύπτει πλέον;
Ζακ Στεφάνου: Ναι και αυτά πλέον τα βρίσκω παρελθόν, ήταν πράγματα που τα σκεφτόμασταν ήδη τέσσερα – πέντε χρόνια, αποτελούν παρελθόν και πλέον κοιτάμε μπροστά. Θεωρώ την αρχή, το μηδέν, αυτό που κάνουμε τώρα με την μΠάντα – Κοάλα, προφανώς χωρίς να απαρνούμαι όλα τα παλιά μου τραγούδια, άλλωστε τα παίζουμε όλα με το συγκρότημα, αλλά εγώ θεωρώ εδώ το μηδέν της δικιάς μας καριέρας, ως Ζάκ Στεφάνου & μΠάντα Κοάλα. Άλλωστε, ήδη έχουμε αρχίσει να ηχογραφούμε ένα δίσκο που θα είναι μΠάντα-Κοάλα, και εγώ απλά θα συμμετέχω, θα είναι δηλαδή μΠάντα-Κοάλα featuring Ζακ Στεφάνου, Κathy Indra, Denis Konstantinidis, που είναι ο κιθαρίστας – παραγωγός του γκρουπ, και το οποίο θα είναι πολύ πιο ποπ, σε σχέση με το koalaboration, που ήταν πολύ πιο μπασάτο, αρκετά κιθαριστικό και δυναμικό, θα είναι πολύ πιο ποπ ήχος και πολύ πιο ευχάριστος και στο «μέσο» αυτί.

ΠτΘ: Αυτός ο μπασάτος, όπως και τον χαρακτήρισες άλλωστε, ήχος του «Koalaboration» είναι «πολύ πιο σκληρός». Πιο ροκ. Ταιριάζει με την εποχή και την καθημερινότητα του Έλληνα…
Ζακ Στεφάνου: Όχι, δεν μπήκα σε τέτοιο σημείο προέκτασης. Πιστεύω ότι απλά ταίριαζε περισσότερο σε αυτά που παίζαμε εμείς τα τέσσερα πέντε τελευταία χρόνια. Δηλαδή, με την μΠάντα-Κοάλα παίζουμε από το 2006, και μέχρι σήμερα εξελίξαμε ένα συγκεκριμένο ήχο που ήταν ο ήχος που είχαμε στο live και προσπαθήσαμε να το αποτυπώσουμε στο άλμπουμ.

ΠτΘ: Απάντησες και στην επόμενη ερώτησή μου, σχετικά δηλαδή με τις ενορχηστρώσεις, στις οποίες μεγάλη συμβολή έχουν τα μέλη της μΠάντα-Κοάλα, θυμίζουν λάιβ. Ήταν μια επιδίωξή σας και γιατί;
Ζακ Στεφάνου: Σε καμία περίπτωση δεν έγινε κατά λάθος. Εντάξει, ούτως η άλλως, σαν συγκρότημα έχουμε μεγάλη εμπειρία, γράφουμε πολλά διαφημιστικά, κάνουμε πολλά πράγματα, πέραν των καλλιτεχνικών, τα οποία δεν τα θεωρούμε και εμείς οι ίδιοι καλλιτεχνικά, γι αυτό και δεν τα διαφημίζουμε, οπότε έχουμε μία εμπειρία στο να παίζουμε πολλά και διαφορετικά είδη μουσικής, θα μπορούσε να είναι και latin το άλμπουμ, για παράδειγμα.

Η βλακεία των δημοσιογράφων και το εύρος της μουσικής

ΠτΘ: Γιατί όχι, άλλωστε κάποιοι συνάδελφοί σου της ελληνικής δισκογραφίας έχουν μπει και σε αυτά τα μονοπάτια…
Ζακ Στεφάνου: Η μουσική είναι πολύ ευρύ πεδίο. Ως τέχνη, έχει πραγματικά πολύ λίγους περιορισμούς και σε πάρα πολλά πεδία, μπορείς να κάνεις ωραία πράγματα. Επομένως, ο καθένας ανάλογα με το τι επιθυμεί, τι επιλέγει για δεκάδες λόγους, είτε γιατί αυτό τον εκφράζει, είτε γιατί αυτό πουλάει, είτε γιατί αυτό γουστάρει, είτε γιατί αυτό είναι που του αρέσει να ακούει, όταν ακούει τον εαυτό του, μπορεί να επιλέξει ό,τι είδος μουσικής θέλει, ό,τι είδος παραγωγής θέλει και να περάσει καλά.

ΠτΘ: Είχα ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα στο μυαλό μου, όταν σου είπα για συναδέλφους σου. Μιλάω για την Χαρούλα Αλεξίου και τον τελευταίο της δίσκο, κάποιες λάτιν ενορχηστρώσεις που είχαν αποτέλεσμα να δεχτεί κριτική από κάποιους δημοσιογράφους, που θεωρούν ότι θα έπρεπε να ερμηνεύει μόνο λαϊκά.
Ζακ Στεφάνου: Η αλήθεια είναι ότι τη βλακεία των δημοσιογράφων δεν μπορώ να την κριτικάρω, θα έπρεπε να υπάρχουν άλλοι δημοσιογράφοι που να κριτικάρουν την βλακεία των δημοσιογράφων, δεν είναι δικιά μου δουλειά να κρίνω. Δεν νομίζω ότι αυτή η τοποθέτηση ήταν πάντως από το κοινό, το κοινό μπορεί να ακούσει τον Γιάννη Πάριο να τραγουδάει νησιώτικα, και μπορεί να ακούσει τον Γιάννη Πάριο να τραγουδάει ηπειρώτικα που δεν έχουν καμία σχέση, απέχουν όσο απέχει η λάτιν από το έντεχνο και να είναι οκ . Δηλαδή, μπορεί να ακούσει και τον Νταλάρα να τραγουδάει λάτιν ή τον Νταλάρα να τραγουδάει ρεμπέτικα και πάλι να είναι οκ, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο Νταλάρας τραγουδάει τα ρεμπέτικα με τον ίδιο τρόπο που τραγουδάει τα λάτιν.

ΠτΘ: Και φαντάζομαι ότι και ο καλλιτέχνης είναι άνθρωπος, δηλαδή όταν ο καθένας από μας έχει την ανάγκη να ακούσει διαφορετική μουσική κάποιες ώρες σε σχέση με κάποιες άλλες, έτσι και ο καλλιτέχνης δεν είναι κακό να αλλάζει μία στο τόσο.
Ζακ Στεφάνου: Μα σαφέστατα, δεν είναι κακό να αλλάζει συνέχεια ο καλλιτέχνης, ας σκεφτούμε λίγο την Μαντόνα, ας πούμε. Η αλήθεια είναι ότι στα εμπορικά πλαίσια, και αν το δούμε σε επίπεδο εξωτερικού πολλοί καλλιτέχνες, πολλές μπάντες, εγκλωβιστήκανε σε ένα συγκεκριμένο πράγμα. Αποκτήσανε ένα κοινό από αυτό το πράγμα και φοβούμενοι ότι θα χάσουν το κοινό τους για πάντα, τρόμαξαν να αλλάξουν τον ήχο τους ή τον τρόπο που παίζουν. Βέβαια, υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις ας πούμε… Δηλαδή, αν μη τι άλλο, τι θα έπρεπε οι Radiohead να παίζουν συνέχεια το Creep; Θα είχαμε χάσει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της μουσικής αν δεν αποφάσιζαν, για παράδειγμα, να βάλουν ηλεκτρονικά στοιχεία στη μουσική τους.

ΠτΘ: Πιστεύω ότι και μακροπρόθεσμα, αυτή η λογική του να εντάσσουμε τον εαυτό μας σε ένα συγκεκριμένο μουσικό ρεύμα, καταλήγει στο να κάνει κακό στον ίδιο τον τραγουδοποιό, στην ίδια την μπάντα.
Ζακ Στεφάνου: Είναι ενάντια στη δημιουργικότητα, είναι καλό βέβαια ως practice, δηλαδή να δεις ότι έχω ένα πολύ συγκεκριμένο αντικείμενο, το οποίο είναι η Brit pop, για να δούμε που μπορούμε να το φτάσουμε αυτό το πράγμα. Αλλά από την άλλη θα θελες να κάνεις κάτι άλλο; Εγώ αυτό αναρωτιέμαι. Εγώ ακούω διάφορες μουσικές, και μου αρέσουν διάφορες μουσικές και θα θελα πολύ να παίζω πολλές μουσικές από αυτές. Τώρα, αν κάποια στιγμή κάνω ένα project που αποφασίσω να τραγουδήσω Balkan και δεν είναι καλό, είναι θέμα δικιάς μου αισθητικής και αυτοπαρατήρησης αν είναι καλό ή όχι και αν θέλω να το συνεχίσω. Μπορούμε να κάνουμε και λάθη και πειράματα.

Περί mastering

ΠτΘ: Να σε γυρίσω στα του δίσκου, το mastering του δίσκου έγινε στην Καλιφόρνια από τον Eddy Schreyer, συνεργάτη του Βοb Dylan, της Beyonce, της Lady Gaga μεταξύ άλλων… Κάτι παρόμοιο είχε κάνει στον τελευταίο του δίσκο και ο φίλος και συνάδελφος σου Στάθης Δρογώσης. Δεν σας ικανοποιούν πλέον οι ελληνικές παραγωγές;
Ζακ Στεφάνου: Το επίπεδο παραγωγής είναι δικό μας θέμα, επομένως μας ικανοποιούν οι παραγωγές. Το τελικό κομμάτι τώρα που ονομάζεται mastering, είναι πάρα πολύ χρήσιμο για την εξομάλυνση του δίσκου. Για να καταλάβουν και όσοι δεν έχουν σχέση με την μουσική, όλο αυτό το υλικό που έχουμε φτιάξει εμείς, θα τοποθετηθεί σε έναν δίσκο, ένα cd του οποίου το format θα ακούγεται εξίσου καλά αν το βάλεις σε ένα κλαμπ, στο αυτοκίνητό σου, σε ένα cd player, ή το ακούσεις στην τηλεόρασή σου. Είναι μία εργασία που απαιτεί μεγάλη εμπειρία και ικανότητα και η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές στην Ελλάδα πληρώνεις λεφτά για ένα προϊόν το οποίο δεν αξίζει τόσο.

ΠτΘ: Δηλαδή είναι μια προσπάθεια αναβάθμισης της ελληνικής μουσικής.
Ζακ Στεφάνου: Νομίζω πως είναι πολύ ξεκάθαρο όταν ακούει κάποιος τον ήχο του Δρογώση και την επόμενη στιγμή ακούσει ένα άλλον δίσκο μίας μπάντας, ακόμη και ξενόγλωσσης για παράδειγμα, που έχει γίνει το mastering σε ένα τυχαίο στούντιο, κάπου, καταλαβαίνεις απευθείας τη διαφορά, είναι άλλο το βάθος ήχου, άλλη η ένταση.

Ο έρωτας, η μεγαλύτερη πηγή έμπνευσης

ΠτΘ: «Μια ωδή στην καθημερινότητα», έτσι χαρακτηρίζεις το «Koalaboration». Η καθημερινότητα μετράει περισσότερο τελικά ή η απόδραση απ’ αυτή;
Ζακ Στεφάνου: Όπως το θέλει κανείς… Αν είσαι δηλαδή οκ με την καθημερινότητα και μπορείς να την «οδηγήσεις», έτσι ώστε κάθε πρωί που ξυπνάς να είσαι χαρούμενος με αυτά που έχεις να κάνεις, ακόμα και αν αυτά είναι κουραστικά, για μένα για παράδειγμα σήμερα ήταν να κουβαλήσω πέντε ηχεία ή να πάω να πληρώσω την εφορία, μπορείς να είσαι χαρούμενος από αυτό το πράγμα και να είσαι οκ, τότε η καθημερινότητα μετράει. Αν, από την άλλη, αυτό το πράγμα σε καταθλίβει τότε μετράει η απόδραση. Και τα δύο μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε δημιουργικά για να κοιμόμαστε το βράδυ και να γελάμε με τον άνθρωπο που κοιμάται δίπλα μας.

ΠτΘ: Η επικοινωνία, τα μπαρ, τα σκυλάδικα, το ΜΕΤΡΟ, οι διαδηλώσεις, ο θάνατος, ο έρωτας, η κτητικότητα, η απώλεια… Όλα τα παραπάνω θέματα των τραγουδιών σου. Ποιο σε εμπνέει και ποιο σε φοβίζει περισσότερο;
Ζακ Στεφάνου: Περισσότερο από όλα συνεχίζει να με εμπνέει ο έρωτας, γιατί καταλαμβάνει πραγματικά ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής των ανθρώπων. Ακόμα και αν είναι τελικά ψευδαίσθηση, όπως πολλοί πιστεύουν ότι είναι, κάτι δημιουργημένο από εμάς, δεν το έχουμε έμφυτο. Ουσιαστικά και στις χειρότερες συνθήκες, μπορεί να είσαι λιώμα, πιωμένος, μαστουρωμένος ή να είσαι στις καλύτερες συνθήκες, τέλεια, πλούσιος, ευτυχισμένος, χαρούμενος, μπορεί να είσαι στην χειρότερη δυνατή συνθήκη, άρρωστος, χρεωμένος, κουρασμένος, να είσαι σε πόλεμο, σε κάθε περίπτωση έχουμε αυτό το πράγμα. Δεν ξέρω αν είναι αυτό που καταφεύγουμε ή είναι η αρχική πηγή της ευτυχίας μας, πάντως συνεχίζει να αποτελεί τη μεγαλύτερη έμπνευσή μου. Ο μεγαλύτερος φόβος… Δεν ξέρω, δεν έχω κανέναν φόβο! Γενικότερα είμαι πολύ «αντι-φαν» των πραγμάτων που ο κόσμος συνηθίζει να φοβάται, είμαι «αντι-φαν» της ιδιοκτησίας, της βίας, ποτέ δεν έχω να φοβηθώ κάτι. Στις χειρότερες συνθήκες θα φύγω, θα πάω στο χωριό μου και θα πάρω ένα γαϊδούρι, μερικές κότες και μία κατσίκα. Αυτό είναι το χειρότερο σενάριο, να χρεοκοπήσουμε δηλαδή, να μας το ανακοινώσουν μετά τις εκλογές και να πρέπει να αλλάξουμε όλη την ζωή μας. Σε αυτή την περίπτωση θα είμαι εξίσου χαρούμενος, δεν φοβάμαι.

ΠτΘ: Στον πάντα προσεγμένο και με εξαιρετικό χιούμορ στίχο σου, μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στο «Εκείνος κι εκείνη», το «γεμάτος ως πάνω και άδειος στο βάθος του», εμπνευσμένο, όπως έγραψες στο συνοδευτικό booklet, από το «Άξιον Εστί», του Οδυσσέα Ελύτη. Μας επιφυλάσσεις και άλλες τέτοιες εμπνεύσεις στο μέλλον; Τελικά, ο στίχος δεν είναι μόνο θέμα ταλέντου και προσωπικότητας, αλλά και διαβάσματος;
Ζακ Στεφάνου: Η αλήθεια είναι ότι είμαι πάρα πολύ μεγάλος κλέφτης. Το κάνω μεν με πολύ έξυπνο τρόπο, τεχνηέντως, αλλά είμαι πολύ μεγάλος κλέφτης. Ειδικά όταν ακούω ξένους καλλιτέχνες, μ’ αρέσει πολύ ο Leonard Cohen π.χ. Χρησιμοποιώ πολύ την έμπνευση των άλλων, όχι αυτούσια βέβαια, για να εμπνευστώ και εγώ και το πιστεύω ότι η παρθενογένεση είναι κάτι που υπάρχει σε πολύ λίγους ανθρώπους, δηλαδή μπορεί να υπήρξαν και δέκα άνθρωποι στον πλανήτη που γεννήσανε μουσική και παρήγαγαν στίχο από το μηδέν. Τώρα, στο μέλλον δεν ξέρω, αν θα εμπνευστώ από κάποιον στίχο γνωστού ποιητή ή από τον ανεμιστήρα που κοιτάω αυτή την στιγμή!

Η ανειλικρίνεια στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους, αλλά και την πολιτική ζωή

ΠτΘ: «Όλα αυτά που θέλω να πω», ο τίτλος ενός εκ των νέων τραγουδιών σου. Πιστεύεις ότι στην εποχή μας οι άνθρωποι λένε αυτά που θέλουνε;
Ζακ Στεφάνου: Όχι, γενικά νομίζω ότι είμαστε πολύ, εγώ είμαι δηλαδή πολύ κρυψίνους. Και δεν λέω αυτά που θέλω, απλά έχω το καλό, την τύχη, όταν κάθομαι μόνος μου ή κάτι με βασανίζει πάρα πολύ, να γράφω ένα τραγούδι. Αλλά γενικά νομίζω ότι είμαστε αρκετά ανειλικρινείς, φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τις σχέσεις μας ή τον τρόπο που χωρίζουμε πλέον, οι άνθρωποι είκοσι και τριάντα χρονών.

ΠτΘ: Φοβόμαστε κάτι ή είναι λόγω χαρακτήρα πιστεύεις;
Ζακ Στεφάνου: Δεν ξέρω, είναι σύνδρομο της εποχής. Είμαστε πολύ πρόθυμοι να βγάλουμε τις φωτογραφίες μας στο facebook, με τις οποίες δείχνουμε κάθε πτυχή του χαρακτήρα μας, πώς πίνουμε το ποτό μας, πώς κάνουμε μπάνιο, κάθε μαλακία που κάνουμε στο σπίτι και πόσο ναρκισσιστές είμαστε που βγάζουμε πεντακόσιες φωτογραφίες τον εαυτό μας με το κινητό μας, αλλά από την άλλη δεν είμαστε έτοιμοι να εκθέσουμε το πραγματικό μας συναίσθημα, δηλαδή να πούμε «αγάπη μου με ενοχλεί που δεν μ’ αγαπάς, που νιώθω ότι δεν μ’ αγαπάς», κάτι που πρέπει να πεις την ώρα που το νιώθεις, όχι μετά από έξι μήνες σχέση. Φτάνουμε στα όριά μας πολλές φορές για να εκφράσουμε αυτό που θέλουμε, την αλήθεια σε σχέση με τα συναισθήματα. Όπως φτάνουμε και στα όριά μας για να εκφράσουμε την αλήθεια μας σε σχέση με την πολιτική. Δηλαδή ξέρουμε ότι μας δουλεύουμε τριάντα χρόνια και περιμένουμε να χρεοκοπήσει η χώρα για να βγούμε στους δρόμους και να καταλάβουμε την Βουλή. Είναι πραγματικά αστείο αυτό το πράγμα.

ΠτΘ: Και να βγούμε στους δρόμους έτσι;
Ζακ Στεφάνου: Νομίζω ότι είναι δεδομένο. Εύχομαι να μη γίνει αυτό το πράγμα. Αν η κατάσταση όμως είναι τόσο δύσκολη, όπως την περιγράφουν οι φήμες που ακούγονται στην Αθήνα, ξέρω ότι θα βγούμε και θα γίνει χαμός, όπως έγινε και σε άλλες χώρες, όπως έγινε στην Αργεντινή για παράδειγμα, που ο λαός δεν έφταιγε και τον φτάσανε σε αυτό το σημείο.

ΠτΘ: Το θέμα, κατά την άποψη μου, είναι να βγούμε στους δρόμους, αλλά να βγούμε με συγκεκριμένα αιτήματα και με εναλλακτικές προτάσεις.
Ζακ Στεφάνου: Αυτό είναι πολύ δύσκολο σε στιγμή χρεοκοπίας ή σε στιγμή πανικού. Σε στιγμή πανικού απλά βγαίνουν στους δρόμους, «τρώνε» όσους φταίνε και έρχεται συνήθως ένας, ο οποίος στην αρχή δείχνει ότι είναι πολύ ελπιδοφόρος και στην συνέχεια αποδεικνύεται για μια ακόμη φορά ότι είναι κάποιος προσωρινός, ο οποίος θα αποκαταστήσει την τάξη. Δυστυχώς, η ιστορία μάς έχει δείξει ότι και σε αυτές τις εξεγέρσεις δεν συμβαίνει κάτι το ουσιαστικό. Νομίζω το σημαντικό είναι το να αλλάζουμε μέσα μας, βάσει αυτού, να βλέπουμε δηλαδή τις συνθήκες ξανά εκ νέου, τι λάθος κάναμε; Γιατί αγοράσαμε δεύτερο εξοχικό και τρίτο αυτοκίνητο, γιατί πήραμε δάνειο για να κάνουμε διακοπές, ενώ ως χώρα δεν είχαμε τα φόντα; Αυτά ίσως μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μαθήματα για τη μετέπειτα γενιά, για τα παιδιά μας δηλαδή.

ΠτΘ: Η αυτοκριτική είναι κάτι που απουσιάζει…
Ζακ Στεφάνου: Απουσιάζει όταν τα πράγματα είναι καλά, όταν τα πράγματα είναι άσχημα, στους πιο εύστοχους ανθρώπους, νομίζω ότι γίνεται βίωμα.

Η συλλογικότητα στη «μΠάντα-Κοάλα» και ο στόχος της ξεκούρασης

ΠτΘ: Η «μΠάντα-Κοάλα» είναι ένα εγχείρημα τεσσάρων πλέον χρόνων. Άφησες κατά μέρος το «εγώ» και προέταξες το «εμείς». Πλέον δεν είναι ένας, αλλά τέσσερις που αποφασίζουν για το τελικό αποτέλεσμα που φτάνει στ’ αυτιά μας. Αισθάνεσαι δικαιωμένος από την επιλογή αυτή;
Ζακ Στεφάνου: Ναι πάρα πολύ. Ούτως η άλλως είμαι πολύ ομαδικός άνθρωπος στη ζωή μου. Δεν θα μπορούσα, δηλαδή, να είμαι ο Ζακ Στεφάνου «το αφεντικό» που έχω και πέντε μουσικούς. Προτιμώ να έχω μία ομάδα, που είναι επί ίσης όροις όλα, είτε αυτό είναι οικονομικά, είτε δουλειά, είτε είναι κουβάλημα, είτε είναι ενοίκιο του στούντιο και δουλεύουμε παρέα.

ΠτΘ: Για ένα ακόμη καλοκαίρι είτε μόνος, είτε με την «μΠάντα-Κοάλα», περιόδευσες σε όλη την Ελλάδα, αλλά και στην Κύπρο. Το ίδιο συμβαίνει και τώρα που χειμωνιάζει! Διακοπές κάνεις ποτέ; Τι είναι αυτό που κερδίζεις και σε κάνει, τόσα χρόνια, να είσαι κυριολεκτικά «on the road»;
Ζακ Στεφάνου: Τίποτε, δεν είναι αυτό που κερδίζω, είναι το γεγονός ότι είμαστε μουσικοί και παρόλη την ψευδαίσθηση που δημιουργείτε σε πολύ κόσμο, πρέπει συνέχεια να βγάζουμε τα προς το ζην. Θα ήθελα πολύ να κάνω διακοπές κάποια στιγμή, αλλά κάνουμε συνέχεια live. Πιστεύω ότι μέσα στο επόμενα δύο χρόνια, όμως, θα τα καταφέρω, το έχω βάλει στόχο.

ΠτΘ: Ζακ να σε ευχαριστήσω πολύ για την συνέντευξη και σε περιμένουμε με μεγάλη ανυπομονησία, μαζί με τον Σπύρο Γραμμένο, για μια βραδιά γεμάτη κέφι, που θα μας χαρίσουν οι μουσικές σας στο caf bar «Ραδιόφωνο», το βράδυ της Δευτέρας!
Ζακ Στεφάνου: Εγώ ευχαριστώ, περιμένουμε με μεγάλη χαρά όλο τον κόσμο.

Σπύρος Γραμμένος «Μου αρέσει τα τραγούδια μου να δίνουν στον ακροατή εικόνες, να δίνουν πράγματα»

Λίγο πριν τα τριάντα, άφησε τη δουλειά του κομμωτή στα Ιωάννινα και εγκαταστάθηκε μόνιμα -από τον περασμένο Αύγουστο- στην Αθήνα. Κυκλοφόρησε αποκλειστικά με δικές του δυνάμεις το πρώτο του cd, με τίτλο «Λίγο πριν τα… τιράντα», γιατί δεν αποχωρίζεται ποτέ τις κόκκινες τιράντες του, αρνείται το χαρακτηρισμό «καλλιτέχνης» και προτιμάει τον όρο τραγουδοποιός και την ερχόμενη Δευτέρα, μαζί με τον Ζακ Στεφάνου, θα επιχειρήσει να μας διασκεδάσει, αλλά και να μας αφυπνίσει με τα γνωστά αλλά και άγνωστα τραγούδια που αγαπάει και είναι υπεύθυνα για την κοιλιά του!!! Ο λόγος για τον Σπύρο Γραμμένο…

Ηγουμενίτσα – Ιωάννινα – Αθήνα

Μέχρι τα δεκαπέντε μου ζούσα στην Ηγουμενίτσα, που δεν έχει τίποτα άλλο παρά μόνο το λιμάνι της και σπίτια γύρω απ’ αυτό και τότε μετακόμισα στα Γιάννενα, όπου έζησα εκεί άλλα 15 χρόνια. Από πέρυσι τον Αύγουστο, πήρα το δρόμο για την Αθήνα, αλλά εγώ στο μυαλό μου δεν ζω στην Αθήνα, ζω ακόμη στην επαρχία, καθώς δεν μπορώ να δεχθώ τους ρυθμούς και τον τρόπο ζωής των Αθηναίων. Το μόνο καλό είναι ότι η Αθήνα είναι πολύ όμορφη, την προτείνω ανεπιφύλακτα σε όσους μπορούν να έρθουν για διακοπές! Η εικόνα που παρουσιάζουν τα κανάλια είναι λίγο πλασματική, υπάρχουν και περιοχές που είναι πολύ όμορφες και δεν αναφέρομαι μόνο στα βόρεια προάστια, χεστήκαμε γι’ αυτά! Όμως, η κίνηση και ο τρόπος ζωής γενικότερα των εργαζόμενων, έτσι όπως τον έχουν κάνει, είναι δύσκολος.

Ο «έρωτας» με τον Μουζουράκη, οι κρίσιμες αποφάσεις και η νόμιμη ή παράνομη τέχνη

Όταν ήρθα στην Αθήνα φανταζόμουνα τα πράγματα χειρότερα. Όταν μετακομίζαμε και το σκεφτόμουν καθώς ήμουν στο δρόμο με τ’ αμάξι, πίστευα ότι θα ήταν χειρότερα. Ήμουνα μάλλον τυχερός, γνώρισα και πολύ καλά παιδιά, ήτανε και η συνεργασία μου με τον Πάνο Μουζουράκη, ο οποίος με βοήθησε πάρα πολύ, με «έσπρωξε» ή για να το πω πιασάρικα με ερωτεύτηκε.

Το πράγμα είναι να ζυγίσεις την κατάσταση και να πεις τι έχεις να κερδίσεις και τι έχεις να χάσεις. Το πιο σημαντικό είναι το τι έχεις να χάσεις. Δηλαδή, να πάρουμε την περίπτωσή μου π.χ. αν κοντεύεις τα τριάντα, παίζεις στην πόλη σου οκτώ χρόνια κι έχεις εκατό άτομα κοινό, κάποια στιγμή λες ή θα τα παρατήσω και θα συνεχίσω να κάνω την πρωινή μου δουλειά, που εγώ δούλευα σε κομμωτήριο δεκαπέντε χρόνια ή θα κάνεις ένα βήμα μπροστά. Κι αν σου κάτσει, που λένε! Αλλά το σημαντικότερο είναι να αναλογιστείς τι έχεις να χάσεις.
 Κυκλοφόρησα το CD μου εντελώς μόνος μου, πλήρωσα τα πάντα, μέχρι και την κοπή στο εργοστάσιο πλήρωσα μόνος και βρήκα ένα label, μια ανεξάρτητη εταιρία, η οποία έβαλε τη στάμπα της επάνω, ώστε το CD να μπορεί να κυκλοφορήσει νόμιμα, στα δισκάδικα εννοώ, να μην είναι παράνομο, γιατί η τέχνη είναι νόμιμη ή παράνομη, ανάλογα με το πόσο πληρώνεται το κράτος.

Η «απαιτητική» και αφυπνιστική σάτιρα

Η σάτιρα δεν έχει διάρκεια. Σ’ αυτό το είδος δημιουργίας πρέπει να παρουσιάζεις κάθε μήνα καινούρια πράγματα. Αν έρθει ένας να σε δει δύο ή τρείς φορές και λες τα ίδια πράγματα την τέταρτη θα σε βαρεθεί.
Αυτό που μ’ ενδιαφέρει εμένα είναι να διασκεδάζει, να ξεχνιέται αυτός που θα έρθει να με παρακολουθήσει και παράλληλα μέσα από αστεία πράγματα της καθημερινότητας, όπως είπα πριν, να τον βάζεις και σε σκέψεις. Δηλαδή, να έρθει να γελάσει, αλλά και να του δώσεις ένα ερέθισμα να σκεφτεί.

Τα περιγραφικά και αδιάφορα τραγούδια και οι πηγές έμπνευσης

Η έμπνευση έρχεται από μόνη της και τις περισσότερες φορές απορρέει από εικόνες της καθημερινότητας. Ο έρωτας είναι το θέμα που με εμπνέει περισσότερο. Και στα κοινωνικά τραγούδια μου ακόμη υπάρχει.
Ξεχωρίζω τα τραγούδια σε περιγραφικά και αδιάφορα. Μου αρέσουν πιο πολύ τα περιγραφικά. Δεν με καίει αν το τραγούδι είναι χιουμοριστικό ή σατυρικό. Μου αρέσει τα τραγούδια μου να δίνουν στον ακροατή εικόνες, να δίνουν πράγματα.

Για την τέχνη, την προέλευσή της, τα πολιτικά τραγούδια και την αμοιβή της

Η τέχνη είναι από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να έρχεται αντιμέτωπη με το κακό, γι’ αυτό και πιστεύω ότι γράφονται και πρέπει να γράφονται πολιτικά τραγούδια.
Η τέχνη ανήκει στο λαό, γιατί η τέχνη έρχεται από το λαό, τα τραγούδια γράφονται από το λαό, γιατί αυτός που τα γράφει από κάποιον έχει πάρει την έμπνευση, αλλά παρ’ όλα και ο τραγουδοποιός πρέπει να ανταμείβεται, στο βαθμό μιας αξιοπρεπούς επιβίωσης, για τις ώρες δουλειάς του. Όπως, έχω δηλώσει ξανά, θέλω να παίζω τσάμπα, αλλά να ζω από τη μουσική.

Για τον Σαββόπουλο και τη σχέση παλιών και νέων καλλιτεχνών

 Έχω ακούσει όλη τη δισκογραφία του Σαββόπουλου και έχω επηρεαστεί απ’ αυτόν στη ζωή μου, στον τρόπο που γράφω σε όλα. Ένιωσα δέος φέτος, όπου δυο ώρες πριν τη συναυλία μου στο Θέατρο Βράχων με πήρε από μόνος του τηλέφωνο και μου έδωσε πάρα πολύ δύναμη. Αυτό και μόνο εμένα μου αρκεί.
Γενικά, υπάρχει απ’ τους παλιότερους ένας ανταγωνισμός κι ένας φόβος προς τους νέους. Το βλέπουμε πολύ συχνά. Υπάρχουν όμως κι άλλοι που βοηθάνε με αγάπη και φροντίδα τους νέους καλλιτέχνες.

Το άμεσο μέλλον

Αυτή την εποχή έχουμε αυτό το ντουετάκι με τον Ζακ, που γυρνάμε και παίζουμε τη δουλειά μας, γνωστά και άγνωστα τραγούδια. Εμένα κυρίως μου αρέσουν τα άγνωστα, αυτά που δεν ξέρει και δεν μπορεί να συμμετάσχει ο κόσμος, αυτά που δημιουργούν «κοιλιά» – έτσι δημιούργησα και τη δικιά μου «κοιλιά» ακούγοντας άγνωστα τραγούδια! -, τα Σάββατα παίζω στο «Οξυγόνο», στην Αθήνα, με τους Salata band, κι ετοιμάζω ένα καινούριο σχήμα με το οποίο θα εμφανιστούμε λογικά μετά τα Χριστούγεννα, όπου θα παρουσιάζω παλιά και καινούρια κομμάτια και σε όσους χώρους μπορούμε θα εμφανίζονται μαζί μας και οι αδερφές Μελά, δύο εξαίρετες παρουσίες, χορεύτριες και τραγουδίστριες, οι οποίες θα ενισχύουν και την παράσταση.

Υ.Γ. Λόγω του προεκλογικού φύλλου και της ανάγκης για οικονομία χώρου, ο συντάκτης οφείλει να ζητήσει συγνώμη για τη δομή της συνέντευξης και να δεσμευτεί επισήμως για μια ολοκληρωμένη συνέντευξη στον ίδιο τον καλλιτέχνη (ε, συγνώμη… Τραγουδοποιό ήθελα να γράψω!)

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.