Ο Κυκλος του Χρονου και οι Αγγελοι

Ο ΑΝΑΠΛΟΥΣ είναι ένα γραφείο σχεδιασμού και εφαρμογής πολιτισμικών και μορφωτικών προγραμμάτων, που δημιουργήθηκε για να συμβάλλει στο ταξίδι της σύγχρονης πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας στην Ελλάδα και διεθνώς. Σκοπός του είναι να αποτελέσει χώρο γένεσης ιδεών και προτάσεων, δρόμο μελέτης, σχεδιασμού και παραγωγής δράσεων και μέσων που θα αναδείξουν στοιχεία του ελληνισμού σε παγκόσμια κλίμακα, θα ενισχύσουν τις συνεργασίες και θα φέρουν σε επικοινωνία πρόσωπα και φορείς που επιδίδονται σε αξιόλογο πολιτισμικό, μορφωτικό, καλλιτεχνικό και πνευματικό έργο.

Στο πλαίσιο τη γενικότερης δράσης και προσφοράς του και μιας θεματικής σειράς πολιτισμικών και μορφωτικών δράσεων με θέμα «Άνθρωπος και Περιβάλλον. Όψεις μέσω των τεχνών» ο ΑΝΑΠΛΟΥΣ διοργάνωσε πριν λίγο καιρό έκθεση έργων της Ανθής Βαλσαμάκη με τίτλο «Ο Κύκλος του Χρόνου. Άγγελοι». Πρόκειται για χαρακτικά και σχέδια δια χειρός της αγιογράφου Ανθής Βαλσαμάκη που απεικονίζουν αγγέλους από γενικές μεγαλύτερες αγιογραφικές παραστάσεις του Δωδεκάορτου, στοιχειοθετημένες φυσικά ανά μήνα του έτους. Τα έργα της κ. Βαλσαμάκη -αυγοτέμπερες σε ξύλο- αποτυπώθηκαν σε κάρτες και αποτέλεσαν το εταιρικό δώρο για την επιχείρηση Smart – A. ISMAILOS S.A. στην οποία διοργανώθηκε και η συγκεκριμένη έκθεση.
Τα έργα της αποτελούν ανάπαυλα πίστης και ελπίδας σε μια δύσκολη καθημερινότητα και δη σε μια κοινωνία όπου πλέον θεσμοί, πρότυπα και κεκτημένα τίθενται σε αμφισβήτηση και υπόκεινται σε αλλαγές, ακόμη και η ίδια η εκκλησία.

•Άγγελοι «δεόμενοι, σεβίζοντες, υμνούντες»

Η Αγία Γραφή και η Ιερά Παράδοση παρέχουν πολυάριθμες μαρτυρίες σχετικά με την ύπαρξη και τη δράση των αγγέλων, λέει η κ. Βαλσαμάκη.

«Στην Παλαιά Διαθήκη, μετά την πτώση των πρωτοπλάστων, άγγελοι φυλάσσουν τον Παράδεισο, άγγελοι διδάσκουν τον τρόπο καλλιέργειας της γης στον Αδάμ, και άγγελοι εμφανίζονται στον Αβραάμ και τον Λωτ πριν την έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.

Στα κείμενα της Καινής Διαθήκης, άγγελοι μνημονεύονται σε πολλά χωρία όπου γίνονται αναφορές στη ζωή του Χριστού και της Παναγίας.

Ο αριθμός των αγγελικών δυνάμεων είναι τεράστιος. Ο ίδιος ο Ιησούς κάνει αναφορά στην ομιλία Του στη Γεσθημανή, ο Ευαγγελιστής Λουκάς μαρτυρεί τις «μυριάδες αγγέλων στο θεϊκό θρόνο», ενώ ο Μέγας Βασίλειος, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός τους περιγράφουν στα λειτουργικά τους κείμενα.
Η ορθόδοξη εκκλησία τους τιμά και τους εορτάζει με πολλούς τρόπους.

Στον εβδομαδιαίο λειτουργικό κύκλο των Ιερών Ακολουθιών, η Δευτέρα αφιερώνεται στις αγγελικές δυνάμεις, με δύο παρακλητικούς κανόνες που αναφέρονται στο Φύλακα Άγγελο και στις επουράνιες Δυνάμεις.

Στον ετήσιο λειτουργικό κύκλο, ο οποίος σηματοδοτείται από τις δώδεκα βασικότερες εορτές της Ορθοδοξίας, το λεγόμενο Δωδεκάορτο, οι άγγελοι έχουν σημαίνουσα παρουσία, άλλοτε εμφανή και άλλοτε αφανή. Ο ρόλος τους δηλώνεται από την κίνηση της κεφαλής και τη στάση του σώματός του. Έχουμε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, Αγγέλους «δεομένους, σεβίζοντες, υμνούντες».

Οι «σεβίζοντες άγγελοι παραστέκουν στον Ιησού και απεικονίζουν πάντα με τα χέρια καλυμμένα με «λέντια». Σύμφωνα με τη βυζαντινή αυλική εθιμοτυπία, όλοι οι υπήκοοι πλησιάζουν τον αυτοκράτορα με τα χέρια τους σκεπασμένα με ύφασμα. Αυτό το τυπικό έγινε αποδεκτό ως τελετουργικό ιεροπραξίας από την Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο και υιοθετήθηκε από τη βυζαντινή τέχνη ως ένδειξη σεβασμού στο τιμώμενο πρόσωπο.

Χαρακτηριστικό στοιχείο που διακρίνεται στην απεικόνιση των αγγέλων είναι η κορδέλα που δένει τα μαλλιά τους συμβολίζει τη συγκέντρωση του νου, τη μη διάσπασή του και τη μη παρέκκλισή του από τον επιτελούμενο στόχο.

Η πολλαπλότητα των ρόλων των αγγελικών δυνάμεων, οι ποικίλες ιδιότητες και οι εναλλασσόμενες μορφές τους βρίσκουν την καλύτερη έκφρασή τους στις κυριότερες γιορτές της Ορθοδοξίας, μία κάθε μήνα, που απαρτίζουν το Δωδεκάορτο.

Στη Βάπτιση του Χριστού, τα Άγια Θεοφάνεια, «σεβίζοντες» άγγελοι παραστέκουν στον Κύριο και στον Πρόδρομο (6 Ιανουαρίου).

Στην Υπαπαντή, άγγελοι παρίστανται στην υποδοχή του μικρού Χριστού στην Εκκλησία από τον προφήτη Συμεών και την προφήτιδα Άννα (2 Φεβρουαρίου).

Στον Ευαγγελισμό, ο αρχάγγελος Γαβριήλ διαβιβάζει το μήνυμα της Ενσάρκωσης του Λόγου από την Παρθένο (25 Μαρτίου).

Κατά τη Σταύρωση, άγγελοι φέρουν τα σύμβολα του Πάθους, το Σταυρό, τη λόγχη και τον σπόγγο (Απρίλιος).
Δυο άγγελοι πλαισιώνουν την Παναγία κατά την συγκλονιστική στιγμή της Ανάληψης του Χριστού (Μάιος).

Στην Αγία Τριάδα συναντούμε την απεικόνιση των τριών αγγελικών μορφών στην παράσταση της «φιλοξενίας του Αβραάμ» (Ιούνιος).

«Σεβίζοντες», άγγελοι παρακολουθούν τα τεκταινόμενα κατά την Κατάθεση της τιμίας Εσθήτος της Θεοτόκου (2 Ιουλίου).

Στην «Κοίμηση της Παναγίας» ο αρχάγγελος Μιχαήλ μεταφέρει το μήνυμα της μετάστασής Της στους ουρανούς (15 Αυγούστου).

Στη «Γέννηση της Θεοτόκου» Άγγελοι την προστατεύουν (8 Σεπτεμβρίου).

Ζεύγος αγγέλων παρευρίσκεται στο όραμα της Αγίας Σκέπης (28 Οκτωβρίου).

Την τροφή Της παραλαμβάνει η Παναγία από άγγελο Κυρίου κατά την παραμονή Της στο Ναό στην Παράσταση των Εισόδων (21 Νοεμβρίου).

Στη «Γέννηση του Χριστού», άγγελος οδηγεί τους ποιμένες στο σπήλαιο όπου πραγματοποιείται το γεγονός της Θείας Ενσάρκωσης (25 Δεκεμβρίου).

Η επιλογή των δώδεκα διαφορετικών μορφών των αγγέλων έγινε με συγκεκριμένο σκεπτικό.
Ο αριθμός τους και οι απεικονίσεις τους συνδέονται με τους Δώδεκα Μήνες του Χρόνου, το Δωδεκάορτο, τους Δώδεκα Αποστόλους επιβεβαιώνουν, με αυτόν τον τρόπο, την πέρα από το χρόνο παρουσία των Αγίων Ασωμάτων».

Ανθή Βαλσαμάκη

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Φοίτησε στην Α.Σ.Κ.Τ. κοντά στο Γιάννη Μόραλη και τον Παναγιώτη Τέτση και συμμετείχε στο αγιογραφικό εργαστήρι του Κωνσταντίνου Ξυνόπουλου. Επιπλέον παρακολούθησε μαθήματα σκηνογραφίας, διακόσμησης και γραφικών τεχνών στη Σχολή Βακαλό. Επί σειρά ετών, διδάσκει το μάθημα «Η Τεχνική της Αγιογραφίας – Θεωρία και Πράξη» σε διαφόρους φορείς και είναι υπεύθυνη του Αγιογραφικού Εργαστηρίου, καθώς και του Εργαστηρίου Ιστορημένων Χειρογράφων του παραρτήματος Ισλαμικής Τέχνης στο Μουσείο Μπενάκη.

Η διδακτική και παιδαγωγική δραστηριότητά της αφορά κατεξοχήν τα παιδιά. Με την εφαρμογή ευέλικτων εργαστηρίων με απλά υλικά, έχει ταξιδέψει την τέχνη της βυζαντινής αγιογραφίας σε σχολικές ομάδες της ελληνικής περιφέρειας και της νησιωτικής Ελλάδας, κάνοντάς την προσιτή και στους μαθητές σχολείων ειδικής αγωγής (συνεργασίες με τη Γ.Γ. Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής, τον ΑΝΑΠΛΟΥΣ, τον Οργανισμό Μεγάρου Μουσικής Αθηνών). Έχει δώσει, επίσης, θεματικές διαλέξεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Διετέλεσε Γενική Γραμματεύς στο Σύλλογο Φίλων της Γενναδείου Βιβλοθήκης και στο Σωματείο Φίλων του Μουσείου Μπενάκη.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.