Ελενη και Σουζανα Βουγιουκλη: «Η μουσικη ειναι ενιαια, οι παραδοσιακες μουσικες των λαων εχουν βαθια κοινη ριζα»

Τελικά είναι ευκολότερο να παραθέτει κάποιος τα στοιχεία και τα λεγόμενα καλλιτεχνών που πέρασαν από την πόλη και… πάνε, παρά αυτά δύο κοριτσιών που όλοι θεωρούν «δικά μας παιδιά», με τις τρεις αυτές λέξεις να λέγονται με όλο και περισσότερο καμάρι μέσα στα χρόνια.

Η Ελένη και η Σουζάνα Βουγιουκλή ξεκίνησαν από πολύ νωρίς να εξερευνούν τις μουσικές του κόσμου και να πειραματίζονται με τις δυνατότητες της ανθρώπινης φωνής ως εγγενούς μουσικού οργάνου. Με λαμπρές μουσικές και θεωρητικές σπουδές, ιδιαίτερη έμφαση στην πρωτότυπη γλώσσα και με σεβασμό στην προφορά και στην εκφορά της, τραγουδούν σε πάνω από είκοσι γλώσσες και διαλέκτους, τόσο a capella όσο και με τη συνοδεία πιάνου, κιθάρας και κρουστών που παίζουν οι ίδιες. Έχουν δώσει συναυλίες ethnic, κλασικής και παραδοσιακής μουσικής σε σημαντικές διοργανώσεις και διεθνή φεστιβάλ σε Ελλάδα, Κύπρο, Ελβετία, Βουλγαρία, Η.Π.Α, Ιταλία, Ουκρανία, Τουρκία και Ρουμανία.

Η Ελένη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, μεγάλωσε στην Ξάνθη, είναι πτυχιούχος του τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του πανεπιστημίου Μακεδονίας και συγγραφέας του βιβλίου «Ευρωπαϊκή Ένωση και Τουρκία». Διακρίθηκε στον Πανελλήνιο Μαθητικό Διαγωνισμό του υπουργείου Παιδείας (πρώτο βραβείο στο τραγούδι a cappella) και ως μέλος παραδοσιακών συγκροτημάτων έχει πολλές εμφανίσεις και καταγραφές σε cd με τραγούδια από τη Μικρά Ασία, τη Θράκη κι άλλες περιοχές. Ασχολείται με τον κλασικό και παραδοσιακό χορό, καθώς και με την έρευνα στο θέατρο-performing. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά, τούρκικα, αραβικά, λίγα ρωσικά και ιταλικά. Η Σουζάνα γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ξάνθη και είναι πτυχιούχος του τμήματος Μαθηματικών (κατεύθυνση Καθαρά Μαθηματικά) του Α.Π.Θ. με τρεις πρωτότυπες εργασίες στην Άλγεβρα. Ασχολείται με τη σύνθεση, με τον χορό -κλασικό, παραδοσιακό και Afro-jazz- καθώς και με την έρευνα στο θέατρο-performing. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά, λίγα ιταλικά και πορτογαλικά. Η μελέτη της σχέσης μουσικής και μαθηματικών την ενδιαφέρει ιδιαίτερα και μελλοντικός στόχος της είναι η περαιτέρω έρευνα σε αυτό τον τομέα.

Το ρεπερτόριό τους απαρτίζουν τραγούδια από τις παραδόσεις διαφόρων λαών: ρεμπέτικα και παραδοσιακά ελληνικά σε όλες τις διαλέκτους συμπεριλαμβανομένων ελληνόφωνων της κάτω Ιταλίας, τραγούδια των Βαλκανίων, πορτογαλέζικο fado, ναπολιτάνικα, ισπανόφωνα, ιρλανδέζικα, γαλλικά, τούρκικα, αραβικά, τσιγγάνικα, αμερικάνικο blues, σεφαραδίτικα, καθώς επίσης και δικές τους συνθέσεις. Έχουν συνεργαστεί με πολλούς γνωστούς καλλιτέχνες: Μαρία Φαραντούρη (Ηρώδειο), Θανάση Γκαϊφύλλια, Λουδοβίκο των Ανωγείων, Ψαραντώνη, Θανάση Παπακωνσταντίνου (cd «Ο σαμάνος»), Τατιάνα Λύγαρη (στο μουσικό βαγόνι του θεάτρου «Το τρένο στο Ρούφ», με τις μουσικές παραστάσεις «Μάγισσες στο Ρούφ» και «Οι κυρίες τραγουδούν και… blues»), Χρήστο Θηβαίο, Γιάννη Σπάθα, Βασίλη Λέκκα κ.α.

Η πρώτη δισκογραφική δουλειά τους που κυκλοφορεί εδώ και ενάμισι χρόνο από την «Legend», περιέχει –μεταξύ άλλων- παραδοσιακά τραγούδια από τη Θράκη, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τον Πόντο, την κάτω Ιταλία, ένα τσιγγάνικο της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ένα λιβανέζικο ύμνο της Μεγάλης Παρασκευής, μέχρι και Μάνο Χατζιδάκι και ρεμπέτικο, όλα ερμηνευμένα με απαράμιλλο τρόπο.

Στον σπουδαίο παγκόσμιο δρόμο της Κρίστης Στασινοπούλου και της Σαβίνας Γιαννάτου

Τα καλά νέα κυκλοφορούν γρήγορα κι έτσι οι αναγνώστες του «ΠτΘ» γνωρίζουν για την επικείμενη περιοδεία των αδερφών Βουγιουκλή στην Ελβετία. Αυτή ήταν και η αφορμή της συζήτησής μας μαζί τους, καθώς σε μια σύντομη επίσκεψή τους στην Ξάνθη, δεν αρνήθηκαν να κλέψουν χρόνο για μια εξόχως ενδιαφέρουσα –και μακρά όπως εξελίχθηκε- κουβέντα μας.

Ξεκινώντας από την επικείμενη τρίτη περιοδεία τους στην Ελβετία (έχουν ξαναπαίξει εκεί πριν από τέσσερα και πέντε χρόνια σε Ζυρίχη, Βέρνη, Βασιλεία και Γενεύη, σε μουσικές του κόσμου αλλά και δικές τους συνθέσεις), οι καλλιτέχνιδες λένε: «Μας ξανακαλούν από την ελληνική κοινότητα της Ζυρίχης για μια σειρά συναυλιών με αφορμή τα 85 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι, σ’ ένα αφιέρωμα με δικά του τραγούδια. Θα παίξουμε πάλι στις ίδιες πόλεις στις 12-14 Νοέμβρη και είναι μεγάλη χαρά και τιμή για μας, μιας και με τις μουσικές του Χατζιδάκι μεγαλώσαμε. Είναι από τους σημαντικότερους συνθέτες όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και του κόσμου και αισθανόμαστε μια βαθιά σύνδεση μαζί του μιας και έζησε στην Ξάνθη, λέγοντας ότι του έδωσε πολλά βιώματα και ακούσματα. Έχουμε διασκευάσει πολλά από τα τραγούδια του, κάποια μας ταιριάζουν πολύ ως φιλοσοφία και θα τα παρουσιάσουμε με τον δικό μας τρόπο, με δυο φωνές, πιάνο και κιθάρα». Αίροντας δε κάποια στερεότυπα, προσθέτουν: «Το κοινό εκεί είναι πάρα πολύ θερμό. Στη Βασιλεία χειροκροτούσαν τόσο πολύ που ο χρόνος τελικά βγήκε διπλάσιος από αυτόν που είχε προγραμματιστεί να παίξουμε! Ήταν πολύ ευχάριστη εμπειρία, προλόγιζαν όλα τα τραγούδια στα ελληνικά παρότι οι Έλληνες θεατές ήταν μόνο το 10% του κοινού. Μας είπαν ότι αγαπάνε πολύ τη χώρα μας και το λαό της κι ότι πολλοί μαθαίνουν ελληνικά. Καμία σχέση με αυτό που λέγεται για λαούς πιο “συμμαζεμένους”, κάθε άλλο παρά αυτό είδαμε. Και όμορφες πόλεις, παντού πιάνα, κτίρια διατηρημένα για αιώνες…». Κλείνοντας τα του εξωτερικού, οι αδερφές Βουγιουκλή προσθέτουν: «Από μικρές κάναμε συναυλίες κι έχουμε πάει σε πολλές χώρες, ακόμα και με τον κ. Μπαμπινιώτη σε διάφορα παραρτήματα του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού στην Ευρώπη. Είναι πολύ σπουδαίες εμπειρίες, το ταξίδι είναι πολύ σημαντικό στη φιλοσοφία μας για τη ζωή και τη μουσική, ανοίγουν οι ορίζοντες, κοινωνούμε τη μουσική του τόπου μας και παίρνουμε ακούσματα άλλων λαών. Και είναι αυτό που λέγεται, ότι η μουσική σαν γλώσσα επικοινωνίας ενώνει τους λαούς».

Σημαντική στιγμή και η περσινή καλοκαιρινή συνεργασία τους με τον Goran Bregovic, παίζοντας μαζί του σε συναυλίες στη Νάουσα και στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων: «Στους Φιλίππους μεγαλώσαμε παρακολουθώντας παραστάσεις. Άλλη μεγάλη συγκίνηση, αφού πριν από δεκαπέντε χρόνια τον είχαμε δει εκεί κι αυτή τη φορά ήμαστε μαζί κι εμείς…».

Ξάνθη, Χατζιδάκις, βιώματα και μνήμες

Ο Νοέμβριος συνεχίζεται και κλείνει με δύο σημαντικές συναυλίες των αδερφών Βουγιουκλή. Στις 19 του μήνα θα εμφανιστούν για πρώτη φορά στη Λάρισα (Δημοτικό Ωδείο) και στις 27 Νοεμβρίου για δεύτερη φορά –μετά την περσινή σπουδαία πρώτη εμφάνιση- στα Γιάννενα (Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία), με διοργανωτή το Ίδρυμα Κωνσταντίνου Κατσαρή.

Προς το παρόν τα κορίτσια διανύουν τον τέταρτο χρόνο τους στην Αθήνα. Ήταν για δύο χρόνια σε μουσικές παραστάσεις στο «Τρένο στου Ρουφ», πέρυσι εμφανίστηκαν σε διάφορα μέρη στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και φέτος συνεχίζουν –εκτός της περιοδείας στην Ελβετία- με εμφανίσεις στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα. Ωστόσο, δεν παύουν να μιλούν για… την Ξάνθη: «Εμφανιστήκαμε εδώ στις γιορτές παλιάς πόλης και ήταν μεγάλη συγκίνηση για μας, αφού στην Ξάνθη οφείλουμε σε πολύ μεγάλο ποσοστό το πολυπολιτισμικό στοιχείο κι αυτό που κάνουμε στη μουσική. Όλα τα πρώτα βιώματα και ακούσματά μας, τον τρόπο που μάθαμε τη μουσική στην πόλη που μας αγάπησε και μας αγκάλιασε από μικρές. Κι εμείς αυτό το αναγνωρίζουμε και το εκτιμάμε κι όσο περνάει ο καιρός και γνωρίζεις κι άλλα, εκτιμάς ακόμα περισσότερο αυτά που ίσως είχες σαν δεδομένα μέσα σου».

Το πρώτο cd των αδερφών Βουγιουκλή έχει να κάνει με μία ενότητα από όσα έκαναν, τα ελληνικά και ελληνόφωνα τραγούδια της κάτω Ιταλίας. «Τώρα υπάρχουν σκέψεις για επόμενο δίσκο με δικές μας συνθέσεις που έχουμε στο ρεπερτόριό μας και σκεφτόμαστε να τις βγάλουμε δισκογραφικά» λένε και θυμούνται τον Μάνο Χατζιδάκι ως δάσκαλο και οδηγό των βημάτων τους: «Εκείνος έλεγε ότι για να ηχογραφήσεις ένα τραγούδι, πρέπει να το έχεις παίξει τουλάχιστον είκοσι φορές ζωντανά στον κόσμο. Η δισκογραφία αποτελεί για μας ένα μέσο που καταγράφεις κάτι, ωστόσο για κανέναν δεν έχει πια την παλιότερη αίγλη. Είναι κρίμα που συμβαίνει αυτό, αν κι εμείς ανήκουμε περισσότερο στις ζωντανές εμφανίσεις και στο cd δεν μπορούμε να αποτυπώσουμε παρά λίγα μόνο απ’ όσα κάνουμε στο live». Όσο για τις ζωντανές εμφανίσεις τους, τις αποκαλούν «παραστάσεις, γιατί έχουμε μέσα πολλά θεατρικά στοιχεία χωρίς να είναι κάτι επιτηδευμένο» και λένε: «Σ’ αυτές έχουμε μια πολυποίκιλη ροή. Όλο αυτό οφείλεται στην άποψή μας ότι η μουσική είναι ενιαία και ότι οι παραδοσιακές μουσικές των λαών έχουν βαθιά κοινή ρίζα. Μας ενδιαφέρει πολύ η τελετουργία στην τέχνη, οι ταραντέλες, οι ύμνοι κι όσα έχουν να κάνουν με τελετές του κάθε λαού. Και βλέπεις αντιδιαμετρικά και άσχετα σημεία του πλανήτη να μοιάζουν, όπως για παράδειγμα τα ηπειρώτικα με τα πολυφωνικά κινέζικα, όπως και αφρικανικά blues».

«Για πρώτη φορά μια γενιά είναι σε χειρότερη θέση από την προηγούμενη»

Μεταξύ των τόσων άλλων σε μια μακρά συζήτηση, μοιραία αυτή φτάνει και στην εντεινόμενη δυσχέρεια που επιβουλεύεται όχι μόνο την ψυχαγωγία αλλά και τον αγώνα της διαβίωσης: «Σίγουρα έρχονται πολύ δύσκολες εποχές και το βασικό είναι η ανεργία» λένε οι καλλιτέχνιδες: «Γιατί παίζει το ρόλο της και η άσχημη ψυχολογική κατάσταση, με την ανεργία να έχει φτάσει σε πολύ υψηλά ποσοστά. Όμως είμαστε αισιόδοξοι άνθρωποι και θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα βγει κάτι καλό από αυτό, ίσως ν’ αρχίσουμε να μην ασχολούμαστε τόσο πολύ με το χρήμα. Αυτή η κρίση είναι και αξιών, αυτό είναι πιο βαθύ και απαιτεί ριζικές αλλαγές. Όλα αυτά τα χρόνια υπήρχε ένας υπερβάλλων ζήλος για το κυνήγι του χρήματος, της ατομικής επιτυχίας και ευμάρειας, με όλα να περιστρέφονται γύρω από το εγώ του καθενός. Είναι λίγο άρρωστα πράγματα όλα αυτά και αν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι για να είμαστε καλά εμείς πρέπει να είναι κι ο διπλανός μας, δεν πρόκειται ποτέ να καλυτερέψει η ζωή μας. Ιστορικά πάντα δύσκολες ήταν οι στιγμές, αλλά για πρώτη φορά η δική μας γενιά είναι σε χειρότερη θέση από την προηγούμενη. Συνήθως λειτουργούν εξελικτικά τα πράγματα, αλλά τώρα υπάρχει ένα πισωγύρισμα».

Φέρνοντας τα παραπάνω στον καλλιτεχνικό χώρο, η Ελένη και η Σουζάνα Βουγιουκλή δηλώνουν: «Μουσικές σκηνές κλείνουν και αυτό φαίνεται εντονότερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Εμείς λειτουργούμε κάπως διαφορετικά συναυλιακά και δεν έχουμε αντιληφθεί ακόμα το μέγεθος της κρίσης. Πάντως, σίγουρα δεν είναι καλό να μειώνονται οι δουλειές και η διασκέδαση των ανθρώπων, να συρρικνώνονται οι σεζόν και οι εμφανίσεις καλλιτεχνών. Γεγονός είναι επίσης ότι οι τιμές είχαν αυξηθεί πάρα πολύ -κι ακόμα είναι ακριβές- και οι μουσικοί θα πρέπει να ρίξουν τις αμοιβές τους. Ακόμη και οι παραστάσεις του εξωτερικού έρχονται εδώ με πολύ ψηλότερες τιμές από ό,τι σε άλλες χώρες, σαν να είμαστε πλούσιοι και καλοπληρωτές που μπορούν να δώσουν παραπάνω!».

Νέες τεχνολογίες και διαδίκτυο, μέσα που ανοίγουν ορίζοντες και δυνατότητες στους καλλιτέχνες, είναι σημαντικά γι’ αυτές: «Το διαδίκτυο εννοείται ότι λειτουργεί προς θετική κατεύθυνση, αρκεί να βρούμε και εκεί το μέτρο. Υπάρχει τόσο μεγάλη πληροφόρηση που κι εκεί μπορεί να χαθείς, αλλά είναι γεγονός ότι μπορείς να κοινωνήσεις τη δουλειά σου σε κάθε γωνιά του πλανήτη κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Μακάρι να έχει μια θετική εξέλιξη όλο αυτό».

«Όλες οι τέχνες να συνδιαλέγονται»

Νέες, ταλαντούχες και με μακρύ δρόμο μπροστά τους, οι αδελφές Βουγιουκλή αποκαλύπτουν ισχυρά θεμέλια μιλώντας για τα μελλοντικά σχέδιά τους: «Πάντα έχουμε στο νου μας τις συναυλίες και ανέκαθεν μας ενδιέφερε το εξωτερικό. Θα το δούμε λίγο πιο οργανωμένα τώρα και θέλουμε πολύ να βγούμε σε μεγάλα φεστιβάλ έξω. Στα σχέδια είναι και ο επόμενος δίσκος μας και φυσικά είμαστε ανοιχτές σε συνεργασίες με άλλους μουσικούς, με ορχήστρες. Στην Ξάνθη είχαμε δοκιμάσει για πρώτη φορά και ηλεκτρονικούς ήχους σε κάποια τραγούδια και θέλουμε να το δουλέψουμε λίγο κι αυτό. Μας ενδιαφέρουν όλες οι μορφές τέχνης κι έχουμε δουλέψει με διάφορες ομάδες, αφού για μας όλο το φάσμα των τεχνών είναι ενδιαφέρον. Αυτό που είχε ο Χατζιδάκις με τον Γκάτσο, με τον Κουν και άλλους, όλες οι τέχνες να συνδιαλέγονται. Η εποχή μας είναι λίγο “οι μουσικοί με τους μουσικούς και οι εικαστικοί με τους εικαστικούς”. Όμως χρειάζονται όλες οι απόψεις για να βγει μια ιδέα, την ώρα που ακούμε πράγματα και διαπιστώνουμε ότι όλα έχουν ξαναγίνει. Το μοντέρνο είναι αυτό που κάνεις αληθινά, στην εποχή σου. Ακόμα και μεγάλοι, εξέλιξαν τα προϋπάρχοντα κι έγιναν κι αυτοί παραδοσιακοί με τη σειρά τους».

Φτάνοντας στο τέλος όσων με κόπο σταχυολογήσαμε ανάμεσα σε τόσα ενδιαφέροντα που ειπώθηκαν, εμβαθύνουμε σ’ αυτό που επιτυχώς επιτελούν η Ελένη και η Σουζάνα Βουγιουκλή: «Βασικά χαρακτηριστικά μας είναι ο άξονας των φωνών, ο τρόπος που δουλεύουμε μεταξύ μας και κοιτάμε ό,τι μπορεί να φωτίσει και άλλα στοιχεία μας. Το παν είναι να μπορείς με αυθεντικό τρόπο να βγάλεις αυτό που έχεις, όχι ψεύτικα. Ο πειραματισμός είναι πολύ σημαντικό πράγμα και απαιτεί πρώτα την ύπαρξη μιας ισχυρής δομής. Αυτό που συνηθίζεται είναι το αντίθετο, ξυπνάει κάποιος ένα ωραίο πρωί και λέει “θα κάνω πειραματισμούς”, χωρίς να προϋπάρχει μια δομή. Κι έτσι, ακούει το κοινό για πειραματισμούς και… φεύγει μακριά. Ενώ αν γίνει με καλό τρόπο, φτιάχνει μια τελετουργία όμορφη χωρίς να είναι κάτι δυσνόητο ή σκοτεινό. Μπορεί να βγει φως από αυτό, όπως και αντίθετα: η πολλή “χαρά” μπορεί να κρύβει πολύ μαυρίλα και στεναχώρια…».

Χαιρετηθήκαμε στο κρύο Οκτωβριανό βράδυ, οδεύοντας στο Δημοτικό Αμφιθέατρο και τις λαμπρές εκδηλώσεις μνήμης και τιμής προς τον Μάνο Χατζιδάκι: «Δεν βρεθήκαμε τυχαία στα γενέθλιά του», μου φώναξαν αντί χαιρετισμού τα κορίτσια, προσθέτοντας κάτι ακόμα στο χρονικό των πολλών συμπτώσεων εκείνης της μέρας. Το μεθεπόμενο πρωί, καθ’ οδόν για την Κομοτηνή και τον «Παρατηρητή», άκουγα τα εγκωμιαστικά σχόλια του Β΄ Προγράμματος της ΕΡΑ γι’ αυτές κι ένα ανέκδοτο τραγούδι της Ελένης και της Σουζάνας Βουγιουκλή…

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.